De verkiezingen in de VS hebben dinsdag belangrijke zeges opgeleverd voor de Democratische partij. Zohran Mamdani wordt burgemeester in New York, en de staten New Jersey en Virginia krijgen Democratische gouverneurs. ‘De toekomst ziet er weer rooskleuriger uit.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het gevoel zal voor veel Democraten weer even wennen zijn: opluchting. Na een voor hen ronduit dramatisch jaar – verloren presidentsverkiezingen, kelderende populariteit en al tien machteloze maanden waarin de partij moet toezien hoe Donald Trump de Amerikaanse rechtstaat erodeert – flikkert er aan de horizon weer licht. Een dun strookje.
Bij de lokale verkiezingen van dinsdag weten Democraten door heel de VS de belangrijkste zeges in de wacht te slepen. Zij veroveren het gouverneurschap van New Jersey en Virginia, het burgemeesterschap van New York en behouden hun meerderheid in het Hooggerechtshof van Pennsylvania.
In Californië stemmen kiezers vóór een Democratisch plan om hun kieskaart te hertekenen. Maine verwerpt juist een Republikeins voorstel om de regels voor stemmen verder aan te scherpen. Deze dag blijkt voor links Amerika een langverwacht succes.
‘We hebben nog een hoop werk te doen’, reageert oud-president Barack Obama dinsdagnacht op sociale media. ‘Maar de toekomst ziet er alweer een beetje rooskleuriger uit.’
Deze zogeheten ‘off-year elections’, gehouden in de oneven jaren tussen de presidentsverkiezingen en de parlementaire ‘Midterm’-verkiezingen, markeren het eerste moment sinds Trumps overwinning dat kiezers weer van zich laten horen. De uitslagen fungeren voor beide partijen als windvaan. En de Democraten hebben, klaarblijkelijk, wind mee.
De staten waar de belangrijkste races ditmaal plaatsvonden – New Jersey, Virginia, New York en Californië – werden vorig jaar niet gewonnen door Trump, maar door de Democratische kandidaat Kamala Harris. Toch scoorde Trump destijds op al deze plekken beter dan menigeen voorzag. Hier vond de grootste opmars plaats naar rechts.
Die opmars lijkt, voor even, gestuit.
Hoewel de Democraten in peilingen nog altijd historische impopulair zijn, worstelen de Republikeinen om hun groei vast te houden. Niet alleen wonnen Democraten op alle cruciale plekken, de kandidaten presteerden vrijwel zonder uitzondering beter dan Harris twaalf maanden geleden. Nu is de vraag waarover analisten zich aan beide zijden het hoofd zullen breken: kwamen de kiezers vóór hen of toch vooral tegen Trump?
‘Trump stond niet op het stembiljet’, benadrukte de president dinsdagnacht in de derde persoon en met hoofdletters op sociale media. Maar ook hij moet toegeven dat zijn partij wel degelijk ‘heeft verloren’. En zoiets hebben de Democraten in geen tijden gehoord.
De spectaculairste zege dinsdag is die van de 34-jarige Zohran Mamdani. Met een flitsende online campagne en uiterst progressieve politiek, wist Mamdani het te schoppen tot de jongste burgemeester van New York in ruim honderd jaar. En hij werd verkozen als eerste moslim ooit.
Dit succes was méér dan een gelukje. Mamdani verwierf ruim 50 procent van de stemmen, wat hem op ruime afstand plaatst van de Democratische oud-gouverneur Andrew Cuomo (41 procent) en Republikein Curtis Sliwa (7 procent). Tegelijk was de opkomst in New York de hoogste sinds minstens 1969.
Mamdani, een zelfverklaard socialist, heeft onder jonge New Yorkers iets doen ontbranden. Hij beloofde als kandidaat gratis bussen en kinderopvang, hogere belasting voor rijken en een hartstochtelijk verzet tegen Trumps harde migratiebeleid. Nu lijkt Mamdani voorbestemd om vaandeldrager te worden van de progressiefste flank van de Democraten.
De partijtop kijkt daar met gemengde gevoelens naar. Zelfs op verkiezingsdag kon de aanstaande burgemeester niet rekenen op steun van de Democratische senaatsleider (en stadgenoot) Chuck Schumer. Mamdani’s antwoord op Trump is immers geen handreiking naar het midden, maar juist een flinke sprong naar links.
De belangrijkste windvaan van deze verkiezingen was New Jersey. Deze staat zwiepte vorig jaar harder naar rechts dan vrijwel alle andere. Trump breidde er zijn steun uit onder elke bevolkingsgroep, en nog het meest onder latino’s – een in New Jersey grote en voor Democraten ook landelijk onmisbare groep. De grote vraag: zet de neergang door of gloort er hoop?
Geen lokale verkiezing draaide méér om Trump dan deze. In haar strijd om het gouverneurschap voerde Democraat Mikie Sherrill campagne alsof ze direct in gevecht was met de president. Haar werkelijke tegenstander, de Republikein Jack Ciattarelli, probeerde zij weg te zetten als diens lokale surrogaat. Die tactiek lijkt geslaagd.
Bij de laatste peilingen zaten ze nog op elkaars lip, maar dinsdag liep Democraat Sherrill (56 procent) alsnog flink uit op Republikein Ciattarelli (43 procent). ‘Wij geven in New Jersey niet toe aan onze duistere impulsen’, aldus Sherrill na haar overwinning. ‘Wij weten dat dit land nooit werd geregeerd, en nooit zal worden geregeerd, door koningen.’
Er stond geen gouverneur of procureur-generaal op het stembiljet in Californië, en toch rukte ruim een derde van de kiezers uit. Uitzonderlijk. En een bewijs hoeveel belang er wordt gehecht aan ‘Proposition 50’: de hertekening van de Californische kieskaart die vijf nieuwe Democratische zetels moet opleveren in het landelijke Congres. Meer dan 60 procent van de kiezers blijkt vóór.
Van alle verkiezingen dinsdag zal deze bij de Democraten in Washington nog voor de grootste opluchting zorgen. Trump zet Republikeinse staten al maanden onder druk om hun kieskaarten op slinkse wijze te hertekenen, om zo een betere kans te hebben bij de Congresverkiezingen van november volgend jaar. Onder meer Texas, Missouri, North Carolina en Ohio gaven hieraan al gehoor, en meer staten zullen ongetwijfeld volgen.
De Californische gouverneur Gavin Newsom besloot deze tactiek over te nemen. Maar het laatste woord lag bij de kiezer. Die geven hem glansrijk gelijk. ‘De spelregels zijn nu veranderd’, aldus Newsom.
Helemaal verrassend is deze niet: Abigail Spanberger verslaat in Virginia, zoals verwacht, haar Republikeinse tegenstander Winsome Earle-Sears. Maar wat Democraten landelijk een fikse stoot endorfine zal opleveren, is met hoevéél. Spanberger verwerft het gouverneurschap met zo’n 57 procent van de stemmen – aanzienlijk meer dan presidentskandidaat Kamala Harris (51 procent) hier vorig jaar behaalde.
‘Virginia verkiest pragmatisme boven partijdigheid’, aldus Spanberger, een voormalige CIA-agent die – anders dan Mamdani – campagne voerde als een gematigde kandidaat. Haar tactiek was niet om progressieve harten te stelen, maar weifelende Trump-stemmers naar het midden terug te lokken.
Democraten winnen ook de andere belangrijke races van Virginia. Hun meerderheid in het statelijke Congres blijft behouden, en de nieuwe procureur-generaal is ook een Democraat, ondanks een schandaal rond uitgelekte, gewelddadige berichten. Maar zelfs deze Jay Jones scoort beter dan Harris in 2024.
Met haar overwinning wordt Spanburger de eerste vrouwelijke leider van haar staat. ‘Jullie moeder wordt de gouverneur van Virginia’, richt Spanberger zich dinsdagnacht op televisie tot haar kinderen. ‘Ik garandeer je dat deze woorden nooit eerder zijn uitgesproken.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant