Groningen benoemde Johan Remkes donderdag tot ereburger. Hoe kijkt de ‘nationale probleemoplosser’ aan tegen de actuele politieke situatie? ‘Een formatie eindigt bijna nooit zoals die begint.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Het was een avond in mei, het jaar 1979. In het even rokerige als rumoerige café De Lieve Lotte besloot de 27-jarige Johan Remkes zijn betoog ‘met een bijna emotionele oproep om samen oplossingen te zoeken voor de grote problemen waar het land en de stad voor staan’. Het leverde hem, noteerde de verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden, ‘een redelijk applaus op’.
Bijna een halve eeuw later is de plaats van handeling onveranderd: ‘de stad’, zoals ze hier zeggen, zíjn stad, Groningen. De gesjeesde student van destijds, toen pas een jaar VVD-gemeenteraadslid, werd donderdagmiddag benoemd tot ereburger. En zijn woorden van destijds zijn actueler dan ooit, gelet op de moeizame kabinetsformatie die aanstaande lijkt – mede vanwege de opstelling van zijn eigen partij.
Verrast stapt de inmiddels 74-jarige hoofdpersoon met zijn rijzige gestalte de oude raadzaal binnen. Zijn minzame blik glijdt rond. Dan een grijns. ‘Dit is mij een geweldig genoegen.’
Burgemeester Roelien Kamminga lokte Remkes onder valse voorwendselen naar het stadhuis. Praten doen ze wel vaker. ‘Maar waarom niet zoals gewoonlijk in een horecagelegenheid?’, had hij zich al afgevraagd. ‘Toen had ik argwaan moeten krijgen.’
Kamminga (ook VVD) vond eveneens een mooi interview uit de oude doos. Toen Remkes in november 1975 voorzitter werd van de JOVD, pleitte hij ‘voor het liberalisme en tegen verrechtsing en polarisatie door de VVD’. ‘Niks veranderd, wat dat betreft’, aldus Kamminga in haar lofrede. Gelach in de zaal: voor niemand hier is Remkes’ redelijkheid een geheim.
Remkes, zegt Kamminga, groeide de afgelopen eeuw uit tot een ‘onafhankelijk, integer en invoelend staatsman’, die alom waardering kreeg ‘voor zijn vermogen om conflicterende belangen bij elkaar te brengen in hoogoplopende kwesties.’
Typisch Remkes: nadat hij net ereburger van Groningen is geworden, meteen erkennen dat zijn grootste verdiensten niet hier liggen, daar waar het ooit begon en hij zich thuisvoelt.
Bestuurlijke crises in Noord-Holland, Den Haag of Limburg, het stikstofdossier natuurlijk, de slepende kabinetsformatie van Rutte IV: de voorbeelden zijn talrijk. ‘De Nationale Probleemoplosser’, doopte AD hem. Geert Dales noemde hem ‘de ideale klusjesman voor ontspoorde situaties’.
Ook typisch Remkes: nadat hij net door de huidige burgemeester van Groningen tot ereburger is benoemd, staat hij publiekelijk stil bij het onverkwikkelijke vertrek van de vorige burgemeester, Koen Schuiling. Die werd beticht van onzedelijk gedrag (wat hij zelf altijd met klem ontkende), waarbij autoriteiten een bedenkelijke rol speelden. ‘Daar heb ik mij mateloos aan gestoord.’
Ondanks zijn landelijke faam bleef Remkes altijd in alles een Groninger. ‘Misschien wel de bekendste’, zegt Kamminga – en niet alleen vanwege zijn kenmerkende tongval. Hij is ‘woordkarig’, zoals hij zelf zegt en kan stug overkomen. Maar dat is schijn, zegt Kamminga.
In de taal wortelt misschien wel zijn aard: ‘Het Gronings kan kernachtig aanduiden wat precies wordt bedoeld’, zei Remkes ooit zelf. Aan dralen heeft hij een broertje dood. Maar persoonlijke verhoudingen zijn belangrijk.
En dus staat hij te kletsen met oude bekenden Jacques Wallage (PvdA) en Henk Pijlman (D66). Omstanders zouden er met enige fantasie schaduwonderhandelingen voor een seniorenkabinet in kunnen zien.
Wallage was wethouder toen Remkes in 1978 raadslid werd. ‘Hij was een van de weinige VVD’ers die niet Wiegel imiteerde. Johan bleef zichzelf.’
Pas later leerden ze elkaar echt kennen, toen de PvdA’er bij de Raad voor het Openbaar Bestuur werkte. Ze vonden elkaar in de analyse dat er iets was scheefgegroeid in de verhouding tussen overheid en burger, leidend tot afbrokkelend vertrouwen.
Remkes, zegt Wallage, bleef de basisprincipes van het liberalisme trouw: individuele vrijheid is belangrijk, maar je hebt een overheid nodig die deugt. Wallage kan zich daarom niet voorstellen dat Remkes achter de opstelling van zijn partij in de formatieonderhandelingen staat. ‘Johan denkt in termen van samenwerking en oplossingen. Voor hem is ideologie nooit een muur.’
De kersverse ereburger, vorig jaar getroffen door een hersenontsteking, gaat in gedachten graag terug naar café De Lieve Lotte – allang verdwenen overigens. Hij heeft goede herinneringen aan het begin van zijn politieke loopbaan. Toen pleitte hij voor een ‘programcollege op brede basis’. Van uitsluiten moest hij niets hebben. Al moesten ‘de socialisten’ ophouden met ‘hun strategie van machtsdenken’.
Vergeet niet dat Groningen destijds een rood bolwerk was, zegt Remkes. ‘Ik had dondersgoed door dat goede verhoudingen belangrijk waren, wilde ik iets voor elkaar krijgen.’
Dat het met PvdA’ers vaak prima samenwerken was, erkent hij ruiterlijk. Maar Kamminga heeft dan ook al gezegd dat een goede politicus weet wanneer hij moet zwijgen. Is het verstandig van VVD-leider Yesilgöz links uit te sluiten? ‘Op campagnekeuzes geef ik geen commentaar. Maar ik begrijp heel goed dat de VVD een verkiezingsbelofte niet zomaar opgeeft.’
Toch, zegt de man die de langste kabinetsonderhandelingen uit de geschiedenis leidde ook, enigszins cryptisch: ‘Een formatie eindigt bijna nooit zoals die begint.’ Weer die minzame blik, een stilte. ‘Uiteindelijk gaat het om de inhoud. En dan kun je best in het midden uitkomen.’
Die paar weken maken dan niet veel uit, meent Remkes. ‘Laten we vooral hopen dat het niet zolang duurt als in 2021.’ Hem hoeven ze in elk geval niet te bellen. De ereburger zit goed in Groningen. Hij staat op de VVD-lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen, volgend jaar. Als lijstduwer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant