Kan Elon Musk straks eigenhandig bepalen of mensen in Europa mobiele satellietdiensten kunnen gebruiken? Met de aankoop van een bedrijf dat licenties voor gewilde radiofrequenties bezit, komt kritieke Europese infrastructuur in Amerikaanse handen.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Van alle dingen die Europa zich heeft laten afpakken, is dit waarschijnlijk het meest onzichtbare. Het is iets dat in de lucht hangt, iets waar je gewoon doorheen kunt lopen, dat je niet ziet, hoort, ruikt of voelt. Iets dat je pas opmerkt als je het mist.
Een stukje S-band. Twee maanden geleden deels in handen gevallen van Elon Musk.
Wat heeft hij te pakken? Een deel van het elektromagnetische spectrum rond 2 gigahertz, de radiofrequenties waarmee mensen via satellieten kunnen bellen, sms’en, berichten delen. Gewoon, met hun mobieltje. Zonder antenne dus, zoals bij Starlink, de SpaceX-techniek waarmee Musk de markt voor satelliettelefonie en -internet beheerst.
(Even technisch: de frequentie van de S-band is veel lager dan die van Starlink. Daardoor gaat er onderweg minder van het signaal verloren en is er geen antenne voor nodig om het op te vangen.)
Die frequentieband is overal ter wereld hetzelfde, maar je moet wel per land of groep landen een licentie krijgen om hem te gebruiken.
Straks, zo is de vrees, beheerst Musk ook dit nieuwe kanaal. Dat is niet alleen commercieel en economisch een gemiste kans voor Europa, maar ook militair-strategisch. Straks kan hij, zoals hij even met Oekraïense Starlink-apparaten deed, de telefoons uitzetten wanneer het hem uitkomt.
De frequenties worden nu nog nauwelijks voor mobiele satellietdiensten (MSS) gebruikt, maar de verwachting is dat er een miljardenmarkt voor is. ‘Mobiele satellietdiensten zijn belangrijk voor zowel connectiviteit als weerbaarheid’, zegt Relja Djapic, onderzoeker bij TNO. ‘Er zijn dunbevolkte gebieden waar je nu geen of slecht bereik hebt, zoals de woestijnen in de VS en in Europa de kustgebieden. Ook kan de satellietverbinding helpen in treinen, die vaak slecht bereik hebben.
‘Daarnaast kan de satelliet een terugvaloptie zijn als kabels beschadigd raken. En de link is belangrijk voor het internet of things: sensoren op boorplatformen of in de slimme landbouw die contact willen houden.’
Direct-to-device, wordt het ook wel genoemd. In de VS zijn zulke diensten al beperkt beschikbaar en kun je sms’jes sturen via de satelliet. In Europa worden testen gedaan. Ook wordt de S-band gebruikt door vliegtuigen die internet aan boord aanbieden.
In 2009 gunde de Europese Commissie de frequenties (twee stukjes van die S-band, elk met een breedte van 15 megahertz) voor achttien jaar aan twee Europese bedrijven, Inmarsat en Solaris. Die Europese herkomst was een vereiste, omdat de Commissie al aan de economische en geopolitieke implicaties dacht.
Maar de afgelopen jaren kwamen die bedrijven in handen van Amerikaanse spelers, namelijk Viasat en Echostar. En de frequenties dus ook.
Echostar kwam dit jaar in de problemen. SpaceX, het bedrijf van Musk, diende een klacht in bij de Amerikaanse toezichthouder FCC omdat het te weinig gebruik zou maken van de frequenties. De FCC keek daar heel kritisch naar, waarbij wellicht meespeelde dat Donald Trump eerder dit jaar Brendan Carr tot baas van de toezichthouder had benoemd. Carr is de auteur van een hoofdstuk in Project 2025, de blauwdruk van Trumps presidentschap, waarin hij al schreef dat bedrijven als SpaceX ‘alle steun verdienen van de FCC’.
De FCC voerde de druk zo op dat Echostar in september besloot zijn MSS-frequentie te verkopen aan SpaceX. Dat wil vijftienduizend nieuwe satellieten in een lage baan om de aarde schieten om de communicatie via deze frequentie mogelijk te maken. ‘We zijn in een space race 2.0’, zei Carr in een toespraak voor de Amerikaanse Kamer van Koophandel.
Wie de frequenties heeft, heeft de toekomst. ‘In totaal is er 30 megahertz beschikbaar voor die mobiele communicatie, dat is niet veel’, zegt Djapic. ‘Je moet goed bedenken aan wie je die geeft.’
Daarom gaan er nu stemmen op om in 2027, als de huidige licenties aflopen, extra waarborgen in te bouwen. Tweede Kamerleden Barbara Kathmann en Jimme Nordkamp van GroenLinks-PvdA stelden er drie weken geleden vragen over aan de ministers van Economische Zaken en Defensie. ‘Wat vindt u ervan dat deze licenties voor satellietcommunicatie niet meer in Europese handen zijn?’, was een van de vragen. En: ‘Hoe wordt gewaarborgd dat deze licenties ten goede komen aan de Europese economie en autonomie?’
In een advies aan de Europese Commissie over dat vervolgproces wordt ervoor gepleit om de vergunning van de huidige gebruikers van de frequentie simpelweg te verlengen. Maar dit advies is afkomstig van het bedrijf Detecon, dat is gelieerd aan Deutsche Telecom, dat op zijn beurt een samenwerkingsverband heeft met Starlink (SpaceX) in de Verenigde Staten.
Vandaar een van de Kamervragen: ‘Hoe borgen de Europese Commissie en lidstaten de onafhankelijkheid van de adviezen die worden betrokken bij de besluitvorming over de licenties voor de 2GHz-frequentie?’
‘Het is een belangrijke beslissing die volgend jaar moet worden genomen’, zegt Djapic. ‘Je bent uiteindelijk heel afhankelijk van zo’n bedrijf.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant