De feministische beweging Dolle Mina heeft de Joke Smitprijs gekregen voor haar hernieuwde en opvallende acties rond vrouwenrechten en straatveiligheid. Demissionair staatssecretaris Koen Becking (VVD) reikte de tweejaarlijkse staatsprijs maandagavond uit. De winnaar ontvangt een kunstobject en 10 duizend euro.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
De jury prijst de manier waarop Dolle Mina zich ruim vijftig jaar na de oprichting opnieuw weet uit te vinden en een breed publiek aanspreekt. De beweging, die eind 1969 ontstond uit onvrede over traditionele rolpatronen, werd in de jaren zeventig bekend met ludieke en confronterende acties.
Zo staken leden in 1970 een korset in brand bij het standbeeld van feministe Wilhelmina Drucker in Amsterdam, als symbolisch protest tegen het beklemmende vrouwbeeld waartegen Drucker een eeuw eerder al had gestreden. Ook werden op huishoudscholen condooms bezorgd om de preutse seksuele moraal aan de kaak te stellen.
De iconische leus ‘Baas in eigen buik’ in de strijd voor het recht op abortus en zelfbeschikking is onlosmakelijk met Dolle Mina verbonden. De groep groeide in korte tijd uit tot een landelijk netwerk. In België ontstond een verwante zusterbeweging.
Ook anno 2025 is Dolle Mina volgens de jury actueel en impactvol. De actiegroep richt zich nu onder meer op straatveiligheid voor vrouwen en grijpt daarbij opnieuw naar spraakmakende acties. In verschillende steden werden door leden urinoirs dichtgetimmerd om de ongelijkheid in openbare voorzieningen aan te kaarten.
Afgelopen zomer werd bij hetzelfde standbeeld van Drucker opnieuw een korset in brand gestoken, dit keer als protest tegen de aanhoudende druk op vrouwen om zich te voegen naar beperkende schoonheids- en gedragsnormen.
Staatssecretaris Becking noemde het 'bewonderenswaardig hoe Dolle Mina met opvallende acties nog steeds aandacht weet te vragen voor onder meer de veiligheid van vrouwen’.
Afgelopen augustus organiseerde de beweging samen met bondgenoten in vijftien steden nachtelijke fietstochten om aandacht te vragen voor de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte. Directe aanleiding was de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude, die op gruwelijke wijze om het leven werd gebracht toen zij ’s nachts na het uitgaan in Amsterdam op de fiets naar huis reed.
De gebeurtenis leidde tot grote maatschappelijke verontwaardiging en een landelijk debat over vrouwenveiligheid. Het massaal gedeelde gedicht Recht op de Nacht van Nienke ’s Gravemade, geschreven naar aanleiding van Lisa’s dood, werd een katalysator voor de acties onder de noemer Wij eisen de Nacht op.
’s Gravemade werd voor haar rol in het opnieuw aanwakkeren van het publieke debat onderscheiden met de Joke Smit-aanmoedigingsprijs. Met satirische video’s over de giftige mannencultuur weet zij op sociale media een groot publiek te bereiken.
Ook Sara Alaoui, oprichter van The Safe Space Club, een ontmoetingsplek voor vrouwen rond thema’s als grenzen, seksueel geweld en zelfbeschikking, werd genomineerd voor de aanmoedigingsprijs. Evenals Zoë Papaikonomou, journalist, docent en podcastmaker, die door suggestieve krantenkoppen om te draaien laat zien hoe framing de beeldvorming over vrouwen beïnvloedt.
De Joke Smitprijs, beschouwd als de belangrijkste feministische onderscheiding in Nederland, is vernoemd naar feministe Joke Smit (1933-1981). Zij is auteur van het baanbrekende essay Het onbehagen bij de vrouw (1967), dat geldt als aanjager van de tweede feministische golf in Nederland.
De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt aan personen of organisaties die zich langdurig inzetten voor gendergelijkheid. Eerdere winnaars waren Gloria Wekker en Mariëtte Hamer.
De genomineerden worden voorgedragen door een onafhankelijke jury, die dit jaar bestond uit voorzitter Janneke Wittekoek (cardioloog, bekend om haar werk over het vrouwenhart), Belle Barbé (oprichter van De Seksualiteitsschool) en schrijver Iven Cudogham.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant