De Amerikaanse oud-vicepresident Dick Cheney is op 84-jarige leeftijd overleden. Onder president George W. Bush werd de Republikeinse Cheney begin deze eeuw een van de belangrijkste gezichten van de ‘war on terror’ en de Amerikaanse invasies van Irak en Afghanistan.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Cheney is overleden aan de gevolgen van ‘complicaties van een longontsteking en hart- en vaatziekten’, schrijft zijn familie in een verklaring waar Amerikaanse media uit citeren. De oud-staatsman, een verstokt roker, kampte al decennia met gezondheidsproblemen.
Op jonge leeftijd klom de in 1941 in Nebraska geboren Cheney, zoon van een ambtenaar en voormalig softbalspeler, op binnen de Republikeinse Partij. Zijn latere vrouw Lynne had hem naar eigen zeggen verteld niet van plan te zijn met een elektricien te trouwen, toen hij na een mislukte opleiding aan Yale terug was gekeerd naar zijn thuisstaat Wyoming.
Mede dankzij zijn mentor en latere defensieminister Donald Rumsfeld, schopte hij het tot stafchef van president Gerald Ford. Eind jaren zeventig maakte hij zelf de overstap naar het pluche. Tien jaar lang was hij de afgevaardigde van de rurale, conservatieve staat Wyoming, een functie die zijn dochter Liz Cheney decennia later eveneens zou vervullen.
President George H.W. Bush haalde Cheney weer naar het Witte Huis, als minister van Defensie. In die hoedanigheid overzag hij de Golfoorlog tegen Irak. Zijn politieke hoogtepunt bereikte hij echter met diens zoon George W. Bush, die hem als zijn running mate had gekozen voor de presidentsverkiezingen van 2000.
Als vicepresident gold hij als een van de architecten van de wereldwijde ‘war on terror’ die Bush had uitgeroepen na de terreuraanvallen van Al Qaida op 11 september 2001. In de media ontstond het beeld van een machiavelliaanse staatsman, die van achter de schermen ongekende invloed kon uitoefenen. Samen met de eveneens neoconservatieve defensieminister Donald Rumsfeld was hij verantwoordelijk voor de piek van het interventionistische buitenlandbeleid van de VS na de Koude Oorlog.
Zo maakte Cheney zich hard voor de invasie van Irak, met de beschuldiging dat het regime van Saddam Hoessein over massavernietigingswapens zou beschikken en nauwe banden zou onderhouden met Al Qaida. In 2003 vielen de VS Irak binnen, nadat het leger kort na 9/11 ook al ten strijde was getrokken tegen het Talibanregime in Afghanistan, waar Al Qaida zich ophield.
Zijn macht maakte Cheney ook tot het gezicht van wat wereldwijd in toenemende mate als een zwarte bladzijde in de Amerikaanse geschiedenis wordt beschouwd. Massavernietigingswapens zijn nooit gevonden in Irak. Bovendien bleek dat Cheney en andere kopstukken uit het Witte Huis de inlichtingendiensten onder druk hadden gezet om gewenste informatie te verkrijgen, en inlichtingen naar buiten toe hadden overdreven.
Cheney was voorstander van de grootschalige afluisterprogramma’s van Amerikaanse burgers. Hij schaarde zich ook achter de martelpraktijken van onder meer de CIA – door de regering-Bush steevast ‘enhanced interrogation techniques’ genoemd – waarvoor het Witte Huis uiteindelijk groen licht gaf. Schokkende foto’s van gemartelde, vernederde en mishandelde gevangenen uit de beruchte Amerikaanse Abu Ghraib-gevangenis gingen de hele wereld over.
Spijt heeft hij nooit gehad. ‘Toen was het de juiste keuze’, zei hij in 2015 over de Irak-oorlog. ‘Ik geloofde er toen in en dat doe ik nu nog steeds.’ Gevraagd naar de martelpraktijken had hij een jaar eerder tegenover de Senaat al verklaard dat hij ‘het zo weer zou doen’.
Cheney voelde zich de laatste jaren steeds verder vervreemd van zijn partij. Samen met zijn dochter Liz, op dat moment een prominent Republikeins parlementslid, nam hij publiekelijk afstand van Trump, nadat diens aanhangers gevoed met zijn leugens over verkiezingsfraude in 2021 het Capitool hadden bestormd. Later noemde Cheney Trump een ‘lafaard’ en een ‘bedreiging’ voor de Amerikaanse democratie. Bij de laatste presidentsverkiezingen verklaarde Cheney op de Democraat Kamala Harris te stemmen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant