Fotografie Dana Lixenberg fotografeerde vier jaar lang het kolkende universum van de Amsterdamse Wallen en ging daar voorbij aan het clichébeeld van pikanterie en brallende toeristen. Zorgvuldig en met aandacht maakte ze zich het gebied en haar inwoners eigen, simpelweg door er lange tijd te zijn.
Pure lust, 2022.
Een liefdesbetuiging aan een buurt. Zo zou je de beelden die Dana Lixenberg maakte van de Wallen in Amsterdam kunnen zien. Vier jaar lang, tussen 2021 en 2025, fotografeerde en filmde ze in het ‘Red Light District’, of de ‘rosse buurt’, zoals de Wallen ook worden genoemd. Ze legde er de bewoners vast, de sekswerkers, de winkeliers, de kunstenaars, de daklozen, de toeristen die er rondscharrelen – en maakte indringende en intieme portretten in zwart-wit, van schilder Aldert Mantje, barvrouw Gonny, pakkenmaker Bonne Reijn, de studentes van een dispuutshuis. In kleur fotografeerde ze de peeskamertjes, de cafés, seks- en stripclubs, Nutella-winkels, kunstenaarsateliers, gebedshuizen en tattooshops die allemaal deel uitmaken van dat kolkende universum op nog geen kwart vierkante kilometer.
Dana Lixenberg, De Wallen Amsterdam. T/m 15 februari 2026 in het Stadsarchief Amsterdam.Het gelijknamige boek verscheen bij Roma Publications, 192 blz, € 40. Info: amsterdam.nl
Het is opvallend hoe deze foto’s van Lixenberg, nu te zien in een tentoonstelling in het Amsterdamse Stadsarchief, afwijken van de beelden die je ziet als je op Pinterest, Instagram of Google images ‘de Wallen’ of ‘Red Light District’ typt. Wat je daar vooral tegenkomt: eindeloze stromen toeristen die langs het Erotic Museum en de Bananenbar schuifelen of hutjemutje door de nauwe steegjes manoeuvreren. Romantische grachtenplaatjes met gezellige straatlantaarns. En oelala, sekswerkers in lingerie achter een raam, zó pikant. En zo cliché.
Greetje, 2022
Mercy St. J., 2022
In de foto’s van Lixenberg is er van die clichés en van die luide, opgewonden sfeer niets te zien. Haar portretten – ze fotografeert met een 4×5-camera, een grootformaat analoog bakbeest op statief – zijn zorgvuldig, er is aandacht. De geportretteerden kijken in bescheiden formaat zwart-wit vooral met een ernstige blik de camera in. Zelfs de baldadige Britten die voor een vrijgezellenfeest de stad bezoeken, verleidt ze tot een bijna ontroerend moment van stilte. De ruimtes die ze fotografeert – in de tentoonstelling zijn die foto’s groter en monumentaler gepresenteerd – zijn verlaten: het bed van de sekswerker is keurig opgemaakt, het gebedshuis uitgestorven, het Chinese restaurant leeg. In De Wallen van Lixenberg heerst vooral de stilte – alleen wie de videoruimte betreedt, waar geroezemoes en straatgeluiden worden afgewisseld met soms hypnotiserend gezang en gitaarspel, wordt eraan herinnerd hoe de wereld een dikke kilometer verderop klinkt. Maar ook hier focust ze op de mensen die even aan de kant van een gracht gaan zitten – een moment van niks in een overprikkelde stad.
Vrijgezellenfeest, 2022
Dana Lixenberg (61) maakte naam met een fotoserie, midden jaren 90 in Imperial Courts, een van de armste wijken in Los Angeles. De foto’s van inwoners, later gepubliceerd in muziekblad Vibe, werden haar doorbraak, waarna ze beroemheden als Prince, Sean Penn en Whitney Houston voor haar lens kreeg en werkte ze voor bladen als New York Times Magazine, The New Yorker en Newsweek. Ze won verschillende prijzen, waaronder in 2017 de prestigieuze Deutsche Börse Photography Foundation Prize. Toen ze in 2018 terugkwam in Amsterdam, nadat ze bijna dertig jaar in de Verenigde Staten had gewoond, en in 2021 de uitnodiging van het Stadsarchief kreeg om een fotoproject in Amsterdam te realiseren, koos ze voor de Wallen. Lixenberg werd er geboren en haar vader, kunstenaar Cyril Lixenberg, had er tot zijn overlijden in 2015 een atelier.
Kinderdagverblijf De Kleine Wereld Juliana, 2023
Tabernacle, YMAM House of Prayer, 2022
Met De Wallen schaart Lixenberg zich in een rijtje fotografen die hun camera, voor vaak lange en soms wat kortere tijd, richten op hun eigen stad. William Klein en Robert Frank deden het in New York, Ara Güler in Istanbul, Daido Moriyama in Tokio, Eugène Atget, Brassaï en Robert Doisneau in Parijs, Ed van der Elsken in Amsterdam (om maar een willekeurige greep te doen). Recenter nog maakte Raimond Wouda met Polder VIII (2021) een portret van Tuindorp Oostzaan, de wijk in Amsterdam-Noord waar hij is opgegroeid en waar hij ruim dertig jaar lang de straten en de mensen fotografeerde. Anders dan de passant waren deze fotografen, en is Lixenberg, in staat zich een gebied eigen te maken, simpelweg door er lange tijd te zijn. Het exotische, waar de bezoeker al rap zijn camera op richt als hij voor een paar dagen een hem vreemd universum betreedt, is voor de bewoner zelf vaak niet zo interessant. Dagelijkse kost, op weg naar de bakker, werk of café.
De fotograaf die zijn eigen buurt of stad fotografeert, kent de andere bewoners, de straten, het ritme van een stad – wat hem, als het goed is, ervoor behoedt in karikaturen te vervallen. De corpsjongen, de sekswerker, de Britse toerist: bij Lixenberg worden het mensen van vlees en bloed, achter hun kalme gezichten vermoed je hele verhalen.
Bonne Reijn, 2022
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie
Source: NRC