Verkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De opmars van radicaal-rechts is gestopt, Nederland keert terug naar het centrum. De conclusies die buitenlandse waarnemers vorige week verbonden aan de Nederlandse verkiezingsuitslag waren overzichtelijk. Voor de verraderlijkheid van restzetels en coalitievorming in de polder was de attentiespanne van buitenlandse media te kort.
Nu de briefstemmen binnen zijn, is duidelijk dat het rechtspopulistische blok in de Tweede Kamer nauwelijks is gekrompen en dat de centrum-liberalen van D66 het initiatief mogen nemen bij de vorming van een nieuw kabinet. Duidelijk is ook dat het een verdraaid ingewikkelde klus kan worden. Een rechtse coalitie (D66, CDA, VVD, JA21) komt op slechts 75 zetels en heeft daarmee geen meerderheid. D66 heeft een voorkeur voor een coalitie met GroenLinks-PvdA én de VVD, maar daar heeft de VVD zich een campagne lang met hand en tand tegen verzet.
Vanuit het buitenland, en zeker vanuit Brussel, wordt goed gelet op de Nederlandse politiek. Nederland geldt sinds de opmars van Geert Wilders, en eigenlijk al sinds de moord op Pim Fortuyn, als een laboratorium voor politieke experimenten. Toen de BBB, ogenschijnlijk uit het niets, in 2023 hoog scoorde in de verkiezingen voor de Provinciale Staten, sloeg Europese christen-democraten de schrik om het hart. Stel je voor dat zo’n boerenopstand ook elders zou aanslaan! Het was een signaal voor de Europese Volkspartij (EVP), de Europese politieke familie van christen-democraten, om groen beleid af te remmen.
Regeringsdeelname van de rabiate anti-migratiepartij en rechtspopulistische PVV baarde ook veel opzien en wierp meteen de vraag op hoe Nederland zich internationaal zou opstellen. Nederland behoort weliswaar niet tot de grote landen in Europa, maar kan een belangrijke rol nemen in het Europese debat. Omgekeerd is het uiteraard belangrijk dat Nederlandse belangen in Brussel goed worden behartigd en dat kan op den duur alleen met een stabiele coalitie.
Premier Dick Schoof moest in Brussel maar liefst drie handicaps overwinnen. Hij moest in het voetspoor treden van Mark Rutte. Door zijn lange staat van dienst en zijn handigheid als politieke ritselaar had Nederland onder Rutte meer invloed dan je op basis van de omvang van het land mocht verwachten. Het zou voor elke opvolger lastig zijn geweest Rutte te evenaren, maar Schoof vertegenwoordigde ook nog eens een vechtcoalitie waar het nooit rustig werd.
Bovendien kon de partijloze Schoof in Brussel niet leunen op een politieke familie. De politieke families zijn invloedrijke circuits waar, bij voorbeeld voorafgaand aan een Europese top, gelijkgestemden een koers uitzetten.
Het hielp ook niet dat er de afgelopen jaren voortdurend personeelswisselingen waren. Nederland stuurde sinds 2021 zes verschillende ministers van Buitenlandse Zaken naar Brussel, de drie waarnemers niet meegerekend. Ambtenaren en diplomaten kunnen de winkel lang draaiende houden, maar het helpt als bewindslieden persoonlijke relaties met Europese collega’s opbouwen.
Veel Nederlandse kiezers smachten naar rust in Den Haag en een stabiele ploeg die oplossingen bedenkt voor migratie, woningnood en stikstof. Ook voor de Nederlandse slagkracht in het buitenland zou een hechte ploeg met een daadkrachtige premier, die de waarde van internationale samenwerking inziet, een zegen zijn. Met de internationale oriëntatie van premier kandidaat Rob Jetten zit het vooralsnog wel goed, hoe stabiel zijn ploeg wordt, blijft afwachten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC