Er is een nieuwe bundel van Jip van den Toorn: Hoe vond je zelf dat het ging? De Volkskrant legt haar vier van haar eigen tekeningen voor.
schrijft voor de Volkskrant over strips, graphic novels en beeldcultuur.
Jip van den Toorn (32) is een cartoonist met vuurkracht. Ze publiceert haar maatschappijkritische cartoons twee keer per week in zowel de Volkskrant als De Morgen, maar heeft ook veel publiek op Instagram. Tekening #424 kreeg daar 17.243 likes. Ze beeldde een brandende politiewagen af, een man die de Hitlergroet brengt en de prinsenvlag met het VOC-logo. Belangrijker nog waren de bijschriften. Onder de schuin omhoog geheven arm staat: ‘Zwaaiende man’. Onder de prinsenvlag: ‘Mentaliteitsdingetje’.
Dat onderkoelde sarcasme slaat aan bij de millennials die vaak de hoofdrol spelen in Jips cartoons. Millennials zijn haar generatiegenoten, maar ook de acteurs die met hun spreektaal en lichaamstaal de tijdgeest vertolken.
In 2022, het jaar dat ze doordrong tot de finaleronde van De slimste mens en ze haar boek Crisis publiceerde, won ze als eerste vrouw ook nog eens de Inktspotprijs voor de beste politieke spotprent van het jaar. Die droeg de titel: ‘Brenda had besloten om milieubewuster te leven’. We zien Brenda in het vliegtuig zitten, waar ze zegt: ‘Eigenlijk kan dit dus niet.’
Vandaag verschijnt bij uitgeverij Zwartjes & Labovic een vette bundeling cartoons, getiteld Hoe vond je zelf dat het ging? De jaren 2020-2025. In ruim vierhonderd pagina’s neemt ze de lezer mee naar de klimaatcrisis die steeds minder urgent lijkt te worden, naar de oprukkende verrechtsing, naar het schreeuwende tekort aan woningen en naar issues rond diversiteit en gender. De woke agenda is in haar werk sterk aanwezig. ‘Als woke het bewustzijn is hoe je met de wereld omgaat zonder de rechten van anderen aan te tasten, dan beschouw ik woke als niets anders dan een vorm van vanzelfsprekende empathie, wie kan daar nou tegen zijn?’
Voor ze gaat tekenen, besteedt Van den Toorn veel tijd aan het zoeken naar de juiste balans tussen tekst en beeld. ‘Als je een cartoon bedenkt, is er voor nuance geen ruimte. Je moet vooral heel helder zijn want je kunt je thema niet introduceren, de lezer moet meteen snappen wat je bedoelt. Daarbij is het werk best autobiografisch, omdat het laat zien hoe ik me verhoud tot wat er in de wereld gebeurt. Ik geef de lezer een kijkje in mijn hoofd, dat is best intiem.’
Anders dan de klassieke cartoon met karikaturen ogen haar tekeningen behoorlijk realistisch. ‘Ik teken alles op de tablet met het programma Procreate en gebruik daarbij een heel fijn nep-potlood. Ik zoek veel op hoe mensen bewegen, wat voor houdingen ze aannemen. Ook het kleurgebruik heeft impact: als alles dezelfde helderheid heeft wordt het vlak, je hebt ook troebelheid nodig als je het wilt laten schuren.’
Eerder dit jaar schreef ze aan haar volgers op Instagram een alarmerend bericht: ‘Elke keer als ik iets maak over de verschrikkelijke misstanden door dat ene land tegen dat ene volk, dan zie ik dat de Insta-engerds me een enorm veel kleiner bereik geven.’
Van den Toorn legt uit: ‘Mensen denken dat het publiek in de VS beknot wordt, maar ook in Nederland is sprake van censuur. Als ik op Instagram Palestijnse vlaggen laat zien, grijpt het algoritme in en daalt het aantal views meteen. Gemiddeld halen mijn cartoons 150.000 views, maar als ik over Gaza publiceer daalt dat naar 20.000. Ik word geshadowbanned. Daarom heb ik altijd een paar bikinifoto’s van mezelf klaarstaan, want als ik die plaats pikt het algoritme me weer op.’
Angst: ‘Deze cartoon heb ik in 2021 gemaakt, nadat in Harskamp een van de eerste protesten tegen een azc had plaatsgevonden. Kutnieuws is blijkbaar tijdloos, want ik had dit net zo goed vorige week kunnen tekenen en dat is best verdrietig.’
Huizenmarkt: ‘Op de kunstacademie dacht ik nog dat bezit niets voor mij was, maar ik heb een jaar geleden toch een huis gekocht. Ik heb er jarenlang keihard voor gespaard en alles zelf bij elkaar getekend. Ik ben nu echt een volwassene. Misschien ga ik nu ineens wel heel rechtse tekeningen maken over de hypotheekrenteaftrek.’
Vleeswond: ‘Soms verbaast het me hoe iets wat zo individueel voelt, ineens zo universeel kan zijn. Ik sta vaak voor het dilemma puist-of-vleeswond, maar pas toen ik er een tekening over maakte en daar veel reacties op kreeg, besefte ik dat ik niet de enige was. Ik probeer in mijn tekeningen altijd dicht bij mezelf te blijven, of het nu gaat om kleine persoonlijke dingen of de grote ongrijpbare wereldproblematiek.’
G.nocide: ‘Ik heb de afgelopen jaren met open mond gekeken naar hoe de wereld in elkaar zit. Decennialang zijn er afspraken gemaakt om genocide níét te laten gebeuren, maar als één land die afspraken dan aan zijn laars lapt, stort het hele kaartenhuis in elkaar. Schandalig hoe onze leiders falen om zich uit te spreken tegen iets wat zo helder slecht is.’
Jip van den Toorn: Hoe vond je zelf dat het ging? De jaren 2020-2025. Zwartjes & Labovic; 416 pagina’s; € 34,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant