De mondiale klimaattop begint vandaag in de Noord-Braziliaanse stad Belém, waar regenwoud en bewoners hard worden geraakt door klimaatverandering. De verwachtingen zijn door de tegenwerking van president Trump getemperd.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie. De komende 2 weken doet hij verslag van de klimaattop in Belém.
De klimaattop keert de komende weken terug naar Brazilië, de bakermat van de milieusamenwerking. In 1992 kwamen leiders van bijna alle landen naar Zuid-Amerika voor de Earth Summit in Rio de Janeiro. Op de groepsfoto van die top staan gezworen vijanden als de Amerikaanse president George Bush senior en de Cubaanse dictator Fidel Castro naast elkaar. Links achteraan is de witte kuif te ontwaren van de toenmalige Nederlandse premier, Ruud Lubbers.
Onderdeel van de Rio-akkoorden was de oprichting van de VN Klimaatorganisatie. Die ‘UNFCCC’ is sindsdien verantwoordelijk voor de jaarlijkse Conference of the Parties (COP), zoals de klimaattop officieel heet.
Niet alleen vanwege die geschiedenis waren de verwachtingen hooggespannen over COP30 in het Noord-Braziliaanse Belém, die maandag officieel begint en donderdag wordt ingeleid door zo’n zestig wereldleiders die naar de havenstad aan de monding van de Amazone zijn gereisd.
Met zijn keuze voor Belém brengt de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva de ‘grootste vergadering ter wereld’ naar een plek waar het regenwoud en de bewoners hard worden geraakt door klimaatverandering. Onder meer door veranderende regenpatronen.
Dat zou een ander soort urgentie moeten creëren dan bij de afgelopen twee toppen in de olielanden Verenigde Arabische Emiraten en Azerbeidzjan. ‘Dit wordt de beste COP in de geschiedenis’, zei Lula toen hij dit voorjaar de congreslocatie bezocht die toen in aanbouw was.
Bovenal waren de hoge verwachtingen voor Belém ingegeven door het klimaatakkoord van Parijs. Daarin is tien jaar geleden vastgelegd dat de 195 landen die het akkoord ondertekenden om de vijf jaar op de COP hun ‘nationally determined contributions’ moeten indienen. Dat zijn nationale plannen die er opgeteld toe moeten leiden dat de opwarming van de aarde beperkt blijft tot 1,5 graad. Dit jaar staan de plannen voor 2035 op de agenda.
Vorig jaar werd in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe afgesproken dat 23 rijke landen per 2035 300 miljard dollar per jaar vrijmaken voor ‘klimaatfinanciering’. Ze moeten ervoor zorgen dat er 1.300 miljard euro aan veelal privaat geld wordt ‘gemobiliseerd’. In Belém moet duidelijker worden hoe dat wordt bereikt.
Maar de hooggespannen reacties zijn afgelopen maanden danig getemperd. Om te beginnen omdat slechts een minderheid van de landen daadwerkelijk nationale plannen heeft ingediend. Eind september stond de teller op 64.
Vlak voor de COP blijft de teller oplopen. Woensdag sloten de EU-lidstaten na een marathonvergadering een afgezwakt Europees klimaatplan. China en de groep landen met gepresenteerde plannen zijn goed voor twee derde van alle broeikasgasuitstoot ter wereld. Op het nippertje kwamen daar afgelopen weekend nog plannen bij van Zuid-Afrika en Indonesië.
VN-klimaatchef Simon Stiel besteedde in een persbericht uitgebreid aandacht aan het goede nieuws dat blijkt uit de doorrekeningen van de plannen die de VN-klimaatorganisatie heeft ontvangen. Voor het eerst lukt het landen de komende jaren om de stijging van de CO2-uitstoot om te buigen in een daling. Alleen: het gaat niet hard genoeg. De optelsom van plannen is totaal onvoldoende om de ambities van Parijs te halen.
Toch wordt dat niet per se als het grootste probleem gezien in de van deadline-overschrijdingen vergeven klimaatwereld. Zorgelijker is de donkere wolk die zich dik 5.000 kilometer ten noorden van Belém heeft samengepakt.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft direct na zijn aantreden, begin dit jaar, laten weten dat de VS per 1 januari opnieuw uit het klimaatakkoord van Parijs stappen. Ook is hij in eigen land hard bezig onderzoekers en klimaatdiplomaten weg te bezuinigen. Zo heeft hij de positie van klimaatgezant, de belangrijkste diplomatieke vertegenwoordiger op de COP, geschrapt.
Formeel laten de Amerikanen de klimaattop in zijn geheel links liggen. Landen die hopen op een ambitieuze uitkomst van Belém interpreteren de afwezigheid van de Amerikanen op het eerste gezicht als positief. Zo kunnen de VS de boel niet frustreren en kunnen de overige landen in elk geval samen tot stevige afspraken komen, is de hoop.
Dat kan een misrekening zijn, bleek vorige maand. Toen bliezen de Amerikanen een internationaal akkoord op dat de emissies door internationale zeeschepen naar nul moest terugbrengen. Dat gebeurde nadat Trump die belasting ‘groene oplichting’ had genoemd.
Bij een top van de Internationale Maritieme Organisatie in Londen zette een legertje Amerikaanse officials diplomaten van ontwikkelingslanden, kleine eilandstaten en zelfs de EU onder druk. Afgelopen weekend kwamen internationale media met details over hoe grof dat eraan toe ging.
De Amerikanen dreigden landen met hogere invoertarieven als zij met het groene zeevaartplan akkoord gingen. Diplomaten kregen te horen dat zij en hun familieleden niet meer door de VS zouden mogen reizen als hun land de vergroeningsplannen steunde. Dat akkoord kwam er niet.
De kans is reëel dat de Amerikanen, fysiek of van afstand, in Belém vergelijkbare druk uitoefenen en daarmee een groot akkoord torpederen.
Lula da Silva zal in dat geval vast en zeker de schijnwerpers zetten op deelakkoorden die wel in Belém worden gesloten. Bijvoorbeeld over het fonds voor het behoud van bossen, dat al in de eerste dagen wordt verwacht. Ook wordt er een alliantie gesmeed van landen die privévliegtuigen zwaarder willen belasten. En er kunnen met name vanuit Europa oplossingen komen voor het financieren van plannen waarmee arme landen zich willen aanpassen aan de klimaatverandering.
Met zo’n optelsom van deals en dealtjes kan Lula het gezicht van Belém enigszins redden, verwachten diplomaten. Al is er nog altijd hoop op meer. Zo kunnen er binnen de COP allianties ontstaan zonder de VS, groepen van landen die de wereld laten zien dat samenwerking op milieugebied nog altijd tot grote akkoorden kan leiden.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant