Betalingsverkeer Wordt in Europa over tien jaar massaal via Wero betaald? Of toch met de digitale euro? De Europese Centrale Bank, de banken en beleidsmakers zijn het nog niet eens over wat de juiste weg is naar een autonomer Europees betaalsysteem.
De lancering van Wero in Brussel een jaar geleden.
Consumenten staan er weinig bij stil als zij koffie, boodschappen of benzine afrekenen met een pinpas of smartphone. Maar als er ooit écht ruzie komt met de Amerikanen, kunnen de VS de – inmiddels bijna alomtegenwoordige – digitale betalingen in de koffiezaak, supermarkt of tankstation met weinig moeite stilleggen.
Dat komt doordat het Europese betaalsysteem erg afhankelijk is van Amerikaanse bedrijven. Betaalbedrijven als Visa en Mastercard regelen onder de motorkap een groot deel van de betalingen aan de toonbank. Dertien van de twintig eurolanden hebben al geen eigen internationale betaalinfrastructuur meer. Waaronder Nederland, sinds het afschaffen van het PIN-systeem zo’n vijftien jaar geleden.
In veel landen worden ook online betalingen door Amerikanen uitgevoerd – anders dan in Nederland, waar iDeal overheersend is. Zoals in Duitsland, waar Paypal de meest gebruikte methode is voor consumenten om in webwinkels af te rekenen.
Europese bestuurders, maar ook Europese bankiers, zowel bij centrale banken als bij commerciële banken, zien die afhankelijkheid steeds meer als een bedreiging. Daar komt de wereldwijde opkomst van stablecoins nog eens bij – en de ook daarin dreigende dominantie van de Amerikanen.
Stablecoins zijn cryptomunten gekoppeld aan een onderpand uit de traditionele financiële wereld – vaak Amerikaanse dollars of Amerikaanse staatsobligaties. Dat onderpand zorgt ervoor dat de waarde van de munten stabiel blijft. Onder meer door nieuwe Amerikaanse wetgeving groeit het gebruik van deze digitale munten in het betalingsverkeer.
Als Europa iets wil doen aan de Amerikaanse dominantie in het betalingsverkeer, is er een eigen digitale betaaloplossing nodig, die in heel Europa en voor alle Europeanen werkt – zonder dat de Amerikanen ergens aan een knop kunnen zitten. Daar is iedereen het over eens. Maar hoe het Europese antwoord op de ontwikkelingen eruit moet zien, daar blijkt geen overeenstemming over te bestaan.
Wat de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie betreft is het antwoord een digitale versie van de euro. De ECB zou de digitale euro gaan uitgeven, wat ze nu doet met ons contante geld, die vervolgens in de hele eurozone verplicht moet worden geaccepteerd.
Wat een groot aantal grote Europese banken betreft is het antwoord een commercieel betaalsysteem: Wero. Dat wordt momenteel op de fundamenten van het Nederlandse iDeal opgezet als een online betaalmethode die in heel Europa moet werken, op termijn ook in winkels via de smartphone, vergelijkbaar met ApplePay en GooglePay.
Na jaren van vooral praten en studeren, lijken de ontwikkelingen op dit gebied de laatste weken ineens op stoom te komen. Deze woensdag presenteerde de rapporteur van het Europees Parlement voor de digitale euro, de Spanjaard Fernando Navarrete Rojas van de grootste Europese fractie EVP, zijn bevindingen. Hij wil dat het Europees parlement op de rem trapt.
Wat Navarrete betreft komt er voor consumenten alleen een sterk uitgeklede versie van de digitale euro, in de vorm van een offline betaalmogelijkheid voor noodgevallen, als bijvoorbeeld het internet uitvalt. Voor de oudere lezers: een soort chipper/chipknip-systeem zoals Nederland in de jaren negentig en begin deze eeuw kende.
Navarrete wil door het digitale euro-project te verkleinen, de private initiatieven om tot een volledig digitaal betaalsysteem te komen een kans geven om te groeien. Zoals Wero van het European Payments Initiative (EPI), waar Duitse, Franse en Belgische en Nederlandse banken oprichter en aandeelhouder van zijn.
In bijvoorbeeld Italië en Spanje krijgt Wero echter nog weinig voeten aan de grond. Het EPI vreest dat het niet gaat lukken om genoeg collegabanken in de rest van Europa te laten meedoen, als die de komende jaren ook al geld moeten uittrekken om hun systemen zo aan te passen dat ze vanaf 2029 met de digitale euro kunnen werken.
Deze week publiceerden de banken een brandbrief aan beleidsmakers. „Om Europa’s autonomie te waarborgen is een duidelijke visie vereist en moet vooral ook doortastend worden opgetreden op alle fronten”, schrijft EPI. Dat zou moeten gebeuren door de „private initiatieven die reeds werken aan een veerkrachtig en soeverein betaalsysteem” een opkontje te geven, „zodat zij kritische massa bereiken”. En door „het project van de digitale euro” voor de gewone consument te herzien.
Terwijl de naderende investeringskeuze bij banken voor Wero of voor de digitale euro een beetje druk op de ketel zet, lijkt de opkomst van stablecoins misschien nog eerder te leiden tot snelle actie in Europa. Dat roept herinneringen op aan de start van het digitale-europroject in 2019.
Europese bankiers schrokken destijds flink toen Facebook een eigen munt wilde beginnen, de Libra. Ze merkten hoe weinig ze daar tegenover konden stellen omdat al het digitale geld wordt geschapen door commerciële banken. De centrale bank geeft zelf alleen het contante geld uit en verliest nu snel aan (monetaire) invloed omdat dit steeds minder wordt gebruikt.
Vanaf de Libra wordt op de mogelijkheden van een digitale euro gestudeerd, maar veel vaart kreeg het project niet. De Facebook-munt kwam er niet, waardoor het minder urgent leek. Europese banken stribbelden bovendien tegen, want ze vreesden concurrentie voor het geld dat ze zelf uitlenen. Ook hadden ze geen zin om hun apps open te stellen voor het digitale geld van de centrale bank, hoewel ze daar een vergoeding voor zouden krijgen.
Verder wordt sinds de coronapandemie bijna elk centraal geleid digitaal project door veel burgers gewantrouwd. Dat verklaart ook deels de keuze van de regering-Trump om liever commerciële bedrijven digitaal geld te laten uitgeven dan de eigen centrale bank.
Om te voorkomen dat de digitale euro zou worden gezien als een achterkamertjesproject van technocraten eisten politici inspraak. Vandaar onder meer het recente rapport voor het Europees parlement. Voor de digitale euro is wetgeving nodig, zodat winkeliers in de hele EU verplicht worden hem te accepteren als betaalmiddel en zodat banken gedwongen kunnen worden de digitale euro aan te bieden via hun systemen. Daarvoor is steun van het EP nodig, maar afgaand op de rapportage van Navarrete lijkt die er niet direct te zijn.
De ECB wil ondertussen wel graag vaart maken. Dat hangt samen met de rol van de euro op de financiële markten. De dollar is nu dé reservemunt in het traditionele financiële verkeer en dreigt nu ook de strijd in het digitale domein te winnen. De digitale euro kan „onze vrijheid, onze autonomie en onze veiligheid beschermen”, zei ECB-directielid Piero Cipollone.
Vorige week kondigde de centrale bank aan dat de ontwikkeling van de digitale euro een volgende fase ingaat. Zodat, áls er politieke toestemming komt, die snel getest en ingevoerd kan worden. Dat is niettemin op zijn vroegst pas in 2029.
Nu Navarro verslag heeft gedaan, is de vraag wat de mening van de rest van het Europees Parlement is over de toekomst van de digitale euro. Tot nu toe was er veel steun voor de plannen van de ECB. Waarschijnlijk wordt medio volgend jaar hierover gedebatteerd en gestemd.
De ECB hoopt dat de parlementariërs en andere politici niet te lang wachten voor ze knopen doorhakken en wetten aannemen. Bij de centrale bank is het gevoel van urgentie dat in 2019 oplaaide weer helemaal terug.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC