In dit blog houden we u op de hoogte van het laatste nieuws over de Tweede Kamerverkiezingen en de kabinetsformatie.
De gesprekken tussen verkenner Wouter Koolmees en de fractievoorzitters van de grootste partijen zitten erop. De leiders van D66, VVD en PVV zetten in deze beginfase van de formatie hoog in, blijkt uit hun brieven aan de verkenner.
D66 wil een coalitie met een meerderheid in de Tweede Kamer en een ‘stevige basis’ in de Eerste Kamer. Partijleider Rob Jetten pleit daarom voor zijn gedroomde coalitie, een met D66, VVD, CDA en GroenLinks-PvdA. ‘Dat is de stabiliteit en constructieve politiek waar Nederland nu om vraagt’, schrijft Jetten.
Van de VVD hoeft Jetten daar voorlopig geen medewerking voor te verwachten. VVD-leider Dilan Yesilgöz houdt in haar brief aan Wouter Koolmees vast aan haar veelgebezigde boodschap tijdens de campagne: de VVD wil niet in een kabinet met GroenLinks-PvdA. Een coalitie met die partij acht de VVD ‘niet in staat de problemen op te lossen waar veel Nederlanders al lange tijd zorgen over hebben’.
Yesilgöz voegt toe dat haar partij een kabinet met de partij, die sinds kort geleid wordt door Jesse Klaver, ook niet vanuit de Kamer zou steunen in een gedoogconstructie. Datzelfde geldt voor de PVV, die door de VVD categorisch wordt uitgesloten. In plaats daarvan vraagt ze de verkenner om te kijken naar varianten met ‘in elk geval’ de VVD, D66, CDA en JA21. Die partijen hebben samen 75 zetels en hebben dus minimaal één partij nodig voor een meerderheid.
Ook Geert Wilders heeft de wensenlijst van de PVV ingediend bij Koolmees. Hij erkent dat D66 ‘naar alle waarschijnlijkheid’ de grootste is geworden, maar vindt dat zijn partij, die waarschijnlijk evenveel zetels behaalt, moet deelnemen aan de onderhandelingen. De VVD, D66 en het CDA hebben de PVV allemaal op voorhand uitgesloten, zowel om ideologische redenen als om het feit dat hij degene was die de stekker trok uit het vorige kabinet.
Toch zegt Wilders geen enkele partij uit te sluiten en ‘met iedere partij’ te kunnen samenwerken in een coalitie. Als andere partijen de PVV blijven uitsluiten en samen een coalitie vormen, schrijft hij, ‘dan zullen wij vanuit de oppositie alles wat in onze macht ligt doen om hen ten volle en maximaal politiek te bestrijden’.
Jasper Daams
Wouter Koolmees begint om 9.30 uur aan zijn klus als verkenner. D66-leider Rob Jetten schuift als eerst aan voor een gesprek, waarna later op de dag nog zeven andere fractievoorzitters volgen. Aan de oud-minister de taak om te kijken waar mogelijkheden liggen voor een kabinet. Gezien de uitspraken die verschillende fractieleiders gisteren deden in de media, lijkt Koolmees voor een zware klus te staan.
Desalniettemin zei de NS-topman haast te willen maken, ‘omdat de samenleving daar om vraagt’. Volgende week dinsdag moet zijn verslag bij de Tweede Kamer liggen. Een dag later wordt de Kamer geïnstalleerd, en op donderdag 13 november debatteren de kersverse Kamerleden over de verkiezingsuitslag.
Jasper Daams
Het volledige schema vandaag:
09.30 uur: Rob Jetten (D66)
10.30 uur: Geert Wilders (PVV)
11.30 uur: Dilan Yesilgöz (VVD)
13.30 uur: Jesse Klaver (GL-PvdA)
14.30 uur: Henri Bontenbal (CDA)
15.30 uur: Joost Eerdmans (JA21)
16.45 uur: Lidewij de Vos (FvD)
17.45 uur: Caroline van der Plas (BBB)
Geert Wilders heeft D66-leider Rob Jetten gefeliciteerd met het feit dat zijn partij de grootste is geworden bij de verkiezingen. Daarmee erkent hij toch de voorlopige verkiezingsuitslag.
De PVV-leider ging de afgelopen dagen op de Trumpiaanse tour. Nadat de verkiezingsdienst van persbureau ANP had gemeld dat D66 niet meer in te halen viel, claimde Jetten de overwinning - ook al waren toen nog niet alle stemmen geteld. Wilders hield het er in eerste instantie bij dat de voorlopige uitslag van Kiesraad, die komende vrijdag wordt verwacht, gewoon moest worden afgewacht.
Vervolgens plaatste hij op X meerdere verdachtmakingen over het telproces, de onafhankelijkheid van stembureaus en de Kiesraad, zonder bewijs te leveren. Zijn felicitaties van vandaag lijken erop te wijzen dat er aan de ondermijning van Wilders vooralsnog een einde is gekomen. ‘Ik wilde vooral dat het onderzocht werd’, zei Wilders over de kwestie. ‘Maar de kans dat nog ongeveer 30 duizend stemmen onze kant op komen, is klein.’
Vrijdag stelt de Kiesraad de verkiezingsuitslag definitief vast. D66 en PVV halen in de voorlopige uitslag allebei 26 zetels, maar D66 heeft 28 duizend stemmen meer dan de PVV. Dat geeft Jetten vooral het initiatief in de verkenningsfase, die vandaag is begonnen met de aanstelling van Wouter Koolmees als verkenner.
Dylan van Bekkum
Dilan Yesilgöz blijft een coalitie waar de VVD en GL-PvdA beiden in plaatsnemen uitsluiten. Rob Jetten wil wél met de linkse partij. Dat bleek bij de inloop van een gesprek met alle lijsttrekkers en de Kamervoorzitter vanmiddag. De verkenner wordt zoals verwacht D66-coryfee Wouter Koolmees.
Gezien de verkiezingsuitslag ligt een coalitie van D66, VVD,CDA en nog een vierde partij voor de hand. Een variant waarin JA21 de vierde partij zou worden lag even op tafel, maar omdat D66 toch niet de laatste restzetel heeft gekregen, heeft die variant geen meerderheid in de Tweede Kamer (samen 75 zetels).
Yesilgöz pleit desalniettemin voor deze samenstelling, zonder toe te lichten hoe ze dat voor zich ziet. ’Hopelijk is de verkenning snel rond’, aldus de VVD-leider. Dat Jesse Klaver inmiddels de fractievoorzitter is van GL-PvdA, maakt voor haar niet uit. ‘Het ging niet om de heer Timmermans, maar om de inhoud.’
D66-leider Jetten zei, voor het eerst expliciet, dat hij graag met GL-PvdA in een kabinet stapt. ‘Maar daar heb ik ook andere mensen voor nodig’, zei hij, vermoedelijk doelend op Yesilgöz’ weigering.
CDA-leider Bontenbal noemde een coalitie met 75 zetels ‘ook een meerderheidscoalitie’. Als er gestemd moet worden over plannen van zo’n kabinet, zouden echter de ‘stemmen staken’ en er een herstemming moeten komen indien de gehele oppositie tegenstemt. Bontenbal zei te rekenen op de steun van kleinere partijen.
Dylan van Bekkum
Bij de Tweede Kamerverkiezingen is 43 procent van de verkozen Kamerleden een vrouw. Dat is het hoogste percentage sinds 1918, zo laat de stichting Stem op een Vrouw weten. In 1918 werd Suze Groeneweg tot eerste vrouwelijke Tweede Kamerlid verkozen.
De stichting baseert zich op de proces-verbalen van de uitslagen. Volgens de analyse zouden er in totaal 65 vrouwen in de Kamer zijn gekozen. Vijf vrouwen werden via voorkeursstemmen verkozen, vier bij GroenLinks-PvdA (Fatihya Abdi, Mikal Tseggai, Lisa Vliegenthart en Barbara Kathmann) en één bij D66 (Marieke Vellinga-Beemsterboer).
Vrouwen kunnen zich sinds 1917 verkiesbaar stellen. Sinds 1919 hebben ze ook het recht om te stemmen. De Kiesraad maakt vrijdag de officiële uitslag van de verkiezingen bekend.
ANP
D66 heeft NS-topman en oud-minister Wouter Koolmees op het oog voor de rol van verkenner in de kabinetsformatie. Dat zeggen bronnen tegen RTL Nieuws. Koolmees was namens D66 zeven jaar Tweede Kamerlid en was minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet-Rutte III.
Hoewel de officiële verkiezingsuitslag van de Kiesraad nog op zich laat wachten, lijkt D66 onder meer op basis van de prognose van ANP de grootste partij te worden. Daarmee krijgt de partij van Rob Jetten het initiatief in de formatie. Sinds de koning geen rol meer speelt in het proces betekent dat dat D66 een verkenner mag voordragen, die moet onderzoeken welke coalitie op draagvlak kan rekenen.
Morgen komen alle fractievoorzitters en Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma bijeen voor overleg, waarna de verkenner zal worden voorgedragen. Koolmees zou kandidaat zijn vanwege zijn ruime politieke ervaring, maar ook vanwege het feit dat hij enige afstand heeft tot de politiek. Sinds 2022 staat hij aan het hoofd van de NS.
Koolmees kan voor de tweede keer verkenner worden in een kabinetsformatie. Begin 2021 was hij dat al even, samen met VVD’er Tamara van Ark in aanloop naar Rutte III. De Tweede Kamer gaf toen echter de voorkeur aan een verkenner met meer afstand van de politiek. Later in het formatieproces keerde Koolmees wel terug als informateur.
Jasper Daams
Het nieuw gekozen GroenLinks-PvdA-Kamerlid Marjolein Moorman stelt zich niet kandidaat voor de opvolging van Frans Timmermans als fractievoorzitter. In haar podcast De Binnenkamer zegt ze dat Jesse Klaver haar voorkeur heeft voor de komende formatieperiode: ‘Voor mij is het heel helder. Ik heb ervaring met coalitievorming, maar Jesse zit al jarenlang in de Tweede Kamer. Het is logisch dat hij nu de fractie leidt,’ aldus Moorman.
Timmermans trok zich woensdagavond terug als partijleider toen de verkiezingsuitslag voor de fusiepartij bleek tegen te vallen. De fractie komt maandag om 11.00 uur bijeen om een nieuwe voorzitter te kiezen. Nu Moorman zich terugtrekt, lijkt de kans groot dat Klaver de functie zal vervullen. Van 2015 tot 2023 was Klaver fractievoorzitter van GroenLinks en daarna, tot december 2023, van de samengevoegde GroenLinks-PvdA-fractie.
Vorige week benadrukte Kamerlid Kati Piri dat het bij de bijeenkomst van morgen uitsluitend gaat om het aanwijzen van de fractievoorzitter voor de komende periode, en niet om de vraag wie bij de volgende verkiezingen lijsttrekker wordt.
Moorman, die vaak als mogelijke opvolger van Timmermans werd genoemd, is momenteel nog wethouder in Amsterdam, met onder meer onderwijs in haar portefeuille. Ze stond op de zesde plaats van de kandidatenlijst en wordt op 12 november officieel geïnstalleerd als nieuw Kamerlid.
Uma Kagenaar
De gemeente Rotterdam heeft vrijdag de plaatselijke uitslag voor de Tweede Kamerverkiezingen vastgesteld. D66 kreeg iets meer stemmen dan de PVV, maar Geert Wilders ontving meer stemmen dan Rob Jetten. Ruim 41.000 Rotterdammers brachten een stem uit op de PVV-leider, meer dan 32.000 op de D66-voorman.
Frans Timmermans, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA, kreeg ruim 19.000 stemmen in Rotterdam, gevolgd door DENK-voorman Stephan van Baarle (bijna 18.000) en CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal (ruim 17.000). De Rotterdamse oud-wethouder Vincent Karremans, nummer vier bij de VVD, kreeg bijna 12.500 stemmen. Hij deed het daarmee beter dan zijn lijsttrekker Dilan Yeşilgöz, die 10.000 Rotterdamse stemmen kreeg.
Van de Rotterdamse kandidaten voor de Tweede Kamer heeft Van Baarle de meeste stemmen gekregen in Rotterdam. Meer inwoners van de Maasstad kozen voor hem dan voor stadsgenoten Bontenbal (CDA) en Joost Eerdmans (JA21).
ANP
Als laatste gemeente heeft ook Venray de uitslag bekendgemaakt. In de Limburgse gemeente is de PVV met 20,1 procent van de stemmen de grootste, al krimpt de partij wel met bijna 8 procentpunt. Het landelijke verschil met D66, dat in Venray kon rekenen op ruim 15 procent, is nu nog ruim 14 duizend stemmen.
Alleen de briefstemmen (de stemmen van de Nederlanders uit het buitenland) moeten nog worden geteld. De verwachting is dat D66 daar meer stemmen behaalt dan de PVV en dus de grootste partij wordt. Rob Jetten nam eerder vandaag een voorschot op de verkiezingsuitslag. Nadat persbureau ANP had bericht dat D66 niet meer kan worden ingehaald, claimde hij de overwinning. PVV-leider Wilders zei de uitslag van de Kiesraad eerst af te wachten.
Vanwege een brand in het gemeentehuis liet de uitslag in Venray langer op zich wachten. Na een gedeeltelijke hertelling heeft de gemeente de cijfers nu gepresenteerd.
Jasper Daams
PVV-leider Geert Wilders erkent een overwinning van D66 nog niet. ‘De Kiesraad beslist, niet het ANP, wat een arrogantie om daar niet op te wachten’, schrijft hij op X. Daarmee verwijst hij naar de uitspraken van D66-leider Jetten, die eerder vandaag de overwinning claimde nadat persbureau ANP had bericht dat diens partij niet meer kan worden ingehaald.
Wilders blikte wel alvast vooruit op de mogelijke winst van D66. ‘Al wordt D66 de grootste, de PVV zal Nederland niet laten afbreken door Jetten cum suis’, schrijft hij. Nog voordat de verkenning is begonnen, belooft hij dat zijn partij zich zal verzetten tegen Jettens ‘links-liberale wanbeleid’.
Jasper Daams
Twitter bericht wordt geladen...
Op de briefstemmen uit het buitenland na, is het in Nederland alleen nog wachten op de uitslag in de Limburgse gemeente Venray. Medewerkers waren vrijdagochtend nog druk bezig met het tellen van stemmen. Venray verwacht ‘in de loop van vrijdagmiddag’ de uitslag bekend te kunnen maken, zo citeert persbureau ANP een woordvoerder van de gemeente.
Bij het tellen bleek dat de stemmen van een van de grotere stembureaus herteld moesten worden. ‘Dat gaat naar verwachting twee tot drie uur duren’, aldus de woordvoerder eerder op de middag. De telling in Venray liep vertraging op omdat in de nacht van woensdag op donderdag brand uitbrak in het gemeentehuis. Vrijwilligers moesten het tellen van de stemmen daarom staken.
Voor wie de winnaar wordt van de landelijke verkiezingen maakt de uitslag in Venray, waar de PVV bij de vorige verkiezingen de grootste werd met 27,9 procent van de stemmen, niet meer uit. In de tussenstand is D66 inmiddels niet meer in te halen.
De definitieve zetelverdeling laat nog wel op zich wachten. Daarvoor kan ook de uitslag van de stemmen uit het buitenland nog uitmaken. Die worden maandag verwacht.
Thom Canters
Dat D66 de grootste partij zal zijn, maakt dat de partij komende dinsdag ook een verkenner mag aanwijzen. ‘De verkenner moet in staat zijn niet alleen te handelen vanuit het feit dat D66 de grootste partij is, maar ook: hoe breng ik de partijen samen en hoe komt er zo snel mogelijk een kabinet’, zei Jetten. De D66-leider wilde nog niet expliciet vooruitlopen op zijn gewenste coalitiesamenstelling, maar liet daar tussen de regels wel iets over vallen.
Er zal zeer waarschijnlijk een kabinet worden gevormd door D66, VVD en CDA, die samen 66 zetels hebben (of 67, indien D66 nog een restzetel krijgt). Een logische vierde partner zou GL-PvdA kunnen zijn, of JA21.
Jetten zei dat een ‘stabiel en ambitieus’ kabinet moet kunnen bouwen op steun in ‘deze Kamer en de Eerste Kamer’. Een coalitie met GroenLinks-PvdA heeft in beide Kamers veel meer zetels dan een variant met JA21. Ook zei hij dat de kiezer had gekozen voor ‘een kabinet vanuit het midden’.
Dylan van Bekkum
Het kan D66 volgens leider Rob Jetten echt niet meer ontgaan: de partij is de grootste geworden bij de Tweede Kamerverkiezingen. ‘Dit is een historisch resultaat, daar ben ik trots op’, zei hij vrijdagmiddag tegen de aanwezige pers. ‘Maar het geeft ook een grote verantwoordelijkheid.’
De formele uitslag volgt pas over een week, en de voorlopige uitslagen uit Venray en de briefstemmers uit het buitenland laten ook nog op zich wachten. D66 heeft nu zo’n 15 duizend stemmen meer dan de PVV. Venray, waar een gedeeltelijke hertelling plaatsvindt na een brand in het gemeentehuis, was de PVV in 2023 gunstig gezind. Als dat nu opnieuw het geval is, kan de PVV ongeveer gelijk komen met D66.
De briefstemmers uit het buitenland zijn daarom het meest doorslaggevend. Historisch doet D66 het bij hen altijd een stuk beter, ook bij verkiezingen waar de partij over het algemeen slecht scoorde. Het is daarom veilig om te zeggen dat D66 vrijwel niets meer in de weg staat om de grootste partij te worden.
Persbureau ANP trok daarom vrijdag de conclusie dat D66 de grootste ging worden. ‘Ik heb groot vertrouwen in de ANP-diensten’, antwoordde Jetten op de vraag of hij niet beter op de definitieve uitslag of de briefstemmen kon wachten. Bovendien maakt D66 ook nog kans op een restzetel, waarmee de partij ook in zetels groter zou worden dan de PVV (27 om 26).
Of de PVV of D66 de meeste stemmen heeft, maakt in wezen niet heel veel uit. De PVV zal hoe dan ook buitenspel staan in de formatie, omdat Wilders door alle grote partijen is uitgesloten. Verschil is wel dat PVV als grootste partij het initiatief zou hebben om een verkenner aan te wijzen, die het proces zou kunnen vertragen. Anders mag D66 een verkenner aanwijzen, wat komende dinsdag zal gebeuren.
Dylan van Bekkum
Ook in de laatste week voor de verkiezingen bleek D66 de grootste adverteerder in de campagne te zijn. De partij van verkiezingswinnaar Rob Jetten besteedde in de week tot en met zondag 26 oktober ruim 3,4 miljoen euro, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Nielsen.
De spotjes met Rob Jetten waren veelvuldig te zien op televisie, maar D66 adverteerde ook op billboards, radio en online. GroenLinks-PvdA gaf in de laatste week ook veel geld uit en passeerde de VVD als grote adverteerder.
Het bedrag dat politieke partijen voor hun campagne betaald hebben, ligt in werkelijkheid vermoedelijk een stuk lager. Nielsen gaat in zijn berekeningen uit van de tariefkaarten van televisiezenders en websites. Eventuele kortingen of individuele prijsafspraken worden buiten beschouwing gelaten. De cijfers bieden wel inzicht in de verhoudingen tussen verschillende partijen.
Volgens de website politiekereclames.nl, waar partijen hun budget over de campagne moeten doorgeven, heeft D66 dit jaar 2,2 miljoen euro gereserveerd. In dit overzicht staat de VVD op de tweede plek en GroenLinks-PvdA op de derde plek in de lijst van grootste adverteerders.
Xander van Uffelen
Nu de verkiezingen achter de rug zijn, loopt het Binnenhof zich warm voor de kabinetsformatie. De eerste belangrijke stap in dat proces wordt aankomende dinsdag om 16.00 uur genomen.
Dan ontvangt Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma de fractievoorzitters om de verkiezingsuitslag te bespreken. Doel van dat gesprek is om een zogenaamde ‘verkenner’ aan te wijzen.
De verkenner is een persoon die wordt aangewezen door de verkiezingswinnaar om de verschillende coalitiemogelijkheden te onderzoeken. Hij of zij gaat daarvoor in gesprek met de fractievoorzitters van álle partijen om te zien wie er samen in een coalitie wil.
Lees hier het hele nieuwsbericht van politiek verslaggever Natalie Righton.
In dit liveblog houden we u op de hoogte van het laatste nieuws over de Tweede Kamerverkiezingen en de kabinetsformatie.
Lees hier het vorige liveblog over de verkiezingen terug.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant