De verkiezingen in de VS hebben de Democraten dinsdag belangrijke zeges opgeleverd. Zohran Mamdani wordt burgemeester in New York, en de staten New Jersey en Virginia krijgen Democratische gouverneurs. ‘De toekomst ziet er weer rooskleuriger uit.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het gevoel zal voor veel Democraten weer even wennen zijn: opluchting. Na een voor hen ronduit dramatisch jaar – verloren presidentsverkiezingen, kelderende populariteit en al tien machteloze maanden waarin de partij moet toezien hoe Donald Trump de Amerikaanse rechtstaat straffeloos erodeert – flikkert er aan de horizon weer licht. Tenminste, een beetje.
Bij de lokale verkiezingen van dinsdag hebben Democraten door heel de VS de belangrijkste zeges in de wacht gesleept. Zij veroverden het gouverneurschap van New Jersey en Virginia, het burgemeesterschap van New York en behouden hun meerderheid in het Hooggerechtshof van Pennsylvania.
In Californië stemmen kiezers vóór een Democratisch plan om hun kieskaart te hertekenen. Maine verwerpt juist een Republikeins voorstel om de regels voor stemmen verder aan te scherpen. Deze dag was voor links Amerika een langverwacht succes.
‘We hebben nog een hoop werk te doen’, reageerde oud-president Barack Obama dinsdagnacht op sociale media. ‘Maar de toekomst ziet er alweer een beetje rooskleuriger uit.’
Dit soort zogeheten ‘off-year elections’, gehouden in de oneven jaren tussen de presidentsverkiezingen en de parlementaire ‘Midterm’-verkiezingen, markeren het eerste moment sinds Trumps overwinning dat kiezers weer van zich laten horen. De uitslagen fungeren voor beide partijen als windvaan. En de Democraten hebben, klaarblijkelijk, wind mee.
Staten als New Jersey, Virginia, New York en Californië, waar de belangrijkste races ditmaal plaatsvonden, werden vorig jaar niet gewonnen door Trump, maar door de Democratische kandidaat Kamala Harris. Toch scoorde Trump bij allen beter dan menigeen voorzag. Ook hier zag men een aanzienlijke verschuiving naar rechts. Die opmars lijkt, voor even, gestuit.
‘TRUMP STOND NIET OP HET STEMBILJET’, benadrukte de president dinsdag, in de derde persoon, op sociale media. Maar ook hij moest toegeven dat zijn partij wel degelijk verloor. Hoewel de Democraten in peilingen nog altijd historische impopulair blijken, worstelen de Republikeinen om hun groei vast te houden. En dat biedt hoop op links.
Dit zijn de belangrijkste uitslagen op een rijtje:
De spectaculairste zege dinsdag is die van de 34-jarige Zohran Mamdani. Met een flitsende online campagne en uiterst progressieve politiek, wist Mamdani het te schoppen tot de jongste burgemeester van New York in ruim honderd jaar. En hij is verkozen als eerste moslim.
Zijn succes was méér dan een gelukje. Mamdani verwierf ruim 50 procent van de stemmen, wat hem op ruimte afstand plaatst van de Democratische oud-gouverneur Andrew Cuomo (41 procent) en Republikein Curtis Sliwa (7 procent). Tegelijk was de opkomst in New York de hoogste sinds minstens 1969.
Mamdani, een zelfverklaard socialist, heeft iets losgemaakt onder jonge New Yorkers. Hij lijkt nu voorbestemd om vaandeldrager te worden van de progressiefste Democraten.
De landelijke partijtop kijkt met gemengde gevoelens naar zijn succes. Mamdani belooft gratis bussen en kinderopvang, hogere belasting voor rijken en een hartstochtelijk verzet tegen inhumaan migratiebeleid. Zijn antwoord op Trump is geen handreiking naar het midden, maar juist een flinke sprong naar links.
De belangrijkste windvaan van deze verkiezingen was New Jersey. Deze staat zwiepte vorig jaar harder naar rechts dan vrijwel elke andere. Trump breidde er zijn steun uit onder alle bevolkingsgroepen, maar nog het meest onder latino’s – een in New Jersey grote en voor Democraten ook landelijk onmisbare groep. De grote vraag: zet de neergang door of gloort er hoop?
Geen lokale verkiezing draaide méér om Trump dan deze. In haar strijd om het gouverneurschap voerde Democraat Mikie Sherrill campagne alsof ze direct tegenover de president zelf stond. Zij deed haar uiterste best om Republikein Jack Ciattarelli weg te zetten als weinig meer dan een surrogaat voor Trump.
Die tactiek lijkt geslaagd. Bij de peilingen zaten ze nog op elkaars lip, maar dinsdag loopt Democraat Sherrill (55 procent) alsnog flink uit op Republikein Ciattarelli (43 procent).
Er stond geen gouverneur of procureur-generaal op het stembiljet in Californië, en toch rukte ruim een derde van de kiezers uit. Dat bewijst hoeveel belang zij hechtten aan ‘Proposition 50’: de hertekening van de Californische kieskaart die vijf nieuwe Democratische zetels moet opleveren in het landelijke Congres. Een ruimte meerderheid stemde vóór.
Van alle verkiezingen dinsdag zal deze bij de Democraten in Washington nog voor de grootste opluchting zorgen. Trump zet Republikeinse staten onder druk om hun kieskaarten te herzien. Onder meer Texas, Missouri, North Carolina en Ohio gaven hieraan al gehoor, en meer zullen volgen.
De Californische gouverneur Gavin Newsom besloot die tactiek over te nemen. Maar het laatste woord lag bij de kiezer. Die geven hem glansrijk gelijk. ‘De spelregels zijn veranderd’, aldus Newsom.
Helemaal verrassend is het niet. Abigail Spanberger verslaat in Virginia, zoals de peilingen al uitwezen, haar Republikeinse tegenstander Winsome Earle-Sears. Maar wat Democraten landelijk een fikse stoot endorfine zal opleveren, is met hoevéél. Spanberger verwerft het gouverneurschap met zo’n 57 procent van de stemmen – aanzienlijk meer dan presidentskandidaat Kamala Harris (51 procent) hier vorig jaar behaalde.
‘Virginia verkiest pragmatisme boven partijdigheid’, aldus Spanberger, een voormalige CIA-agent die – anders dan Mamdani – campagne voerde als een gematigde kandidaat. Haar tactiek was niet jonge harten laten ontbranden, maar weifelende Trump-stemmers teruglokken.
Democraten winnen ook de andere belangrijke races van Virginia. Hun meerderheid in het statelijke Congres blijft behouden. Ook de nieuwe procureur-generaal is een Democraat, ondanks een schandaal rond uitgelekte berichten. Zelfs deze Jay Jones scoort beter dan Harris in 2024.
Spanburger wordt de eerste vrouwelijke gouverneur van haar staat. ‘Jullie moeder wordt de gouverneur van Virginia’, richt Spanberger zich dinsdagnacht op televisie tot haar kinderen. ‘Ik garandeer je dat deze woorden nooit eerder zijn uitgesproken.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant