Na jarenlang smeken van experts komt er in 2026 een verbod op de optie ‘koop nu, betaal later’ voor minderjarigen. Aanbieders zoals Klarna zijn dan wettelijk verplicht om de leeftijd van hun klanten te controleren.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
‘Betaal later’-diensten, waarbij consumenten online en in de winkel iets op de pof kunnen kopen, hebben momenteel nog niet te maken met het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Alleen volgens hun eigen gedragscode mogen aanbieders geen minderjarigen bedienen – dat is niet wettelijk vastgelegd. Per november volgend jaar verandert dat met de invoering van een nieuwe Europese richtlijn voor consumentenkrediet.
Achteraf betalen wordt vanaf dat moment beschouwd als consumentenlening – en die mogen minderjarigen niet zelfstandig afsluiten. Het demissionaire kabinet geeft volgens een woordvoerder een strengere invulling aan de wet dan Europa voorschrijft; minderjarigen mogen hier straks helemaal geen gebruik meer maken van ‘afterpay’, ook niet met toestemming van hun ouders.
Aanbieders moeten straks een vergunning hebben voor het verlenen van kredieten. Schulden bij ‘betaal later’-diensten worden dan opgenomen in de BKR. Ook zijn de verstrekkers straks verplicht om bij aankopen boven een bepaald bedrag een kredietwaardigheidstoets uit te voeren, een zogeheten BKR-check. De hoogte van dat bedrag wordt nog vastgesteld door het kabinet.
De Europese richtlijn schrijft daarnaast strengere reclameregels voor, zoals een verbod op advertenties die ten onrechte suggereren dat een krediet de financiële situatie van een consument verbetert. Als de diensten de regels eind 2026 niet naleven, kan de AFM een waarschuwing of een boete geven.
Experts, politici en toezichthouder AFM pleiten sinds een aantal jaar voor een leeftijdsgrens. Met name klanten onder de 35 jaar komen geregeld in geldproblemen door openstaande rekeningen bij de betaaldiensten. Vaak hebben zij die bij meerdere aanbieders, zonder BKR-registratie, waardoor ze weinig zicht hebben op hun totale schuld.
Als reactie op die zorgen sprak de branche twee jaar geleden al af om alleen nog volwassenen geld te lenen. Klarna, de grootste voorschieter onder de webshops, heeft de leeftijdsgrens al vrijwel geheel geïmplementeerd, zegt een woordvoerder. ‘Sinds april moeten al onze klanten zich identificeren.’ Registratie van ‘betaal later’-schulden in de BKR is nu nog niet mogelijk, aldus de woordvoerder. Daarvoor moet eerst nog de manier van het registreren van de leningen worden vastgelegd.
Andere aanbieders zijn minder ver met de aanstaande identificatieplicht. Op Bol.com verschijnt bijvoorbeeld alleen een pop-up dat je 18 jaar of ouder moet zijn als je de mogelijkheid ‘achteraf betalen’ aanklikt, maar wordt dat niet gecontroleerd.
De leeftijdsgrens zal het moeilijker maken voor jongeren om deze diensten te gebruiken, zegt onderzoeker op het gebied van schuldpreventie bij jongeren Paula Smith. ‘Jongeren weten dit soort regels vaak alsnog te omzeilen, bijvoorbeeld via hun ouders. Maar het zal zeker helpen. Ik begrijp dan ook niet waarom de leeftijdsgrens niet eerder wordt ingevoerd.’
Op die vraag antwoordt een woordvoerder van het ministerie van Financiën dat de Europese richtlijn ‘veel ruimte laat voor eigen keuzes’, waarvan ‘de juridische en praktische gevolgen goed in kaart moeten worden gebracht’.
Volgens onderzoeker Smith wordt het onderliggende probleem hoe dan ook niet opgelost met een leeftijdsgrens. ‘In de maatregelen die worden genomen ligt veel nadruk op het individu: ben je wel oud genoeg en heb je niet al schulden? Het gaat te weinig over het feit dat jongeren, ook na hun 18de, constant in de verleiding worden gebracht om spullen te kopen, onder meer door reclames van deze diensten.’
Wat vindt ons jongerenpanel?
In de media wordt vaak over en zelden met jongeren gesproken. Daarom stelde de Volkskrant, met hulp van jongerenorganisatie NJR, een panel samen. Dat bestaat uit 150 jongeren uit heel Nederland, met allerlei achtergronden, die onregelmatig worden geraadpleegd. Lees hier meer.
‘Op mijn 14de had ik een YouTube-kanaal waarop ik unboxing video’s plaatste. Daarvoor bestelde ik voor het eerst iets bij Klarna. Toen ik het binnen had, dacht ik: dat ging makkelijk. Het werkt verslavend.
‘Met kerst kocht ik uggs en dure badjassen voor mijn zus en mijn moeder, die ik vervolgens niet betaalde. Dus kreeg ik aanmaningen thuisgestuurd – mijn ouders boos, natuurlijk. Maar toen ik op mijn 17de op mezelf ging wonen, heb ik alsnog voor duizenden euro’s aan kleding besteld via Klarna.
‘Ik had niet door hoe snel dat bedrag opliep, tot ik Klarna op een gegeven moment niet meer kon gebruiken. Toen ben ik overgestapt naar andere diensten en webshops als Bol.com, die een eigen ‘betaal later’-systeem hebben. Op veel diensten ben ik ondertussen geblokkeerd, maar nu is er weer de nieuwe optie om via iDeal in termijnen te betalen. En toen ik het laatst bij Klarna weer probeerde, kwam ik er ineens wel doorheen. Ik begrijp niet hoe dat kan, dat het niet via een BKR-registratie wordt voorkomen. Het zou mij zeker helpen als ik niet meer op deze manier spullen kan kopen.’
‘Ik koop weleens dingen online – zoals kabels of laatst een arm voor mijn monitor – maar heb nog nooit afterpay gebruikt. De dingen die ik wil kopen zijn soms best duur. Dan kijk ik eerst een paar dagen of ik het op Marktplaats goedkoper kan krijgen.
‘Schulden zijn gewoon niet handig, daar moet je, denk ik, van wegblijven. En zeker op mijn leeftijd zijn er veel mensen die slecht met geld kunnen omgaan. Dan stel ik bijvoorbeeld voor om een ijsje te gaan eten, en zegt iemand dat die maar een euro op z’n rekening heeft staan.
‘Op sociale media zie ik ook weleens filmpjes van mensen die zeggen dat ze zich ineens realiseren dat het echt geld is wat ze uitgeven via afterpay. Maar misschien zeggen ze dat alleen voor de views.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant