Met zijn aankondiging dat de Verenigde Staten kernproeven gaan hervatten, heeft president Donald Trump verwarring gezaaid. Zelfs als het er niet van komt, kan het andere landen op gedachten brengen, waarschuwen critici. Woensdag klonk er al dreigende taal vanuit Rusland.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het was een opmerkelijk moment, toen president Donald Trump vorige week op sociale media liet weten dat de VS ‘onmiddellijk’ opnieuw kernproeven gaan doen ‘op dezelfde voet’ met Rusland en China, ‘vanwege de testprogramma’s van andere landen’.
Opmerkelijk vanwege het tijdstip (vlak voor een ontmoeting met president Xi Jinping) en vanwege de foute informatie in zijn bericht (niet de VS, maar Rusland beschikt over het grootste kernwapenarsenaal ter wereld), maar vooral vanwege de totale verwarring waarin het vriend en vijand achterliet over de betekenis van de aankondiging.
De VS deden immers hun laatste kernproef in 1992, en voor zover wetenschappers kunnen nagaan hebben Rusland en China dit ook al tientallen jaren niet gedaan. Alleen van Noord-Korea is zeker dat het kernproeven is blijven doen.
Dit is dus groot nieuws. Als het waar is. De vraag of de VS echt opnieuw gaan testen, houdt experts en media bezig omdat het antwoord onduidelijk blijft. Omdat ook naaste medewerkers verrast leken, liet verduidelijking op zich wachten.
Trumps aankondiging kwam twee dagen nadat hij kritiek had geuit op de jongste Russische proef met de Boerevestnik, een al lang in ontwikkeling zijnde nucleair aangedreven raket waarop ook een kernkop kan worden gemonteerd. President Vladimir Poetin noemde het (niet voor het eerst) een ‘uniek wapen dat verder niemand in de wereld heeft’. Trump sneerde terug dat Poetin beter vrede in Oekraïne kon sluiten dan raketten testen. Ook zei hij dat een Amerikaanse nucleaire onderzeeboot zich ‘vlak naast hun kust’ bevindt.
Dat hij kort daarna met zijn herstart van kernproeven kwam, leidde tot speculatie dat de president wellicht kernkoppen en overbrengingsmiddelen (raketten) had verward. Rusland en China ontkenden dat ze kernproeven doen, Poetins woordvoerder zei dat tests van de Boerevestnik ‘geen kernproeven’ zijn.
Amerikaanse experts reageerden scherp op het voornemen van de president. ‘Trump lijkt slecht geïnformeerd en niet op de hoogte’, zei directeur Daryll Kimball van de Arms Control Association in een verklaring. ‘De VS hebben geen technische, militaire of politieke reden om voor het eerst sinds 1992 kernproeven te hervatten.’ Hij voegde eraan toe dat het drie jaar zou kosten om de Amerikaanse testplaats buiten Las Vegas, Nevada opnieuw geschikt te maken voor proeven.
Maar in een zondag vertoond (en vrijdag opgenomen) interview met CBS (in 60 Minutes) maakte Trump geen terugtrekkende beweging. ‘Zij testen diep ondergronds waar mensen niet echt weten wat er gebeurt met de proef’, zei hij, doelend op China, Rusland en Noord-Korea. ‘Je voelt een kleine trilling. Zij testen en wij testen niet. Wij moeten testen.’
China en Rusland ontkennen met klem dat zij kernproeven doen. Een beperkt moratorium op kernproeven werd al tijdens de Koude Oorlog afgesproken: vanaf 1963 moesten kernproeven ondergronds worden uitgevoerd. In 1996 volgde het Alomvattend kernstopverdrag (CTBT), dat ‘elke nucleaire proefexplosie of elke andere nucleaire explosie’ verbiedt.
Dat verdrag is door 187 landen getekend, inclusief de grote kernmachten. Hoewel het formeel nog steeds niet in werking is getreden (omdat ratificaties ontbreken van landen China en de VS, en omdat Rusland zijn ratificatie in 2023 heeft ingetrokken), houden landen zich er tot nu toe wel aan.
Minister van Oorlog Pete Hegseth zei vrijdag dat zijn ministerie zou samenwerken met het ministerie van Energie (dat verantwoordelijk is voor kernproeven) aan ‘de hervatting van het testen’. ‘De president was duidelijk’, zei hij, ‘we hebben een geloofwaardige nucleaire afschrikking nodig.’
Maar op zondag, dezelfde dag dat Trumps CBS-interview werd uitgezonden, kwam energieminister Chris Wright met een verklaring die de eerdere aankondiging leek te ontzenuwen. ‘Ik denk dat we het hebben over systeemproeven. Dat zullen niet-nucleaire explosies zijn, die we niet-kritieke explosies noemen.’
Hij noemde dit nodig om voor de modernisering van het Amerikaanse wapenarsenaal ‘verfijnde systemen te ontwikkelen zodat onze nieuwe nucleaire wapens nog beter zullen zijn dan de oude’. De VS hebben in het begin van de Koude Oorlog overigens de meeste kernproeven gedaan, waardoor ze ook over de meeste gegevens beschikken om kernwapens te testen zonder nieuwe proeven.
Rusland en China zijn ook bezig met het moderniseren van hun kernwapenarsenalen, waarbij China al jaren zijn aanvankelijk veel kleinere arsenaal uitbreidt om zo snel mogelijk op hetzelfde niveau te komen (qua aantallen strategische kernwapens) als Rusland en de VS. Volgens Trump zal China die pariteit in vijf jaar bereiken.
Met Wrights expliciete belofte dat Amerikanen niet opnieuw geconfronteerd zullen worden met beelden van een paddenstoelwolk boven de woestijn lijken de gemoederen voorlopig enigszins bedaard. Maar The New York Times bericht dat Trumps uitspraken een verwijzing kunnen zijn naar een debat binnen de Amerikaanse inlichtingendiensten over de vraag of China en Rusland misschien tóch, op kleine schaal, nucleaire proeven uitvoeren.
CIA-directeur John Ratcliffe tweette dat Trump gelijk heeft in zijn vermoedens, verwijzend naar publieke uitspraken van een Amerikaanse inlichtingenbaas uit 2019. Experts betwijfelen dit. Een van hen, Steven Pifer (verbonden aan denktank Brookings) is bang dat Trump ‘de deur openzet voor andere landen om kernproeven te hervatten, terwijl ze Amerika de schuld kunnen geven van het versnellen van een nucleaire wapenwedloop’.
Volgens het Russische persbureau Tass heeft Poetin heeft de verantwoordelijke autoriteiten woensdag opdracht gegeven om het hervatten van kernproeven te onderzoeken. Als de VS nuclaire wapens tot ontploffing brengen, neemt Rusland vergelijkbare maatregelen, zo waarschuwde de president op een bijeenkomst van de Russische Veiligheidsraad.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant