Ook na twee nederlagen op rij lijkt de VVD nog steeds de lakens uit te delen in Den Haag. Niemand weet of beoogd premier Rob Jetten daar weerstand aan kan bieden.
Goede politici leren van hun eigen fouten, nog betere politici leren van andermans fouten. Zou Rob Jetten geleerd hebben van zijn voorganger Sigrid Kaag?
De voormalige D66-leider won de verkiezingen met de belofte van nieuw leiderschap, maar beet vervolgens haar tanden stuk op oude machtspolitiek. Vlak voordat ze het stokje overdroeg aan Jetten, greep ze ook nog naast de post van Eurocommissaris. Kaag dacht een belofte op zak te hebben van premier Mark Rutte dat die functie naar een D66’er zou gaan, maar CDA’er Wopke Hoekstra ging er met de buit vandoor. Achter de schermen liet de D66-leider zich ontvallen dat de Nederlandse politiek een onverbeterlijke voorkeur heeft voor middelmatige mannen.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
In kleine kring erkende Kaag toen ook dat ze over één ding berouw had: ze had na haar verkiezingswinst niet moeten zwichten voor de druk van Rutte en Hoekstra om weer in te stemmen met een voortzetting van de oude coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Daarmee werd haar belofte van nieuw leiderschap meteen roestig.
Jetten, die destijds haar secondant was, maakt zich nu op voor een formatie die zijn premierschap kan definiëren. De grootste partij moet vaak de meeste inhoudelijke offers brengen om een kabinet tot stand te brengen, maar wie terugkijkt op het tijdperk-Rutte ziet dat de VVD-premier zeker bij zijn eerste formatie rücksichtslos opereerde om zijn rechtse voorkeurscoalitie met de PVV tot stand te brengen.
Vijftien jaar later is de voorkeurscoalitie van de gedoodverfde nieuwe premier ook voor iedereen duidelijk: D66, VVD, CDA, GroenLinks-PvdA. Over een mogelijk alternatief over rechts – met JA21 als vierde coalitiepartner – bestaan volop inhoudelijke bedenkingen. Bovendien is bij de partij van Joost Eerdmans amper bestuurlijke ervaring te vinden, terwijl er volop stuurmanskunst nodig zal zijn. Een coalitie met JA21 heeft in de Tweede Kamer maar 75 zetels en haalt in de senaat bij lange na geen meerderheid. Ingewikkelde deals met de oppositie zullen op ieder belangrijk dossier onvermijdelijk worden.
CDA-leider Henri Bontenbal heeft er tijdens de campagne op gehamerd dat de uitdagingen nu zo groot zijn dat er moet worden gezocht naar ‘een stabiel kabinet door het midden’. Toch houdt die partij nu de kaarten voor de borst: een keuze tussen JA21 en GroenLinks-PvdA wil Bontenbal nog niet maken.
Het CDA vraagt zich nog steeds af of er bij de linkse fusiebeweging voldoende bereidheid is om concessies te doen, zeker op het asieldossier. Binnen GroenLinks-PvdA zelf bestaat daar minder twijfel over. De nieuwe fractievoorzitter Jesse Klaver is erop gebrand om te regeren. Nu de democratie wereldwijd onder druk staat, zou ook binnen eigen gelederen de compromisbereidheid gegroeid zijn om zo tot een stabiel bestuur te komen.
Om dat te kunnen testen, zal Jetten eerst de strijd moeten aangaan met de VVD. Sinds de verkiezingen hebben de liberalen de hakken alleen maar dieper in het zand gezet. Ze geloven niet dat er met GroenLinks-PvdA een stabiel kabinet te vormen is en willen bovendien geen kiezersbedrog plegen. Daar zou iedereen begrip voor moeten hebben.
Binnen D66 en CDA leidde die houding al tijdens de campagne tot chagrijn. In een versplinterd politiek landschap dreigt een impasse als traditionele bestuurderspartijen ook onderling blokkades gaan opwerpen. Toch heeft de VVD voor die strategie gekozen om de anti-linkse stem binnen te halen en een grote nederlaag te voorkomen. Nu wil de VVD daar ook nog voor beloond worden door potentiële regeringspartners die zelf wel de discipline opbrachten om geen breekpunten in te zetten. CDA’er Bontenbal zei tijdens de campagne niet voor niets dat hij ‘spuugziek’ van de VVD-spelletjes werd.
De vraag blijft hoe onverzettelijk de VVD is. Dilan Yesilgöz mag de verkiezingen hebben overleefd, ongeschonden is ze niet. De VVD-leider liet zich op verkiezingsavond begeleiden door Elton Johns nummer I’m Still Standing – een subtiele terechtwijzing van haar critici – maar wie zichzelf moet neerzetten als een ‘true survivor’, staat misschien toch niet zo heel stevig. Haar persoonlijke impopulariteit bij kiezers blijft een kwetsbaar punt, net als haar leiderschap van de afgelopen jaren. Hoelang kan Yesilgöz blijven dwarsliggen in een formatie voordat het verwijt opkomt dat ze het land onbestuurbaar maakt en daarmee de veiligheid en economie in het geding brengt? Ook de voor de VVD cruciale ondernemerswereld snakt naar een voorspelbaar kabinet dat vier jaar blijft zitten.
Een enkele Haagse insider verwacht dat Jetten de VVD uiteindelijk net zo lang laat spartelen totdat Yesilgöz overstag gaat, maar niemand weet of hij dat aandurft. Weer een ellenlange formatie kan afbreuk doen aan zijn net verworven elan, en dan is een positieve afloop allerminst verzekerd, ook omdat het CDA voorlopig geen kleur bekent. Tegelijkertijd zal de beoogde nieuwe premier willen voorkomen dat hij net als voorganger Kaag ooit met spijt moet constateren dat het al misging met een knieval in de eerste formatie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant