Aboozar Amini | filmmaker Mag je, wil je, en kun je een Talibansoldaat wel humaniseren, vroeg Aboozar Amini, maker van de documentaire Kabul, Between Prayers zich af. „Ik wil niet bijdragen aan de cirkel van geweld in mijn land, maar mijn kritiek is duidelijk zichtbaar in de film.”
Filmmaker Aboozar Amini tijdens het filmfestival van Venetië in september van dit jaar.
Meteen aan het begin van Kabul, Between Prayers zit een veelbetekenend beeld. De hoofdpersoon van de nieuwe documentaire van regisseur Aboozar Amini (Bamyan, Afghanistan, 1985) is de 23-jarige Talibansoldaat Samin. Hij maakt zich op voor zijn gebed, op een dak boven de Afghaanse hoofdstad. Hij inspecteert zijn machinegeweer, legt het voor zich op zijn gebedskleed en vraagt Allah om de sharia naar de wereld te brengen. Maar hij kijkt ook een paar keer steels de camera in. Daarmee doorbreekt hij de filmische illusie. Hij wéét dat hij wordt gefilmd.
Er zitten meer van dat soort momenten in de film, dat mensen in de camera kijken, vertelt Amini in IDFA’s Documentaire Paviljoen in het Amsterdamse Vondelpark. Zijn film zal volgende week de Nederlandse première beleven tijdens het festival dat hij zeven jaar geleden opende met het eerste deel van zijn Kabul-trilogie: Kabul, City in the Wind. „Ik heb ze er in de montage expres in gelaten. Het is een stille dialoog tussen de hoofdpersoon en de toeschouwer. Zijn gebed is echt. Hij rouwt om zijn kameraden die er niet meer zijn, maar hij grijpt ook de kans om zijn beste gezicht te laten zien. Door die blikken door de film heen te strooien laat ik zien dat ik dat ook weet.”
Kabul, Between Prayers was eerder dit jaar de enige Nederlandse film op het filmfestival van Venetië. Hij werd geprezen om de zachtmoedige blik op een complex onderwerp. Amini heeft zelf een Hazara-achtergrond, de grootste etnische groep in Afghanistan die door de Taliban wordt vervolgd en vermoord. Hij kwam ooit als veertienjarige naar Nederland en weet als geen ander wat de gevolgen zijn van het rigide extremistische bewind van de Taliban. ,,We hebben verschrikkelijke dingen meegemaakt. De aanslagen op meisjesscholen in West-Kabul waar de Hazara-bevolking woont. De onthoofdingen en kidnappingen op de weg van Kabul naar Bamyan, die de ‘dodenweg’ wordt genoemd.”
Hij beschrijft hoe hij na zijn opleiding als filmmaker naar Afghanistan terugkeerde om ,,onze eigen verhalen te vertellen”. Maar na het vertrek van de Amerikanen in 2021 en de terugkeer van de Taliban werd dat nog gevaarlijker. ,,De vraag die ik me als filmmaker stelde was: hoe verhoud ik me daartoe? Ik zie alleen naar de gruwelijke daden van de Taliban. Maar in hun ogen ben ik het monster. Daaruit groeide mijn interesse om te proberen echt iets van hen begrijpen. Vergelijk het met The Zone of Interest, die heeft me veel beter laten inzien wie de daders van de Holocaust waren dan Schindler’s List. Het gaat om de alledaagsheid van gewone mensen die systematisch afschuwelijke daden plegen.”
Kabul, Between Prayers staat in de traditie van de observerende documentaire waarbij, als de camera maar lang genoeg aanwezig is, mensen op een gegeven moment vergeten dat ze worden gefilmd. We zien Samin niet alleen als soldaat, maar ook als zoon, en als broer, die de veertienjarige Rafi alvast probeert voor te bereiden op de jihad. En we leren hem kennen als ontevreden echtgenoot die aan de telefoon tegen zijn vrouw zeurt over hun kinderloze huwelijk. „Ik geloof in de kunst van cinema, in het landschap van gezichten, in de stilte na mijn vragen die meer vertelt dan wat iemand eigenlijk zegt”, zegt Amini daarover.
Het was ook het enige wat hij kón doen, want de vrijheid die hij bij City in the Wind had, was er deze keer niet. Toestemming om Samin te filmen kreeg hij uiteindelijk wel, maar er waren veel restricties. „Het was een heel klein raam, maar ik was al dankbaar dat ik er doorheen mocht kijken.” Om veiligheidsredenen regisseerde hij op afstand, via mobiele telefoon en monitor. Zijn cameraman had hem al eerder geholpen bij een online cursus voor vrouwelijke filmmakers die hun opleiding niet konden afmaken toen de Taliban eind 2022 besloten dat vrouwen niet langer naar de universiteit mochten.
Still uit de documentaire ‘Kabul, Between Prayers’.
,,Mijn motto was toen: film wat je kunt. Als het niet op straat kan, dan blijf je in je tuin, in je huis. Nu hebben we bijvoorbeeld soms met een heel lange lens gedraaid. Dan waren we op de brug waar Samin het verkeer controleerde, maar draaiden we de camera naar de mensen die onder die brug leven. We stonden nog naast de macht, maar filmden de onderdrukking.”
Natuurlijk was hij zich bewust dat die beperkingen hem het verwijt zouden kunnen opleveren dat zijn film te eenzijdig zou worden. Mag je, kun je, en wil je een Talibansoldaat wel zoveel tijd geven, met het risico hem daardoor te humaniseren, vroeg hij zich af. „Ik dacht ook: ok, laat me dan maar zien wat jullie willen dat ik zie. Natuurlijk zou Samin een geflatteerd beeld van zichzelf geven, maar als je iemand drie jaar filmt laat die op een gegeven moment zijn masker wel vallen. Bovendien denk ik dat ieder mens, hoe donker zijn ziel ook is, nog steeds een paar menselijke kanten in zich heeft. Ik wil niet bijdragen aan de cirkel van geweld in mijn land, mijn visie is duidelijk. Ik hoop dat mensen door te film gaan nadenken hoe dit soort ideologieën en extremisme ten koste gaan van mensen en het leven.
„Radicalisering, waar dan ook ter wereld, vormt een blijvend gevaar. Wanneer men zich te sterk vastklampt aan een ideologie, kan dat leiden tot extremisme – iets wat we ook hier in Nederland telkens opnieuw ervaren, zij het in een andere vorm: door velen in pak en stropdas, die evenzeer gevangen zitten in hun overtuigingen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC