Zeilen Ooit zei een coach dat Marit Bouwmeester (37) nooit goed genoeg zou zijn voor de olympische titel. Vorig jaar won ze voor de tweede keer goud op de Spelen en werd ze de succesvolste Nederlandse zeilster ooit. Nu stopt ze, vooral vanwege haar dochter.
Marit Bouwmeester wachtend bij de start op dag elf van de Olympische Spelen in 2024.
Ruim vijftien jaar geleden, in 2009, won Marit Bouwmeester haar eerste grote wedstrijd, een wereldbekerzege in Melbourne. Juichend zeilde ze over de finish. Daar werd ze opgewacht door haar coach, Mark Littlejohn, die woedend een drinkfles naar haar hoofd slingerde. Bouwmeesters laatste gijp naar de finish was technisch slecht geweest en Littlejohn beet haar schreeuwend toe dat ze niet tevreden kon zijn als de uitvoering zo belabberd was.
De buitenwereld schrok ervan, schrijft Bouwmeester in het net verschenen boek Winnen met je hoofd, dat ze maakte met hoogleraar sportpsychologie Nico van Yperen (RuG). Maar voor haar was het „oké”. „Ik heb het nooit als onveilig ervaren.” Littlejohns reactie paste binnen hun visie, zegt ze. Een paar jaar eerder, als 17-jarige, was Bouwmeester op de Engelsman afgestapt met de vraag: hoe moet ik olympisch kampioen worden? Die ambitie stelde ze daarna verder naar boven bij: Bouwmeester wilde „heersen”. Niet ‘slechts’ een keer de beste zijn op de Spelen, maar „domineren over een langere periode”. Een generatiebepalende zeilster worden.
Donderdag maakte Bouwmeester (37) bekend te stoppen met topsport. De belangrijkste reden, zegt haar broer Roelof die haar jarenlang begeleidde, is dat „ze weet wat ze ervoor moet laten. Voor topsport moet je zoveel concessies doen.” Zeker nu ze een dochtertje van drie heeft, ziet Bouwmeester dat niet meer zitten. Ze wil ruimte maken voor andere dingen in haar leven, schrijft ze zelf, „vooral voor meer tijd met mijn dochter”.
Marit Bouwmeester met haar dochtertje na de huldiging bij de Spelen in 2024.
Stoppen doet ze, volledig volgens plan, als meest succesvolle zeilster aller tijden. Bij vier Zomerspelen op rij stond ze op het podium. Twee keer als olympisch kampioen, in Rio de Janeiro (2016) en in Parijs (2024), waar ze oppermachtig voer en het goud al voor de laatste race binnen had.
Marit Bouwmeester (1988) werd geboren in het Friese Wartena, als jongste in een gezin van drie kinderen. Ze zeilt vanaf haar zesde.
Bouwmeester, die uitkwam in de Laser Radial- en ILCA-klasse, is de succesvolste zeilster ooit. Ze nam deel aan vier opeenvolgende Olympische Spelen. In Rio de Janeiro (2016) en Parijs (2024) won ze goud, in Londen (2012) zilver en in Tokio (2021) brons.Bouwmeester werd ook vier keer wereldkampioen, voor het eerst in 2011, en vijf keer Europees kampioen.
Dit jaar opende ze een eigen zeilschool in Den Haag, de Marit Bouwmeester Academy, waarmee ze de zeilsport voor meer kinderen toegankelijk wil maken.
Bouwmeester heeft een dochter van drie.
Die laatste olympische titel was voor Bouwmeester minder feestelijk dan-ie leek. Op het podium, met haar tweede goud om haar nek, schoten de tranen in haar ogen. Van ontroering, dacht de buitenwereld. Maar dat was niet zo, schrijft Bouwmeester in haar boek. Ze wist net dat ze ging scheiden van de vader van haar kind, een week voor de Spelen had hij er een punt achter gezet. Over het waarom houdt ze zich op de vlakte.
Tijdens het zeilen had ze dat verdriet ‘geparkeerd’. Door haar sportpsycholoog is ze „getraind in gedachtecontrole”, schrijft ze, „in het focussen op het controleerbare en het verdragen van de rest”. Maar nu kwam het eruit.
„Marit heeft minder genoten dan ik haar had gegund”, zegt haar broer Roelof. „Ik hoop dat dat gevoel nog een beetje bijdraait, maar dat moment krijg je niet meer terug.” Toch blijft die tweede gouden medaille sportief gezien een hoogtepunt. En Roelof Bouwmeester kan terugkijkend alleen maar concluderen dat zijn zus inderdaad ‘gedomineerd’ heeft. „Maar het grappige is: dat kun je pas achteraf zeggen. Dat gevoel hebben we eerder nooit gehad.”
Mark Littlejohn, de coach bij wie ze aanklopte met haar olympische droom, had dat nooit voor mogelijk gehouden. Hij dumpte Bouwmeester kort na haar eerste olympische expeditie in Londen (2012). Daar werd ze tweede, voor hem een grote teleurstelling. „Je bent een snelle zeiler geworden, maar Rio gaat anders zijn. Je bent niet goed genoeg”, herinnert Bouwmeester zich zijn woorden in het Skype-gesprek waarin hij de samenwerking beëindigde. Littlejohn dacht dat ze de verraderlijke omstandigheden in de baai van Rio de Janeiro niet aan zou kunnen.
Het is een veelbesproken moment in Bouwmeesters carrière. Bepalend ook, blijkt achteraf. Daarna ging ze trainen met haar broer Roelof, die zelf ook op hoog niveau gezeild had, en coach Jaap Zielhuis. En hoe pijnlijk de breuk met Littlejohn ook was – en die viel toen samen met het stuklopen van haar relatie met medezeiler Ben Ainslie – zijn woorden waren voor haar „ook een enorme motivatie” om nog beter te worden, zegt Zielhuis. Dat is sowieso wat Bouwmeester misschien wel het meest typeert, vindt hij: de wil om zichzelf te verbeteren.
Marit Bouwmeester op de Spelen van Londen in 2012.
Dat zat er al vroeg in, concludeert Bouwmeester in haar boek: toen ze als kind in de weekenden met het gezin naar het Pikmeer in Grouw trok, hield ze haar eigen ‘zeilbijbel’ bij, met aantekeningen over tactiek, techniek en strategie. Zelf denkt ze dat haar drive werd aangewakkerd doordat ze thuis de jongste is, met naast een oudere broer ook nog een oudere zus, bij wie het allebei net wat meer kwam aanwaaien.
Zielhuis: „Bij een slechte dag op het water kon ze bloedchagrijnig aan de kant komen, maar ze vroeg ook zonder uitzondering: wie heeft er gewonnen? Hoe heeft die gevaren? Ze stapte ook op andere zeilers af: wat heb je gedaan, waar ben je gestart? Ze moest dat gewoon weten.”
„Marits kracht is dat ze altijd denkt: wacht, ik kan nog nét een half procentje beter,” zegt Roelof Bouwmeester. En niet alleen op technisch vlak. „Ze had bijvoorbeeld al heel vroeg aandacht voor het mentale deel van sport, was een van de eersten die echt heel erg fit was. Ik zie haar daarin als een voorloper.”
Waar Littlejohn een autoritaire coach was van het type ‘Fit in or fuck off’, zoals ze het zelf beschrijft, kreeg Bouwmeester van Zielhuis veel meer autonomie en verantwoordelijkheid. Dat heeft goed uitgepakt, zegt hij. Zo sleepte ze haar eerste olympische titel binnen in die lastige baai van Rio. Ze hervond tegelijkertijd het plezier in het zeilen, schrijft ze zelf. Die was ze, door de dominantie van haar toenmalige coach en alle aandacht voor prestaties, langzaam verloren.
Toch merkte Zielhuis dat ze die nieuwe autonomie in het begin maar irritant vond. „Ze zei: stel me niet al die vragen, vertel me gewoon hoe het moet. Dat was ze gewend.”
Marit Bouwmeester juicht als ze goud heeft op de Spelen van Rio in 2016.
Ook haar broer zag dat het schakelen was. „Haar hele houvast was die coach.” Er zat een onzekerheid in haar, zag hij. „Die is er ook altijd wel een beetje gebleven. Steeds weer: ben ik goed genoeg? Ik dacht weleens: hoeveel wil je winnen voordat je overtuigd bent? Maar het heeft ook veel gebracht: het geeft altijd een opening om verder te bouwen.”
Na ‘Rio’ werd haar broer haar hoofdcoach, Zielhuis kreeg toen de leiding over het Watersportverbond. Bij de Spelen van 2021 in Tokio moest Bouwmeester, ondanks een succesvolle periode met twee wereldtitels, genoegen nemen met brons.
Een week na de Spelen bleek ze zwanger. Haar zwangerschap was de start van een nieuw project, zegt Roelof Bouwmeester. „Ze zei: je weet nooit of het lukt, maar als het me gegund is, wil ik alles op alles zetten om op een verantwoorde manier zo snel mogelijk terug te komen.”
Haar trainingen werden aangepast, ze breidde haar begeleidingsteam uit. Roelof: „Opeens was de bekkenbodemtrainer onderdeel van ons programma. Daar moesten wij, de fysio en de krachttrainer rekening mee houden. Achteraf denk je: hè, hè, logisch. Maar het feit dat ze dit zo bedenkt, dat ze experts zoekt, dat tekent haar. Ze was daarin aan het pionieren.”
Inmiddels is er „een behoorlijke babyboom” bezig onder sporters, zegt Jaap Zielhuis. Toch waren er nog maar vier jaar terug weinig vrouwen die na een zwangerschap terugkeerden in de topsport, zeker niet met zo’n grondige aanpak als Bouwmeester. Zij trainde in die periode maar drie weken niet (één voor de bevalling, twee na).
Ruim voor de Spelen van Parijs vroeg Bouwmeester aan Zielhuis of hij opnieuw haar coach wilde worden. Hij twijfelde. „Ik dacht: wacht nog maar een paar weken. Misschien heb je straks wel een heel andere kijk op de wereld. Denk je: het is wel goed zo.” Maar dat bleek niet zo te zijn. „Twee maanden na haar bevalling zijn we naar Marseille gegaan [de locatie van het olympisch zeiltoernooi]. En daar zag ik: Marit heeft dezelfde drive als altijd.”
Na zilver in Londen (2012) en goud in Rio (2016) pakt Marit Bouwmeester brons in Tokio (2021).
In Marseille won Bouwmeester vorig jaar soeverein het olympisch goud. Toch was de aanloop naar het olympische zeiltoernooi verre van vlekkeloos, ook voordat ze wist dat ze ging scheiden. Aan het begin van 2024 werd ze zeer teleurstellend elfde op het WK in Argentinië, nog maar net genoeg om zich te plaatsen voor ‘Parijs’.
Al in het vliegtuig naar huis belegde Bouwmeester per mail een bijeenkomst met haar hele team. „Ik heb gezegd: ik ben nu as low as you can go. Hoe zorgen we dat ik in augustus weer de beste van de wereld ben? Jullie hoeven me niet te sparen”, vertelde ze daarover in NRC, enkele weken voor de Spelen. De consensus was dat Bouwmeester zich te veel bezig hield met ‘randzaken’, zoals sponsorverplichtingen. En dat ze te weinig tijd nam voor herstel, zeker nu ze naast de topsport ook een dochter had. Zelf concludeerde ze dat ze niet echt „aan” stond, zei ze. „Waar ik heel goed op ga, is veel analyseren, visualiseren. Maar ik had daar geen tijd voor. Want ik was gewoon blij dat ik de dag doorkwam.”
Bouwmeester kreeg de boel weer op de rit. Ook dat typeert haar, zegt broer Roelof: ze herstelt goed van moeilijke momenten. „Het is Marit iedere keer gelukt om terug naar de tekentafel te gaan, tot en met het laatste kunstje. Dat kan alleen als je de bereidheid hebt om echt heel eerlijk naar jezelf te zijn.”
Marit Bouwmeester juichend in het water bij de Spelen van 2024. SANDER KONING
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC