Het Duitse cordon sanitaire wordt steeds kwetsbaarder. Lokale CDU-politici werken in toenemende mate samen met de extreemrechtse AfD. Tegelijkertijd doet bondskanselier Friedrich Merz heftige uitspraken over migranten. Vanuit zijn eigen partij klinkt nu een oproep: keer terug naar het politieke midden.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Te midden van groeiende maatschappelijke onrust over de koers van de Duitse regeringsleider CDU krijgt bondskanselier Friedrich Merz te maken met het eerste georganiseerde tegengas uit zijn eigen partij. De onlangs opgerichte groep Compass Mitte, bestaande uit bezorgde CDU-leden, roept Merz publiekelijk op om samenwerking met de extreemrechtse AfD op elke manier uit te sluiten. De Brandmauer, het Duitse cordon sanitaire, vertoont namelijk barsten.
‘De CDU is opgericht in de wetenschap dat fascisme altijd alleen met de hulp van conservatieven aan de macht heeft weten te komen’, aldus de oprichtingsverklaring, geciteerd door weekkrant Die Zeit. ‘Daarom mag er geen enkele politieke samenwerking zijn tussen de CDU en de extreemrechtse AfD.’
De oprichting van Compass Mitte kan de eerste aanzet zijn tot een richtingenstrijd binnen de CDU. Leden komen overwegend uit de christelijk-sociale vleugel van de CDU, die ook sterke liberale en conservatieve takken kent. Merz vertegenwoordigt die laatste, net als zijn ministers. Televisiezender ZDF omschreef Compass Mitte als ‘Merkels laatste troepen’. Ook de voormalige bondskanselier kwam uit de christelijk-sociale hoek.
Het publieke tegengeluid onderstreept ook de groeiende zorg over de politieke koers van de CDU en komt in de nasleep van wat in de Duitse media de ‘Stadtbild-uitspraak’ is gaan heten. In oktober zei de bondskanselier dat zijn regering weliswaar ‘op grote schaal’ uitzettingen organiseert, maar dat er nog steeds sprake is van ‘een probleem in het straatbeeld’. Gevraagd om opheldering zei Merz tegen een journalist: ‘Vraag uw dochter maar wat ik bedoel.’
Merz’ uitspraken houden de gemoederen in Duitsland al weken bezig. De bondskanselier gaat steeds verder in zijn pogingen de opmars van de AfD te stoppen. De partijen strijden om de eerste plek in de peilingen, waarin beide partijen op 25 procent van de stemmen koersen. Maar het lijkt Merz niet alleen te gaan om politiek vliegen afvangen: onder zijn leiderschap beweegt de CDU daadwerkelijk naar het randje van radicaal-rechts.
Merz voerde campagne op de belofte dat er geen enkele asielzoeker Duitsland meer inkomt. Een rechter floot hem wat dat betreft terug. Hij belooft grootschalige uitzettingen van Syriërs, iets waarover zijn minister van Buitenlandse Zaken vanuit Damascus zei dat dit nu niet mogelijk is. Eind vorig jaar probeerde Merz’ CDU, toen nog oppositieleider, tevergeefs strengere migratieregels door het Duitse parlement te loodsen met steun van de AfD. Honderdduizenden betogers gingen de straat op.
De partijlijn is dat er niet wordt samengewerkt met de AfD. Maar inmiddels heeft Merz niet alleen nationale steun van de AfD op de koop toe genomen, hij weigert ook maatregelen te nemen als lokale CDU-politici de AfD opzoeken. En dat gebeurt steeds vaker, met name in oostelijke deelstaten.
Een studie door het Berlijnse Instituut voor Sociale Wetenschappen turfde 521 gevallen van lokale samenwerking tussen AfD en andere partijen, in de periode 2019 - 2024. ‘Samenwerking vindt primair plaats tussen AfD en CDU’, aldus de studie. De twee oostelijke deelstaten Saksen en Saksen-Anhalt springen er daarbij uit.
Daags nadat Merz vorige maand herhaalde dat zijn partij niet met de AfD samenwerkt, constateerde de CDU-voorzitter in Saksen dat deze lijn de AfD ‘niet zwakker’ heeft gemaakt. Ook voormalig CDU-partijsecretaris Peter Tauber zei dat ‘de gekozen tactiek niet het gewenste resultaat heeft geleverd.’ Een parlementslid in de deelstaat Brandenburg, rond Berlijn, sprak zich uit tegen coalitievorming met de AfD maar zei dat ‘meerderheden voor goede doeleinden’ mogelijk moesten zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant