Taal beïnvloedt de wereld en het woord ‘vrouwenrechten’ draagt daaraan bij. Het gebruik ervan benadrukt ‘vrouwelijkheid’ en vergeet ‘menselijkheid’. Maar vrouwen zijn niet eerst ‘vrouw’ en dan pas ‘mens’.
‘VN-rapport: vrouwenrechten onder grote druk, discriminatie diep verankerd’, schreef de NOS op 6 maart 2025. Het woord ‘vrouwenrechten’ zie ik regelmatig opduiken in verschillende media. Wat betekent zo’n kop van de NOS? Oftewel: wat zijn vrouwenrechten?
Wie het woord ‘vrouwenrechten’ online intypt, vindt al snel iets in de richting van het recht van vrouwen om gelijk behandeld te worden. Gelijk behandeld worden is echter een mensenrecht. Misschien moeten we het dan ook maar zo noemen.
Over de auteur
Fien Gaillard (20 jaar) is student psychologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Waar hebben we zoiets eerder gezien? In 1949, in De Tweede Sekse van Simone de Beauvoir: ze zette uiteen hoe vrouwen eerst vrouw zijn en dan pas mens. Toen ik hierover leerde op school vond ik dat een wat vreemde gedachte: zijn vrouwen geen mensen? Mijn docent vroeg ons allemaal eens na te denken over wat we ons voelen als we over straat lopen; voel je je dan een mens of je gender?
Na het gedachte-experiment wat de hele klas het erover eens, de jongens voelden zich eerst mens, de meiden eerst vrouw. Daarmee was de theorie van De Beauvoir bevestigd.
Het gevoel van eerst een vrouw zijn en daarna pas mens is moeilijk in woorden te vatten, maar het is er echt. In de klas bespraken we dat het er is wanneer je verteld wordt dat je niet kan voetballen omdat je een meisje bent, wanneer je fietst – ook overdag – en wanneer je langs een man loopt en de angst voelt opkomen. Het gevaar is er altijd, daarom ben je je er altijd van bewust. Het gevaar is ook onlosmakelijk aan je gender gebonden – daarom is dat altijd aanwezig.
Taal beïnvloedt de wereld en het woord ‘vrouwenrechten’ draagt daaraan bij. Het gebruik ervan benadrukt ‘vrouwelijkheid’ en vergeet ‘menselijkheid’. Zo kunnen vrouwen nooit mensen worden.
Daarnaast maakt het hanteren van de term ‘vrouwenrechten’ de mensenrechten van vrouwen een vrouwenprobleem, terwijl het een probleem voor en door iedereen is. Het woord ‘mensenrechten’, daarentegen, legt terecht de focus op iedereen in de samenleving.
De praktijk van mensenrechten wordt mede bepaald door wat mensen normaal vinden. Wat mensen normaal vinden, is vaak ook wat ze doen. Iedere keer dat bepaald gedrag geaccepteerd wordt, wordt het normaler en de kans dus groter dat het gebeurt. Dat gaat op voor alle niveaus. Voert de overheid preventief beleid tegen vrouwenmoord, of niet? Wordt het geaccepteerd om op televisie grappen te maken over verkrachting en aanranding, of niet? Spreken mensen elkaar aan op vrouwonvriendelijke opmerkingen, of niet?
De keuzes die in al deze gevallen worden gemaakt, bepalen wat normaal is en zo ook de aan- of afwezigheid van genderongelijkheid. Omdat die dus in de praktijk van iedereen is, is het eerlijker om de term ‘mensenrechten’ eerlijk om te gebruiken.
Dan nog een belangrijke reden om de term ‘vrouwenrechten’ tot probleem te verklaren: het negeert de genderdiscriminatie tegen andere groepen. Genderongelijkheid gaat niet alleen over mannen en vrouwen, maar ook over bijvoorbeeld non-binaire mensen. In het vrouwenrechtendebat vallen we vaak terug op de binaire genderindeling, wat ertoe leidt dat we niet nadenken over de mensenrechten van groepen mensen die daar niet onder vallen.
Het gebruik van ‘mensenrechten’ blokkeert dat olifantenpaadje en maakt het makkelijker om het over alle mensen te hebben. Precies dat is waar mensenrechten over gaan.
Kortom, vrouwenrechten is een slechte term om de mensenrechten van vrouwen te omschrijven. Het gebruik maakt vrouwen minder mens, legt de nadruk op de verkeerde plek en sluit bepaalde groepen mensen uit. Natuurlijk is het waardevol om aandacht te hebben voor genderongelijkheid. Maar laten we dat dan wel op de goede manier doen: laat vrouwenrechten eindelijk eens mensenrechten worden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant