Kan het optimisme van D66-leider Rob Jetten Nederland echt verbinden? Frankrijk leert dat het midden niet vanzelf de verbindende plek is die het pretendeert te zijn.
De verkiezingswinst van D66 wordt gezien als een teken dat Nederland opnieuw kiest voor een constructieve koers: pro-Europees, rechtsstatelijk, gericht op vertrouwen in instituties en bestuurlijke redelijkheid. Dat Rob Jetten zich profileerde met optimisme en een open houding was doorslaggevend. Tegenover cynisme en wantrouwen koos D66 voor een uitnodigende stijl – en won daarmee.
Toch verdient die overwinning een nuchtere reflectie. Europa kende recent een vergelijkbaar moment van midden-triomf: het Frankrijk van Emmanuel Macron. Ook daar werd een progressief, rationeel en hervormingsgericht project gezien als antwoord op de politieke versplintering. Maar de Franse ervaring laat zien dat middenpolitiek, wanneer zij zich te zeker waant, juist kan bijdragen aan verdere verwijdering.
Macrons analyse was vaak solide: Frankrijk moest moderniseren, Europees denken, investeren in innovatie en internationale veiligheid. Maar inhoud alleen bleek geen garantie voor maatschappelijk draagvlak. Zijn stijl – uitleggen wat ‘nodig’ was, eerder dan luisteren naar wat er leefde – werd gezien als belerend. Beleidsmatige rationaliteit werd ervaren als afstand; vooruitgangstaal als correctie op inwoners in plaats van uitnodiging aan hen.
Het gevolg: een middenbeweging die ooit beloofde te verbinden, belichaamt nu polarisatie. Zowel links als rechts voelt zich tekortgedaan, en het extreemrechtse blok staat sterker dan ooit. De politiek van redelijkheid, zoals Macron die voorstond, stuitte op een realiteit waarin redelijkheid niet automatisch legitimiteit betekent.
Over de auteur
Johan Bouman werkte twintig jaar in Frankrijk als ondernemer in de levensmiddelensector. Hij is alumnus van de Clingendael Academy en schrijft over de wisselwerking tussen economie, cultuur en beleid in Europa.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Die les is relevant voor Nederland. De grote transities waar Nederland voor staat – klimaat, woningmarkt, migratie, economie – raken burgers direct. Ze vragen om tempo, maar ook om vertrouwen. Wie beleid uitsluitend als logische noodzaak presenteert, loopt het risico dat burgers het ervaren als technocratie. Dat gevaar is niet theoretisch, maar reëel: Nederland kent weliswaar geen Franse explosiviteit, maar wel een sluimerende laag van wantrouwen richting politiek en overheid.
D66 heeft nu een kans. Niet omdat de partij inhoudelijk ‘gelijk heeft’, maar omdat zij met een andere toon won. Jettens campagne liet zien dat politiek draagvlak geen product is van argumentatie alleen, maar van houding: uitnodigen in plaats van omlaag praten, betrekken in plaats van overtuigen.
Die stijl vasthouden is de komende jaren essentieel. Middenpolitiek is geen eindpunt, maar een voortdurend te onderhouden relatie. Het vraagt permanent gesprek en zichtbare bereidheid om beleid te toetsen aan maatschappelijke realiteit. Moderniseren zonder te moraliseren. Ambitie tonen zonder het gevoel te wekken dat weerstand irrationeel is of vooruitgang in de weg staat.
Frankrijk leert dat het midden niet vanzelf de verbindende plek is die het pretendeert te zijn. Het kan, wanneer het boven het conflict denkt te staan, zelf bron van conflict worden.
De verkiezingsuitslag geeft D66 de kans om een ander pad te kiezen dan Macron. Niet door ambities te temperen, maar door legitimiteit als kernvoorwaarde te zien. Burgers moeten niet alleen kunnen volgen wat er gebeurt; ze moeten het gevoel hebben dat het óók voor hen gebeurt, en met hen.
De winst van D66 is een mandaat, geen vrijbrief. De uitdaging begint nu: vooruitgang organiseren die inclusief voelt, niet corrigerend. Wie die opdracht onderschat, loopt het risico dat hetzelfde gebeurt als in Frankrijk: dat een belofte van vernieuwing uitmondt in teleurstelling en verdere polarisatie.
Middenpolitiek slaagt pas wanneer zij niet het gelijk bewijst, maar het land meeneemt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant