Noam Shuster-Eliassi | Komiek en activist De Israëlische Noam Shuster-Eliassi neemt het via satire op voor Palestijnse rechten. „Bij mainstream Israëlisch publiek begin ik met herkenbare grappen over single zijn, Tinder, identiteit. Pas daarna begin ik over Palestijnen.”
Still uit de documentaire 'Coexistence, My Ass!' van Noam Shuster-Eliassi. Hier spreekt ze bij een protest.
‘Ik ben maar zeven minuten gevaarlijk, niet zeventig jaar”, grapt komiek en activist Noam Shuster-Eliassi tegen een Israëlisch publiek. Een lachsalvo. Documentaire Coexistence, My Ass! volgt haar terwijl ze de gelijknamige onewomanshow ontwikkelt. Via satire draagt ze een vreedzaam ideaal uit en neemt ze het op voor Palestijnse rechten.
Haar film, te zien op IDFA, legt vijf jaar persoonlijke, professionele en politieke strijd vast. De Joodse Shuster-Eliassi groeide op in Neve Shalom / Wahat al-Salam, het enige Israëlische dorp, gelegen tussen Jeruzalem en Tel Aviv, waar Joden en Palestijnen bewust samenleven – ook wel de ‘Oase van Vrede’ genoemd. Ze spreekt vloeiend Hebreeuws, Arabisch en Engels, treedt op voor publiek in Israël, de Arabische wereld en de VS. In 2020 ging ze viraal met een satirisch optreden op de Saoedische televisie, waar ze kroonprins Mohammed bin Salman in het Arabisch ten huwelijk vroeg om de banden tussen Israël en Saoedi-Arabië „te verwarmen”.
Vroeger werkte Shuster-Eliassi als vredesactivist voor de VN-organisatie Interpeace. Tot ze het licht zag. Nu gebruikt ze humor als strijdwapen.
Waarom stapte je van activisme over naar comedy?”Bij de VN zag ik hoe gering de wil is om de status quo echt uit te dagen. Er wordt eindeloos gepraat over het erkennen van een Palestijnse staat, terwijl nederzettingen en geweld dat onmogelijk maken. Ik moest mezelf voortdurend censureren.
„Tegelijk zag ik in Oekraïne een Joodse komiek grappen maken over hoe hij als president zou zijn – waarna hij echt president werd. We leven in een tijd waarin politici komieken zijn en komieken meer worden gehoord dan politici. Daarom koos ik voor comedy. Bij mainstream Israëlisch publiek begin ik met herkenbare grappen over single zijn, Tinder, identiteit. Pas daarna begin ik over Palestijnen, breng ik de politieke boodschap. Als mensen eenmaal lachen, staan ze open voor wat ik zeg.”
Je groeide op in de ‘Oase van Vrede’, waar Joden en Palestijnen uit eigen initiatief samenleven. Dat is vrij uniek.
„Mijn opvoeding heeft me gevormd, maar ieder mens kan kiezen. Eén persoon die ‘nee’ zegt, kan levens redden. Ik ben getrouwd met een Israëliër die niet met Palestijnen is opgegroeid, maar politiek bewust is geworden. Veel Israëliërs komen tot inzicht via eigen ervaringen: dienstplicht, getuige zijn van onrecht of simpelweg het nieuws volgen.
„Tegelijkertijd is de groep frustrerend klein. Veel linkse Israëliërs protesteren wel tegen Netanyahu en de oorlog of voor het terughalen van gijzelaars. Maar niet tegen de bezetting, niet tegen Palestijns leed. In Gaza zijn 20.000 kinderen gedood, families weggevaagd. Hoe schud je een zogenaamd liberale beweging wakker die de kern van het probleem negeert?”
In de film zeg je: „Ik wil mensen niet verenigen; mijn doel is verzet.” Wat bedoel je daarmee?”In Israël bestaat er een valse vorm van eenheid: ‘Samen staan we sterk.’ Tijdens een genocide betekent dat zoiets als: ‘Zwijg, bekritiseer Israël niet, eis hooguit het terughalen van gijzelaars.’ Dat is medeplichtigheid. Mijn doel is het tegenovergestelde: kritiek, alternatieven, weerstand bieden aan blinde loyaliteit.”
Is er meer ruimte in Israël voor Palestijns lijden nu de gijzelaars terug zijn?”Nee. Dat zogenoemde ‘staakt-het-vuren’ is niet echt. Hoewel er opluchting is dat het bombarderen afneemt, zie ik geen reflectie binnen de Israëlische samenleving. De euforie over de bevrijde gijzelaars maskeert dat gebrek aan bezinning.”
„Vrijer dan Palestijnse vrienden in Israël, die met meer beperkingen te maken hebben. Maar het blijft eng. Één online aanval kan leiden tot bedreigingen of arrestaties. We moeten onze stemmen gebruiken zolang dat nog kan, en ons privilege als Joodse Israëliërs inzetten.”
Je moeders moedertaal is Farsi, die van jou Hebreeuws. De generatie joden uit het Midden-Oosten, die vloeiend Arabisch of Farsi spreekt, verdwijnt. Wat betekent dat voor Israël?”Het versterkt de ontkoppeling van deze regio. En die vervreemding beïnvloedt alles: onderwijs, economie, samenleving. De Israëlische identiteit is gebouwd op een nep-smeltkroes. Toen Israël werd opgericht, was de manier waarop het Asjkenazische establishment Palestijnen behandelde niet zo anders dan hoe ze niet-Europese joden behandelden. ‘Bruine joden’, zoals mijn familie.
„De slogan ‘We zijn allemaal Israëliërs nu’ herschrijft die geschiedenis. Maar we moeten die waarheid onder ogen zien, het onrecht dat joden uit het Midden-Oosten werd aangedaan. Dat Israël bepaald niet de veilige haven voor alle Joden was die het pretendeerde te zijn. Die ervaring vormt mijn identiteit en levert ook de beste grappen op.”
Voel je je nog verbonden met de Israëlische samenleving?”Ik zal me altijd verbonden voelen met deze plek, maar het is moeilijker geworden. Veel mensen vertrokken en de sfeer is harder, gewelddadiger, racistischer. Mensen lopen met wapens, het taalgebruik is venijnig. Het is een constante strijd: moet ik vertrekken en vanuit ballingschap spreken. Vrijer, maar wel ver weg? Of hier blijven, met minder vrijheid en een kleiner publiek, maar aanwezig? Ik spreek met Iraanse kunstenaars die met datzelfde dilemma leven. Het is een voortdurende strijd.
„Wat me in Israël houdt zijn de mensen die ik liefheb: mijn buren, mijn gemeenschap, mijn familie. Ik weet dat er een andere manier van samenleven mogelijk is. Niet als bezetters, niet over de rug van Palestijnen. Veel Joodse Israëliërs geloven dat we alleen kunnen bestaan door onderdrukking. Dat is niet waar. Alleen rechtvaardigheid, gelijkheid en een eind aan het geweld maken deze plek echt leefbaar. Er is hier zóveel om voor te leven, zelfs te midden van dood en vernietiging.”
De documentaire Noam Shuster-Eliassi, Coexistence, My Ass!, is te zien op het IDFA.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC