Jun Märkl | chef-dirigent De Japans-Duitse dirigent Jun Märkl (66) is vanaf dit seizoen de nieuwe chef van het Haagse Residentie Orkest. ,,Er is absoluut geen arrogantie, niemand ziet zichzelf als ster.”
Nederland, Den Haag, 16-09-2025. Portret van Jun Märkl, chef-dirigent van het Residentie Orkest. Foto: Andreas Terlaak
‘Ik weet eigenlijk niet eens meer hoe lang ik al bij het Residentie Orkest kom. Lang, in ieder geval”, peinst dirigent Jun Märkl (66) op Prinsjesdag in de dirigentenkamer van de Haagse concertzaal Amare. Sinds 2011, meldt de website van het orkest, waarvan sinds 2021 als vaste gastdirigent. Dat betekent dat Märkl de ups en downs van de afgelopen jaren van dichtbij meemaakte: hoe het orkest in 2013 na bezuinigingen moest inkrimpen en weer opkrabbelde, de tijdelijke verhuizing van de oude Anton Philipszaal naar het Zuiderstrandtheater in Scheveningen, de intrek in de nieuwe thuisbasis Amare in 2021. Nu is Märkl er voor minimaal vier seizoenen chefdirigent, als opvolger van Anja Bihlmaier. Er is net gerepeteerd; ’s avonds zal hij het jaarlijkse Prinsjesdagconcert leiden. Terwijl de Glazen Koets door de Haagse straten rolt, blikt hij met kalme stem en opvallend weloverwogen zinnen terug en vooruit.
Märkl: zoon van een Duitse concertmeester en een Japanse concertpianiste, studeerde piano en viool en had in zijn conservatoriumtijd dik tien jaar een bijzondere bijbaan als ambulancebroeder. Specialist van Duitse muziek (van Mozart tot Schönberg) en de Franse (Romantiek en impressionisme), een bak ervaring als operadirigent in onder andere Wenen, München en Berlijn. Ook Märkl: vogelaar, opgeleid tot natuurparkopzichter in Zuid-Afrika, wildkampeerder, spreekt zes talen (en is bezig aan de zevende, Mandarijn: ,,Ongelooflijk moeilijk”). Behalve een dirigeerstokje gaat er meestal ook een verrekijker mee in de koffer. ,,Ik wil graag nog eens een week naar Texel. Daar deed ik als jongen mijn eerste ornithologische excursie: op de dijken liggen en vogels zoeken. Je hebt daar zó veel watervogels.”
Eens in de zoveel jaar gaat Märkl twee maanden op pad met zijn door hem zelfgebouwde off-road camper, de Expedition Mobile, die vandaag in de buurt geparkeerd staat. ,,Ik ben ermee naar Alaska geweest en naar de Kalahari-woestijn. Maar nu, met dit orkest en de andere twee, weet ik niet wanneer ik weer tijd heb.’’ Voorlopig pendelt hij met de camper tussen zijn woonplaats München en Den Haag voor de acht à tien weken dat hij er per cultureel seizoen dirigeert. Als hij tijd heeft trekt hij per camper door Nederland, op zoek naar mooie natuur en musea. „Pas vorige week ontdekte ik het Kröller-Müller Museum. Wat een schitterende Van Gogh-tentoonstelling hebben ze daar.”
„Het is een heel vriendelijk, flexibel en open-minded orkest. Bij sommige orkesten doe je een suggestie en dan zegt men: ‘Nee, we hebben het altijd zo en zo gedaan en dat is de juiste manier.’ Hier zijn de musici bereid dingen te proberen. Dan kunnen we samen horen of iets wel of niet werkt. Als ik denk dat we iets vaak opnieuw moeten doen, is dat geen probleem, ze worden niet ongeduldig. Er is absoluut geen arrogantie, niemand ziet zichzelf als ster. Dat vind ik een goede menselijke en artistieke kwaliteit.”
Jun Märkl: „Met elke nieuwe musicus die het orkest komt versterken, verandert er iets.”
,,Daar zitten twee kanten aan. Als veel mensen rond dezelfde tijd het orkest verlaten en vervangen worden door de volgende generatie, krijg je nieuwe energie in het orkest. Dat is goed. Aan de andere kant kan gemakkelijk het gedeelde gevoel voor traditie verloren gaan. Zo’n traditie, de manier van spelen, wordt door de jaren heen stap voor stap opgebouwd. De orkestleden weten: bij deze componist spelen we zo, dit is onze stijl. Met elke nieuwe musicus die het orkest komt versterken, verandert er iets. We moeten er voor zorgen dat het verandert in een richting die het team ten goede komt.”
,,Een groot deel kunnen de musici zelf. Dat kan ook, tegenwoordig zijn orkestmusici veel beter opgeleid en deskundiger dan vroeger. Orkestleden kunnen actief jonge musici vertellen hoe ze dingen kunnen doen om zo hun kennis over te dragen aan de volgende generatie. Soms weten jonge musici niet waar ze thuis moeten beginnen met oefenen als ze een symfonie voor zich hebben. Dan kan een ervarener orkestlid aangeven: ‘Kijk, dit zijn de belangrijke punten, begin daar’. Of bij een heel lang stuk, bijvoorbeeld een Mahler-symfonie: hoe overleef je dat? Hoe doseer je je energieniveau om erdoorheen te komen? En ook gewoon praktisch: ‘Dit is een handige vingerzetting.’
Jun Märkl: „Het is mijn taak om de nieuwe generatie vertrouwd te maken met de speeltraditie.”
,,Van mijn kant gaat het meer om het algemene overzicht en instrumentensecties helpen om nog beter samen te spelen. Omdat ik niet speel, maar alleen naar ze luister, kan ik veel beter horen wie er te veel opvalt, of een kleur te fel is, en wat de balans zou moeten zijn. En het is mijn taak om de nieuwe generatie vertrouwd te maken met de speeltraditie. Omdat ik zoveel reis, maak ik bij de verschillende orkesten allerlei speeltradities, kwaliteitsniveaus, en manieren hoe je dingen muzikaal kunt aanpakken mee. Die indrukken kan ik allemaal verwerken in hoe ik met zo’n veranderend orkest werk.”
„Ik ben geen specialist in hedendaagse muziek, maar ik werk er regelmatig mee. Ik hou enorm van wat ze in Den Haag doen met de One Minute Symphony [waarbij een compositiestudent één minuut symfonische muziek componeert]. Je kunt er de nieuwe generatie componisten mee adresseren. Een jonge componist heeft nog niet de ervaring en de techniek om een orkestwerk van tien minuten te componeren, laat staan een symfonie. Zo’n project is dan waardevol: ze krijgen begeleiding, uitvoering, promotie en feedback. Ze kunnen groeien. Voor de musici is het ook goed, omdat ze op de hoogte blijven van nieuwe ideeën en zich soms snel daaraan moeten aanpassen, zelfs als ze denken: ‘Wat is dat nou voor iets geks’. En voor het publiek is zo’n One Minute Symphony een laagdrempelige manier om nieuwsgierigheid te creëren naar nieuwe geluiden. Als je het niet leuk vindt, is die minuut zo weer voorbij. Ik vind het zo’n geweldig concept dat ik het ook in Taiwan heb geïntroduceerd. Nu werken we aan een uitwisseling van stukken.”
„In zekere zin. Ik heb veel artsen in de familie. Mijn ouders, zelf professionele musici, wisten hoe moeilijk het is om beroepsmusicus te zijn. Dus die zeiden: ‘Kies een serieus beroep’. Ik ben blij dat ik in de medische zorg heb gewerkt. Je kunt een leven redden. Als je twaalf uur per dag piano studeert, wat is dan het resultaat? Misschien word je beter, maar uiteindelijk doet het er niet echt toe.”
,,Bij een medisch beroep ben je bezig met iets dat niet in orde is, je repareert iets. Bij muziek creëer je een positieve en soms langdurige ervaring, die mensen kan helpen om moeilijke situaties in het leven het hoofd te bieden. Dat is positief. Uiteindelijk had ik het gevoel dat ik op die manier meer kon bijdragen.”
U bent graag in de ruige natuur. Wat brengt u dat?
,,Het biedt een prettig tegenwicht aan het artistieke leven dat ik leid. Ik heb lang in de operawereld gewerkt; daar zijn de ego’s groot. En als musicus denk je vaak na over één maat, of zelfs één noot. Om een goed musicus te zijn, moet je wel zo’n nerd zijn. Maar als je een stapje terug doet, is het eigenlijk ridicuul. Als je de natuur in gaat, waar geen mensen zijn, merk je hoe onbelangrijk mensen zijn – behalve dan wanneer ze de natuur vernietigen. Je ziet hoe de natuur functioneert, zichzelf vernieuwt en blijft bestaan, allemaal zonder mensen. Dat ervaren is goed voor mijn ego. Ik word bescheiden en zie: ‘Oké, je bent hier niemand.’ Mijn werk is altijd in het centrum van de stad: daar is het symfonieorkest, daar vindt de cultuur plaats, daar focus ik me op die ene noot. En aan de andere kant ben ik in de natuur, waar ik het tegenovergestelde vind. Het helpt me om in evenwicht te blijven.”
Algemeen en artistiek directeur van het Residentie Orkest Sven Arne Tepl: ,,Ons orkest is in de loop der jaren meer aandacht gaan besteden aan de leiderschapsstijl van een dirigent – en terecht. Behalve artistieke kwaliteit is het heel belangrijk dat iemand op menselijk vlak integer is en musici bij elkaar weet te brengen. Het mooie met Jun is dat er al vele vlieguren zijn gemaakt. Zijn aanstelling als chefdirigent is nu een logische vervolgstap. Vanwege zijn Duitse en Japanse achtergrond zegt Jun altijd tussen die culturen in te hebben gestaan, wat hem heeft geholpen om zijn eigen weg te vinden. Dat voelen we ook. Hij brengt openheid mee en begrip voor diversiteit en pluriformiteit. Hij is iemand die bruggen bouwt tussen generaties en nationaliteiten. We hadden eigenlijk geen kandidatenlijst van ‘laten we naar die en die kijken.’ De lijst was: Jun Märkl.”
Het Residentie Orkest o.l.v. Jun Märkl speelt 7/11 en 9/11 werken van Elgar, Debussy en Ravel in Amare, Den Haag. Info: residentieorkest.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC