Opinie Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: de verkiezingsuitslag duiden als sport.
Tijdens de NRC Verkiezingsavond in Rotterdam werd de uitslag enthousiast geduid. Drie partijen mogen alvast warmlopen; D66, VVD en CDA gaan meedoen. Het is alleen nog de vraag wie de selectie compleet maakt. Gaan we over de rechterflank met JA21 of over links met GroenLinks-PvdA? Er werd geschoven met gekleurde stipjes die zetels moesten voorstellen, alle mogelijke opstellingen werden besproken en vergeet niet: het zijn exitpolls, er kan nog van alles veranderen.
De volgende ochtend, toen de zetelverdeling inderdaad was veranderd, besprak ik de avond met een collega van de politieke redactie. Op krantenredacties mogen we anderen graag verwijten aan horse race journalism te doen, het verslaan van verkiezingen alsof het een spannende sportwedstrijd is. Maar op de uitslagenavond hadden ook wij ons daar vol overgave aan bezondigd. We zijn daarin sowieso geen heiligen, zei de collega: „Als andere politiek journalisten lijken op voetbalverslaggevers, zijn wij hooguit VI Pro.” Dat is dus het deel van Voetbal International met diepgaande tactische analyses. Als ik het lees, heb ik het gevoel dat ik iets verantwoords doe, terwijl het nog steeds maar over voetbal gaat.
Politieke verslaggeving en sportverslaggeving zullen de komende tijd nog wel op elkaar blijven lijken, ook nu de eindstand bekend is. Het publiek is nou eenmaal dol op het wedstrijdelement, dus media zouden wel gek zijn om er niet aan mee te doen. Ook politici nemen het sportjargon over en als we elkaar maar vaak genoeg vertellen dat politiek net als sport draait om winnen en verliezen, wordt het vanzelf belangrijk. Dat heeft zeker nadelen, want ik heb politicologen nog nooit zo boos gezien. Armèn Hakhverdian en Simon Otjes schreven in NRC deze week dat de obsessie met wie de grootste wordt, „berust op een fundamentele misvatting over de kern van ons staatsbestel”. Nu krijg je het idee dat de partij met de meeste stemmen meer rechten heeft dan andere partijen, zoals de kampioen van de Eredivisie recht heeft op een kampioensschaal en een Champions League-ticket. Maar dat is dus niet zo. Het enige waar D66 op basis van deze uitslag recht op heeft, is 26 zetels. Een kabinet zonder D66, met een andere premier dan Rob Jetten, is gewoon mogelijk. Dat is niet oneerlijk, zo hebben we het vooraf afgesproken.
Als je er toch een wedstrijd van maakt, zorg dan in ieder geval dat het klopt. Misschien moeten de duiders van Den Haag niet minder, maar juist meer afkijken van hun collega’s in de sport. Die begrijpen in elk geval hoe spelregels werken. Zo hoorde ik deze week dat JA21 als ‘winnaar’ meer recht zou hebben op een plek in het kabinet dan ‘verliezer’ GroenLinks-PvdA. Nu kun je JA21 best een winnaar noemen omdat ze een veel beter resultaat hebben dan de vorige keer, maar daar houdt het ook op. Als je echt meent dat JA21 daarom meer recht heeft op kabinetsdeelname, dan vind je – als het goed is – ook dat FC Utrecht meer recht heeft op een Champions League-ticket dan PSV; die ploeg haalde veertien punten meer dan het seizoen ervoor, terwijl PSV er twaalf verloor.
Dan was er nog CDA-leider Henri Bontenbal, die dinsdag beweerde dat een kabinet met 75 zetels ook een meerderheidscoalitie is. Het is eigenlijk te simpel om uit te gaan leggen, maar goed: hij mag dat zo voelen, de 1-1 tegen Ajax voelde voor FC Volendam ook als een overwinning, maar 75-75 is toch echt een gelijkspel. De andere partijen, die samen ook 75 zetels hebben, kunnen dan net zo goed een kabinet vormen. Het is dan even de vraag of de Partij voor de Dieren er uitkomt met de PVV, maar toch.
Het probleem van feitelijke duiding van een verkiezingsuitslag is dat het vreselijk saai is. De kranten moeten vol, de zendtijd gevuld, dus proberen we er allemaal maar wat van te maken. Zo beschouwde Joost Vullings bij EenVandaag de uitslag na met „mensen hadden toch zoiets van ‘Die Rob Jetten, daar gaan we voor'”. Maar de meest feitelijke kop stond in Trouw: ‘Schuift D66 op naar links of naar rechts? De formatie zal het uitwijzen’. Geen speld tussen te krijgen – en of NEC van FC Groningen kan winnen, zal zondag tijdens de wedstrijd blijken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC