Door yoga stopte modeontwerper Gösta van Dam (63) met drugs. Dit is wat hij leerde in het leven: je belangrijkste politieke uiting is het geld dat je uitgeeft en yogaleraar zijn brengt restricties met zich mee.
„Yoga gaat over innerlijke schoonheid, over reflectie naar binnen toe”, zegt Gösta van Dam.
„Toen ik in 1989 naar New York verhuisde was yoga daar net hip aan het worden. Ik had mijn eigen modemerk en mijn studio in de East Village zat recht tegenover de beroemdste yogastudio van Amerika: Jivamukti. Mijn man Patrick ging elke dag, maar ik vond mezelf veel te cool voor yoga, met al die hippiewijven met hangtieten en okselhaar. Ik was Mr. Modeontwerper, mijn kleren hingen in warenhuizen als Barneys en Henri Bendel. Mijn leven bestond uit heroïne en speed snuiven, wodka zuipen, keihard werken met drie liter koffie erbij, ’s nachts weer uitgaan en nog meer snuiven. Een geweldige tijd. Patrick kwam elke dag terug van yoga met een happy smoel en vroeg steeds wanneer ik nou een keertje mee kwam. Ik ben uiteindelijk maar gegaan om van het gezeik af te zijn. Lagen Madonna en Willem Dafoe daar op de mat. En allemaal beroemde modellen. Daar was ik wel gevoelig voor. Die eerste les kreeg ik mentaal en fysiek keihard op m’n lazer. Veel mensen zien yoga nu als iets softs, dat is de schuld van de hippies. Als je je echt verdiept in de filosofie van yoga, dan is het keihard. Yoga is de grootste klap voor je bek die je kan krijgen. Het was alsof de leraar dwars door me heen keek. Alles wat ze zei leek rechtstreeks aan mij gericht. Het ging vooral over het loslaten van je ego. Ik had in die tijd een pompeus ego, maar wilde helemaal niet veranderen. Ik was perfectly happy met mijn oppervlakkige leven. Dus ik lag woest op die mat. Maar het deed toch iets met me, want de volgende dag lag ik er weer.
In 1995 ben ik opgelicht. Een groepje van acht inkopers kwam naar m’n showroom en bestelde honderden kledingstukken. Ik heb tienduizenden dollars van mijn vader geleend om stoffen te kopen en de kleren te laten maken. Ze zouden dertig dagen na levering betalen. Toen ik ze op dag 31 belde, bleken ze niet te bestaan. Ik was meteen failliet. Mode is een vreselijke industrie. Warenhuis Barneys heeft me ook nooit betaald. Tegen Barneys ging je niet procederen, die hadden zo veel geld. Als jonge ontwerper heb je geen poot om op te staan. Opeens had ik niks te doen. Dus ging ik elke dag naar yoga, dat kostte toen nog geen reet.
Toen de man van mijn moeder in 1998 overleed zijn we voor haar terug naar Nederland gekomen. In Amsterdam hebben Patrick en ik ons helemaal op yoga gestort. Ik ben toen ook met de drugs gestopt. Door yoga had ik er minder behoefte aan en ik had in Nederland geen dealer, dat heb ik maar zo gelaten. In Nederland was de yogascene eind jaren negentig een koude kermis. Wij waren de hipperdepippe yogascene in New York gewend. Je had in Amsterdam maar een paar yogascholen. Toen besloten Patrick en ik voor onszelf te beginnen. We zijn een yogaopleiding gaan doen en in 1999 openden we onze eigen school: Svaha Yoga, gevestigd onder de peeskamer van de oudste hoer van Amsterdam, die onze studenten uitschold als ze hun fiets niet netjes parkeerden. Inmiddels hebben we drie vestigingen in Amsterdam.
Yoga herstructureert je hele leven, of je er nu zin in hebt of niet. Alles waar je aan gehecht was, wordt onbelangrijk. Een carrière in de mode, veel feestjes, veel neuken, in New York wonen; ik heb het allemaal losgelaten. Zelfs leuke kleren. Na mijn faillissement liep ik 29 jaar lang elke dag in een spijkerbroek en de vegan T-shirts met lelijke prints die Patrick altijd koopt.
Wij zijn heel extreem bij Svaha Yoga. Over twee weken hebben we een vergadering met onze staf waarin we het gaan hebben over hoe vaak onze mensen vliegen. Je kan niet in je lessen over duurzaamheid en geweldloosheid prediken en tien keer per jaar naar Ibiza vliegen. Dan moet je eruit bij ons. Aan yogaleraar zijn zitten restricties. Ik zag laatst dat onze oude leraar uit New York haar kop heeft laten straktrekken. Dat kan niet, vind ik. Yoga gaat over innerlijke schoonheid, over reflectie naar binnen toe.
Ik heb yoga in de loop der jaren een miljardenindustrie zien worden. Dat druist in tegen alles waar yoga voor staat. In mijn lessen ageer ik keihard tegen vliegen, vlees eten, de consumptiemaatschappij. 80 procent komt in fucking Lululemon-leggings naar de les. Yoga gaat over teruggaan naar de absolute basics en jij geeft 100 euro uit aan een broekje? Nou, dat krijg je te horen. Ik kan m’n bek gewoon niet houden. Lululemon wordt gerund door een stelletje honden die beschuldigd worden van seksueel misbruik, racisme en greenwashing. En elke dag ligt mijn zaal vol met vrouwen in die troep. Je belangrijkste politieke uiting is niet dat je mag stemmen, maar het geld dat je uitgeeft. Dus verdiep je alsjeblieft in wat je koopt.
Ik heb zelf nooit veel kleren gekocht. Zo ben ik ook niet opgevoed. Ik kom uit een knetterlinks nest – om mijn ouders te sarren heb ik nog een tijdje een VVD-poster voor mijn slaapkamerraam gehangen. Mijn moeder kocht kleren van mooie kwaliteit en deed nooit iets weg. Ik heb zolang ik me kan herinneren tweedehands shit gedragen. De leren bergschoenen die ik nu aanheb heb ik al veertig jaar. Ik heb in de loop der jaren wel handenvol geld uitgegeven aan de schoenmaker, maar dat is beter dan iets nieuws kopen. Heb respect voor je kleren; er zijn grondstoffen uit de natuur voor gebruikt en er zit bloed zweet en tranen van mensen in. Je moet je spullen gewoon goed onderhouden. Mijn auto heb ik ook al 25 jaar. Ik snap dat je niet altijd hetzelfde aan wil. Koop dan iets tweedehands. Of trek je trui een keer binnenstebuiten aan.
In New York ging ik altijd naar Escuelita, een club waar jonge Puertoricaanse homo’s kwamen die door hun katholieke families uit huis gegooid waren. Niemand had daar geld, maar iedereen zag er geweldig uit. Ik herinner me nog een jongen die twee hemdjes over elkaar heen droeg. Dat soort simpele ideeën vind ik enorm inspirerend. Túúrlijk kun je er geweldig uitzien als je geen cent te makken hebt. Naar een dure winkel gaan en iets kopen dat iemand anders niet kan betalen, maakt je echt niet uniek.
Lees alle stukken
De mode- en de yogawereld staan lijnrecht tegenover elkaar. Na mijn faillissement heb ik me 29 jaar helemaal niet met mode beziggehouden. Tot ik vorig jaar door Viktor & Rolf uitgenodigd werd om naar hun coutureshow in Parijs te komen. We geven die boys al vijftien jaar les. Rolf heeft zelfs zijn man bij ons op de mat ontmoet. Door die show zat ik opeens weer met mijn hoofd bij de mode. Hoe zou het met [modeontwerper] John Galliano zijn, dacht ik opeens. Dat was mijn held in de jaren negentig. Toen ik ’s avonds terugkwam uit Parijs, heb ik hem gegoogled en zag ik een collecties die hij toen net voor Maison Margiela had gemaakt. Ik heb úren zitten kwijlen boven mijn laptop en de volgende dag een naaimachine gekocht.
Ik voelde me meteen herboren. Ik heb het 29 jaar onderdrukt, maar kleding zit gewoon in me. Als ik naar jouw jas kijk krijg ik meteen ideeën: wat nu als je die coupenaad daar legt? En daar een knoop plaatst? Afgelopen maart en oktober heb ik in Amsterdam twee shows onder de naam Clochard Couture gegeven. Ik maak dit puur omdat ik mijn ei kwijt wil en niet om te verkopen. Ik wil nooit meer onderdeel zijn van die walgelijke modeindustrie. Een paar winkels in Amsterdam hadden interesse om de collectie te verkopen, maar daar heb ik geen behoefte aan. Mensen die een handgemaakt colbert van 1.000 euro kunnen betalen zijn meestal geen leuke mensen. Mijn hart zit in m’n ontwerpen, dus ik wil niet dat ze naar een of andere ceo van een kutbedrijf gaan.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC