Het Noorse parlement heeft zijn ethische beleggingsregels voor het nationale oliefonds opgeschort. Volgens minister van Financiën Jens Stoltenberg is dat nodig om te voorkomen dat Noorwegen mogelijk zijn belangen in grote techbedrijven moet opgeven.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Het parlement nam deze week een spoedplan aan van Stoltenbergs sociaaldemocratische Arbeiderspartij, die de Noorse minderheidsregering vormt, om het werk van de ethische commissie per direct op te schorten. De onafhankelijke commissie kijkt of de investeringen van het nationale oliefonds niet bijdragen aan schending van mensenrechten.
Volgens Stoltenberg is de ingreep nodig, omdat de commissie haar vizier heeft gericht op grote techbedrijven als Amazon, Microsoft en Google-eigenaar Alphabet. De commissie onderzoekt of deze bedrijven diensten leveren aan de Israëlische strijdkrachten. De afgelopen maanden trok het fonds zich al terug uit tientallen bedrijven die zouden bijdragen aan mensenrechtenschendingen in Israël of de Palestijnse gebieden.
De ethische regels bepaalden tot nu dat het fonds niet mag beleggen in bedrijven die de mensenrechten schenden of vergaande milieuschade veroorzaken. Ook gaat er geen geld naar nucleaire wapens, de tabaksindustrie of kolencentrales. De ethische commissie doet aanbevelingen aan de Noorse centrale bank, die de uiteindelijke beslissing neemt.
De beslissing de regels te herzien is opvallend, want de afgelopen maanden stond de Noorse regering vanwege de Gaza-oorlog onder druk om strenger toe te zien op naleving van de ethische normen. De kwestie ligt gevoelig bij de Noren, die vanwege hun eerdere rol in het vredesproces en de Oslo-akkoorden (1993) zeer kritisch staan tegenover de oorlog.
Het onderzoek naar de rol van de grote techbedrijven begon na een recent rapport van VN-rapporteur Francesca Albanese, waarin staat dat Amazon, Microsoft en Alphabet ‘Israël bijna regeringsbreed toegang geven tot hun cloud- en AI-technologieën’. Die toegang zou de capaciteit van de regering, inclusief de strijdkrachten, versterken.
Volgens Stoltenberg gaat dit te ver. ‘De bestaande regels kunnen leiden tot een beslissing om zich terug te trekken uit enkele van ’s werelds grootste bedrijven. Dat zou het fonds als breed, gediversifieerd beleggingsfonds ondermijnen’, zei de minister in het parlement.
Het Noorse staatsfonds is met 2.100 miljard euro aan vermogen het grootste staatsfonds ter wereld. Het bezit ongeveer 1,5 procent van de waarde van alle beursgenoteerde bedrijven. De pot wordt gevoed met olie- en gasopbrengsten van het land en is bedoeld voor toekomstige generaties. Een deel van het rendement stroomt jaarlijks naar de schatkist en dekt daarmee ongeveer een kwart van de begroting.
Het fonds halveerde de afgelopen maanden de Israëlische beleggingsportefeuille. Ook trok het zich terug uit banken die illegale woningbouwprojecten op de bezette Westelijke Jordaanoever zouden financieren.
Tot slot verkocht het op voorspraak van de ethische commissie de aandelen in het Amerikaanse Caterpillar, omdat het bulldozers leverde waarmee Israël Palestijnse huizen verwoeste. Die beslissing leidde tot veel kritiek van de Amerikaanse regering. Stoltenberg zei nadien dat Noorwegen nu ‘de juiste balans’ had gevonden.
Het verkopen van de aandelen in Amerikaanse techreuzen – waarvan de grootste zeven goed zijn voor 15 procent van de aandelen van het fonds – zou volgens Stoltenberg grote schade toebrengen. Het voorstel werd gesteund door de rechtse oppositie, die vindt dat het fonds te veel gepolitiseerd wordt.
De ingreep kreeg kritiek van linkse partijen, met wie de Sociaaldemocraten momenteel onderhandelen voor begrotingssteun. De Socialistische Linkse partij sprak van ‘verraad’. ‘We bevinden ons op een historisch kruispunt, met als doel dat het fonds niet investeert in genocide, bezetting en ernstige oorlogsmisdaden. Juist in die situatie kiest Stoltenberg voor versoepeling’, aldus partijleider Kirsti Bergstø.
De Noorse regering moet nu nieuwe regels gaan opstellen. Daarbij gaat het mogelijk ook de normen versoepelen voor bedrijven als Lockheed Martin en Boeing, die onderdelen voor nucleaire wapens maken. Volgens Stoltenberg is er nu sprake van een parado: Noorwegen geeft zelf veel uit aan wapens en rekent op nucleaire bescherming door de Verenigde Staten.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant