Nu steeds meer Amerikanen de gevolgen voelen van de federale overheidssluiting, vrezen de Republikeinen de politieke rekening gepresenteerd te krijgen. ‘Er moeten meer alarmbellen gaan rinkelen.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De mijlpaal kruipt stilletjes voorbij. Terwijl Washington nog tolt van de verkiezingsuitslag van deze week – de rollen lijken omgedraaid: Republikeinen bezorgd en Democraten voorzichtig optimistisch – gaat de shutdown vrijdag alweer zijn 39ste dag in. Een record. Nooit eerder bleef de Amerikaanse federale overheid zo lang dicht.
De gevolgen zijn steeds breder voelbaar. Meer dan een half miljoen ambtenaren zitten onbetaald thuis. Bedrijven lopen leningen mis. Sociale voorzieningen haperen, waaronder de uitgifte van voedselbonnen. Transportminister Sean Duffy waarschuwt voor risico’s in het vliegverkeer.
De posities lijken intussen onwrikbaar: Democraten eisen dat Republikeinen hun bezuinigingen op gezondheidszorg terugdraaien. Tot die tijd stemmen zij tegen financiering van de overheid. Hun electorale zege deze week sterkt hen in die overtuiging.
De Republikeinen zeggen pas te willen onderhandelen als de overheid weer opengaat. Maar de verkiezingspijn heeft nu, eindelijk, de grote afwezige in deze discussie uit de tent gelokt. ‘De shutdown was een belangrijke factor’, erkende Donald Trump deze week. ‘Negatief voor Republikeinen.’ De president wil een oplossing. Dus wat nu?
‘Ik kijk uit naar het moment waarop Trump zich realiseert dat praten met Democraten de enige weg vooruit is’, stelde de Democratische senator Brian Schatz donderdag tegen nieuwssite Politico. ‘Misschien zijn deze verkiezingen een wake-upcall’, aldus fractieleider Chuck Schumer. De Democraten stuurden de president een uitnodiging om te onderhandelen, die eindigde met de zin die Trump zelf steevast op sociale media gebruikt: ‘Bedankt voor uw aandacht voor deze kwestie.’
De president zit klem. Aan elke optie hangt voor Trump een prijskaartje. Toegeven aan Democraten oogt als verlies. Maar dat niet doen, is wellicht gevaarlijker.
Amerikanen beginnen door heel het land brieven te ontvangen van hun zorgverzekeraars met de premies voor 2026. Die stijgen vaak met honderden dollars – precies waar de Democraten voor waarschuwden. Om dat nog te voorkomen, moeten de Republikeinen nú in actie komen. Zij kunnen hun eigen bezuinigingen nog ongedaan maken.
Maar zo’n draai zouden de Democraten vrijwel zeker verkopen als – opnieuw – een monsterzege.
Het electorale succes van de Democraten deze week lijkt goeddeels te danken aan hun focus op betaalbaarheid. De winnende kandidaten – burgemeester Zohran Mamdani in New York, de gouverneurs van Virginia en New Jersey – maakten daarvan hun speerpunt, zoals Trump dat in 2024 ook had gedaan.
De president kent deze tactiek op zijn duimpje. In zijn campagne wist Trump de economische onzekerheid onder zijn voorganger Joe Biden vakkundig uit te buiten. Maar sinds zijn aantreden zijn de kaarten anders geschud.
Kiezers tonen zich steeds ontevredener over Trumps economische beleid. Zij zien een president die schermt met vredesdeals in het buitenland, cryptohandel bedrijft, honderden miljoenen spendeert aan verbouwingen van het Witte Huis – maar intussen het leven van zijn eigen burgers met zijn importheffingen een stuk duurder maakt.
Voor het eerst in tijden krijgen de Democraten in peilingen méér vertrouwen als het om de economie gaat. Laat Trump nu ook de zorgkosten tot historische hoogte stijgen, in een tijd van dalend consumentenvertrouwen, dan voorspelt dat voor de tussentijdse verkiezingen van volgend jaar weinig goeds.
‘Er moeten meer alarmbellen gaan rinkelen’, waarschuwde de radicaal-rechtse strateeg Steve Bannon deze week. ‘Er moeten overal rode lichten flitsen.’ Helemaal, aldus Bannon, nu kiezers in Californië dinsdag vóór een nieuwe kieskaart hebben gestemd die de Democraten vijf extra zetels kan opleveren. Die kaart beperkt het gewin van Trumps slinkse hertekeningen in Republikeinse staten.
Zo raakt de lol van de shutdown er voor Trump wel af. Aanvankelijk zag de president vooral voordelen. Een dichte overheid gaf hem de gelegenheid om de bureaucratie verder in te krimpen. Tienduizenden ambtenaren werden afgelopen weken bruusk ontslagen.
Intussen gebruikte Mike Johnson, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de shutdown als excuus om de Congresleden thuis te houden – inmiddels al een ongekende vijf weken. Daarmee vermijdt hij de vrijgave van het strafdossier rond kindermisbruiker Jeffrey Epstein, met daarin mogelijk pijnlijke details over Trump.
Een motie daarover is kansrijk wegens de verkiezing, vorige maand, van Democraat Adelita Grijalva, die een vacant gekomen zetel gaat bekleden namens Arizona. Maar zolang de shutdown voortduurt, weigert Johnson het nieuwe Congreslid te beëdigen. Daarop klinkt inmiddels zelfs intern kritiek. ‘Wij horen gewoon hier te zijn’, verzuchtte Republikein Kevin Kiley, die zijn werk in Washington probeert te blijven doen.
Trump heeft nog één alternatieve route op het oog. De president dringt aan op het afschaffen van de zogeheten ‘filibuster’, een regel waardoor wetgeving in de Senaat nu een meerderheid van 60 procent vereist. Democraten willen daar al jaren van af, Joe Biden deed recentelijk nog een poging.
Zonder deze filibuster kunnen de Republikeinen een begroting aannemen – en de overheid opengooien – zonder Democratische steun. Maar hier stuit zelfs Trump op de grenzen van zijn greep op de partij. ‘Dat gaat niet gebeuren’, aldus Senaatsleider John Thune. ‘We hebben er niet de stemmen voor.’ Volgens Trump is dat ‘een tragische fout’.
Dan resteert onderhandelen, tenzij de Democraten alsnog inbinden. Ook zij zien intussen gevaar. Ja, hun boodschap komt aan, kiezers leggen de schuld bij Trump, en de verkiezingen waren een doorslaand succes. Maar hoelang nog voordat de stemming omslaat? Naarmate de shutdown langer duurt, nemen immers ook de problemen toe die hun eigen kiezers daarvan ondervinden.
Medewerkers van het Witte Huis sloten vooraf weddenschappen af hoelang de Democraten hun poot stijf zouden durven houden. De langste gok was tien dagen. Inmiddels duurt de shutdown al bijna veertig dagen. En een einde is, vooralsnog, lang niet in zicht.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant