In Voorhout zijn bewoners in actie gekomen tegen een metershoog kunstwerk van een eend. Volgens één bezwaarmaker roept het beeld zelfs associaties op met depressie en de dood. Wat kan een gemeente doen als er tumult ontstaat rond een openbaar kunstwerk?
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Dagelijks geniet Reinier Amersfoort (42) van het weidse uitzicht vanuit zijn appartement op park Molentocht in het Zuid-Hollandse dorp Voorhout. ‘De mensen lopen rustig hun rondjes. In de zomer wordt er gevliegerd, gespeeld, gevoetbald. Precies wat je wilt.’ Maar binnenkort wordt dat geliefde uitzicht volgens hem wreed verstoord.
Er komt een bronzen beeld van bijna drie meter hoog: een eend met stervormige ogen en een parelketting om haar hals. Le Canard Fabuleux gaat het kunstwerk heten, ‘de fantastische eend’. Maar fantastisch vindt Amersfoort het allerminst.
Hij vindt het plaatje dat hij onder ogen krijgt niet alleen lelijk, ‘het is ook nog eens een loopeend’, zegt dierenliefhebber Amersfoort afkeurend. ‘Dat zijn uitheemse dieren die worden gefokt in de intensieve veeteelt. Het kunstwerk doet ook nog gemummificeerd aan. Ik snap niet dat andere mensen dat niet ook hebben gezien.’
Amersfoort diende een bezwaarschrift in: het kunstwerk roept associaties op aan ‘neerslachtigheid’, ‘depressie’ en ‘overlijden’. Het brengt zijn ‘woonplezier en geestelijke gezondheid ernstig in gevaar’. Hij voegt een handtekeningenlijst toe. Van de 76 huizen die hij heeft bezocht, keren 46 bewoners zich tegen de eend. Zijn verzoek aan de gemeente Teylingen, waar Voorhout onder valt, is duidelijk: trek de vergunning in.
Le Canard Fabuleux is niet het eerste kunstwerk in de openbare ruimte dat weerstand oproept. In september moest kunstenaar Nouch haar muurschildering op een studentenflat in Amsterdam-Kattenburg verwijderen omdat omwonenden niet waren geïnformeerd. In 2011 verdween Blijf! van Hester Oerlemans (een nephond aan een lijn) van een brug in Amsterdam na klachten bij de dierenbescherming. En vorig jaar werd De Tong in Flevoland weggehaald, nadat koperdieven de onderste helft hadden gestript. Of het terugkeert is onzeker: christelijke partijen verzetten zich al jaren tegen het beeld, dat oorspronkelijk De Tong van Lucifer heette.
In hun fraaie atelier in Deventer schuren Paul Keizer (67) en Albert Dedden (66) de eend nog wat bij, voordat ze naar de bronsgieter gaat. Ze zijn ‘verbijsterd’ over de commotie. Het tweetal noemt zich de Spacecowboys, omdat ze met een vrije geest de publieke ruimte proberen te verrijken. ‘Wij proberen poëzie in zo’n gebied te brengen, en dan krijg je dit’, zegt Dedden.
De kunstenaars hebben zo’n 35 kunstwerken in de openbare ruimte op hun naam staan. Bekend zijn onder meer De Waterwolf en De Aquanaut in Nijmegen, De Blauwe Hond in Tytsjerksteradiel en het Slavernijmonument in Tilburg. Voor deze opdracht reageerden ze op een oproep in het kunstenaarsvakblad BK. De kunstcommissie van de gemeente Teylingen koos hun voorstel uit als favoriet en stelde een budget van 50 duizend euro beschikbaar.
De eend, zeggen ze, past bij het landschap: de wijk Hooghkamer is gebouwd op een voormalig weiland waar ooit veel eenden leefden. ‘Het park is nogal functioneel ingericht: bankje, boompje, boompje. We wilden iets dat een totaal andere toon aanslaat’, zegt Dedden. ‘De eend is de hoeder van dit gebied’, vult Keizer aan. ‘Hij staat op een kussentje, als teken van huiselijkheid. Een symbool dat dit gebied ook jouw thuis kan zijn.’
‘Kritiek op kunst is van alle tijden’, zegt Theo Tegelaers, adviseur en projectleider voor kunst- en cultuurprogramma’s in de publieke ruimte. ‘Soms slaat die kritiek later juist om in waardering.’ Hij wijst op Santa Claus van Paul McCarthy – beter bekend als Kabouter Buttplug – in Rotterdam: ooit verafschuwd, nu een geliefd stadsicoon.
Tegelaers ziet dat sociale media kritische geluiden sneller verspreiden. ‘Kunst wordt vaak de aanleiding om frustraties te ventileren die er sowieso al zijn.’ Dat blijkt ook uit de woorden van buurtbewoner Maarten (49), die zijn achternaam niet wil delen. ‘Eerst kwam de bushalte voor de deur, toen een regenboogtrap, en nu die eend.’ Hij vindt het kunstwerk een dure grap. ‘Er zijn belangrijkere dingen: Zwarte Piet behouden of de demonstranten van de A12 wegjagen.’
Tegelaers benadrukt dat het belangrijk is om bewoners vanaf het begin bij het traject te betrekken, zodat hun verhalen en verlangens worden meegenomen. In Voorhout melden echter maar drie mensen zich aan voor zitting in de kunstcommissie. Toch luistert de gemeente naar de kritiek die later loskomt. Op een extra bewonersavond nemen Keizer en Dedden de suggesties mee in hun ontwerp.
De aanpassingen zijn subtiel: de ogen, die van veraf op twee kruisjes leken (in strips vaak een teken dat een dier dood is), zijn aangepast. De hals is iets rechter gemaakt, waardoor de eend levendiger oogt. Keizer: ‘Wij willen dat mensen blij zijn met ons werk. Als we iets kunnen verbeteren, doen we dat graag, zolang ons idee intact blijft.’
Ook voor bezwaarmaker Amersfoort vond de gemeente een oplossing. Voor zijn woning komen struiken, zodat hij straks niet op de eend uitkijkt. ‘Dat was een fijn gesprek. Deze oplossing werkte voor iedereen.’
Belangrijk is volgens Tegelaers dat bestuurders niet te snel in paniek raken bij ophef. Dedden: ‘De gemeente zat er zichtbaar mee, maar ze zijn voor ons gaan staan en hebben gezegd: we gaan het gewoon regelen.’
Uiteindelijk zijn veel bewoners ook gewoon hartstikke blij met Le Canard Fabuleux, want de nieuwbouwwijk kan wel wat karakter gebruiken. Greetje Doorn (76) kan niet wachten tot het voorjaar, als de eend wordt geplaatst. ‘De kleuren, de ketting eromheen, ik vind het prachtig.’ Volgens haar denkt de helft van de wijk er net zo over. Ze legt een arm om haar kleinzoon Jesse (8). ‘En, wat vind jij van de eend?’ Jesse, met een plichtmatig stemmetje: ‘Mooi.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant