Nicole Panhuyzen | sportcardioloog Teamgenoten en scheidsrechters herkennen de signalen van een acute hartstilstand op het veld vaak niet, laat nieuw onderzoek zien. Er zijn wel degelijk signalen.
De Deense voetballer Christian Eriksen krijgt in 2021 tijdens een EK-wedstrijd tegen Finland een hartstilstand. Zijn medespelers schieten hem te hulp.
In de zomer van 2017 speelt de 20-jarige Abdelhak Nouri, net toegetreden tot het eerste elftal van Ajax, een vriendschappelijke wedstrijd voordat het officiële voetbalseizoen begint. Terwijl op het middenveld de bal wordt rondgetikt, bukt aan de andere kant van het veld de aanvallende middenvelder voorover. Nouri wil gaan zitten, maar valt naar achteren en blijft liggen. Niemand die het ziet, alle ogen zijn gericht op de bal. Pas na enkele seconden draait de scheidsrechter zich om en legt het spel stil. Nouri ligt schijnbaar naar adem happend op zijn rug, zijn ogen gesloten.
Een handjevol spelers komt aangelopen, een clubarts en een fysiotherapeut dribbelen het veld op. Iemand met een EHBO-tas tikt op Nouri’s gezicht en controleert of de voetballer misschien is gestikt omdat zijn tong achterin zijn keel zou zijn gezakt. De seconden verstrijken. Vanuit de dug-out kijken de wisselspelers vragend toe. Er wordt een defibrillator (AED) het veld opgebracht, maar die blijft in de minuten die volgen onaangeroerd liggen.
Inmiddels is bekend wat er is gebeurd: de voetballer had een spontane hartstilstand. Er werd niet op tijd ingegrepen en de jongen raakte in coma. Inmiddels verkeert hij in een minimaal bewuste toestand. Er was destijds „niet adequaat” gehandeld, gaf Ajax later toe.
„Teamgenoten, scheidsrechters, de mensen die het dichtst bij het slachtoffer staan, beginnen vaak niet met reanimeren”, zegt sportcardioloog Nicole Panhuyzen. Haar onderzoek naar plotse hartstilstanden bij sporters werd onlangs gepubliceerd in British Journal of Sports Medicine. Met collega’s analyseerde ze 48 openbaar beschikbare video’s van sporters van over de hele wereld – profs en amateurs – die plotseling neervielen op het sportveld. De belangrijkste boodschap van het onderzoek is vooral gericht aan de omstanders: „Als een sporter plotseling neervalt, zonder enige aanleiding, én diegene is bewusteloos, begin dan gelijk met reanimeren.”
„In 2005 heb ik een afdeling voor sportcardiologie opgezet in het Sport Medisch Centrum Papendal , om de hartgezondheid van sporters te kunnen controleren. In die periode waren enkele bekende voetballers op een vergelijkbare manier neergegaan op het veld. Zij overleefden dat niet. In 2003 de Kameroense Marc-Vivien Foé, een half jaar later de Hongaarse Miklós Fehér. In 2005 stierf David di Tomasso van FC Utrecht in zijn slaap.
„Toen dacht ik: we moeten onderzoeken hoe dat kan. Samen met collega’s ben ik destijds allerlei openbare video’s gaan bestuderen van sporters die een hartstilstand kregen op het veld. Wat gebeurt er voor en tijdens zo’n hartstilstand? Hoe kun je een naderende hartstilstand herkennen? Hoe snel komt de reanimatie op gang? Wie schieten te hulp? Is er een AED beschikbaar en wat is de uitkomst van het ingrijpen?
„Nu, jaren later, zijn er veel meer en betere beelden beschikbaar. Niet alleen professionele voetbalwedstrijden worden gefilmd, er zijn ook beelden van trainingen en van amateurs in andere sporten. Zo ontstond het idee om een nieuwe studie op te zetten, waarin we álle openbare beelden wilden analyseren waarop sporters met een spontane hartstilstand te zien zijn. En we keken opnieuw naar de omstanders: reageren zij inmiddels beter dan toen?”
„Als iemand neervalt maar nog wel ademt, denken omstanders vaak niet aan een hartstilstand. Maar let op: dat is geen normale ademhaling. De meeste spelers hebben bovendien hun ogen niet dicht, maar vallen neer met een gefixeerde blik, of met hun ogen naar achteren gerold. Foé bijvoorbeeld, had zijn ogen wagenwijd open toen hij op de grond lag, maar was eigenlijk al dood.
„We analyseerden op de videobeelden ook hoe je de fase die voorafgaat aan een hartstilstand herkent. Daar zien we verschillende patronen: soms is iemand in actie en lijkt het alsof diegene ineens niet meer meedoet met het spel. De speler begint wat onzeker te lopen en stort als een zoutzak in elkaar als er niemand meer in de buurt is. Anderen maken een actie en vallen dan, bam, ineens voorover.”
„Het reanimatieprotocol voor sporters die zomaar neervallen op het veld is anders dan wat je leert in een reguliere reanimatiecursus. In dat laatste geval controleer je eerst uitgebreid of iemand aanspreekbaar is, of er nog een ademhaling is. Het is dan belangrijk dat je eerst onderzoekt waarom iemand slecht aanspreekbaar is. Misschien is diegene ergens in gestikt, of flauwgevallen.
„Maar als een gezonde sporter zomaar omvalt en niet aanspreekbaar is, moet gelijk begonnen worden met de hartmassage. Mensen vinden dat vaak spannend, want wat nou als er iets anders aan de hand is? Daar kan ik heel helder over zijn: dat merk je gelijk. Als iemand toch weer bij bewustzijn komt, zal diegene heus gaan tegensputteren.
„En er moet zo snel mogelijk een AED worden gehaald. Dat is cruciaal, want als een AED binnen drie minuten een shock afgeeft bij sporters met een acute hartstilstand, is de overlevingskans bijna 100 procent. Een AED leest uit of er sprake is van kamerfibrilleren. Dat is een levensbedreigende hartritmestoornis waarbij het hart geen bloed meer door het lichaam pompt. Dat is het geval bij bijna alle sporters met een acute hartstilstand. Een elektrische shock met de AED brengt het hart weer in zijn natuurlijke ritme. Onze studie laat zien dat in de Verenigde Staten, waar veel AED’s beschikbaar zijn, de overleving na reanimatie veel hoger ligt dan in Europa: 82 procent tegenover 63 procent.”
„Teamgenoten en scheidsrechters, degenen die het dichtst bij het slachtoffer staan, beginnen bijna nooit met reanimeren. Dat is enorm frustrerend. Wij analyseerden incidenten die op camera zijn vastgelegd. Dat betreft voor het grootste deel populaire wedstrijden van topatleten met goede medische teams om zich heen. Je kunt je voorstellen dat tijdens trainingen, of in de amateursport, de reacties van omstanders niet veel beter zullen zijn.
„Ik vind het belangrijk dat niet alleen paramedici, maar ook de spelers en scheidsrechters goed getraind worden om een hartstilstand te herkennen en om goed te reanimeren. Veel sportclubs bieden reanimatieavonden aan, maar dat is vrijwillig. Dan komt een handjevol mensen opdagen. Eigenlijk wil je dat in ieder team ten minste één iemand weet hoe dit moet.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC