Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Jawel, daar was Wilders’ volgende stap in het Draaiboek Trump. Met een X-bericht suggereerde hij vrijdagmiddag dat er met stembussen en verkiezingssoftware is gesjoemeld. Zo begon eind 2020 de bestorming van het Capitool, met election denial, het afwijzen en verdacht maken van een verkiezingsuitslag. Zou normaal gesproken een Kamervoorzitter zich vierkant opstellen achter de onafhankelijke Kiesraad, van PVV-Kamervoorzitter Martin Bosma is niks vernomen.
Nu volgt Wilders al lang de lijn Poetin-Orbán-Trump. De dag na de Nederlandse verkiezingen schreef het staatspersbureau van het Kremlin dat er voor de PVV-leider geen eerlijk speelveld was, dat de deep state had gewonnen. En dus bespeelde Wilders weer even gretig als gedwee zijn toetsenbord.
Opvallender dan Wilders’ hint naar stembusfraude is de reactie van de grootste en belangrijkste nieuwsorganisatie. Een kwartier na de tweet schreef de NOS: ‘Wilders deelt enkele berichten van mensen die twijfelen aan de gang van zaken rond de uitslagen.’ Niet om ook meteen de gevaarlijke gevolgen van zulk nepnieuws te duiden. Nee, de hoax werd verder uitgeserveerd: ‘In Zaanstad zouden bijvoorbeeld vijftien volle containers met gestelde stemmen weg zijn.’
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat de gemeente Zaanstad zegt dat dit ‘pertinente onzin’ is, doet er dan al niet meer toe. De leugen is als nieuwsfeit genoteerd. En daarmee hebben de extreemrechtse partijen het kader van het aanvaardbare nog verder naar rechts verschoven.
Nederland hoort met de Scandinavische landen tot de kopgroep van betrouwbaarste verkiezingen ter wereld. Daar draagt de decentrale organisatie aan bij, net als een evenredig kiesstelsel, stemmen op papier in plaats van computers en telling door vrijwilligers. Een onderzoek door de onafhankelijke Kiesraad wees niettemin uit dat een op de vijf kiezers twijfelt aan een eerlijke uitslag. Hun wantrouwen bleek samen te hangen met hun gebruik van sociale media.
Je hoort vaak praten over hybride oorlog. Dan gaat het over Russische schepen die op de zeebodem kabels kapotsnijden. Over drones in het Navo-luchtruim. Nooit over de gevaarlijke projectielen waarmee Poetins pionnen onze democratie van binnenuit kapotschieten.
Het minder omzichtig Poetin-likkende Forum voor Democratie voedde al in 2021 de angst voor fraude met de stembus. Daarna daalde het vertrouwen in eerlijke verkiezingen. Eeuwige relativeerders als Max Pam – met zijn koel verstand en grote omhaal van woorden concluderend dat het met fascisme wel meevalt – zien niet dat het de onafgebroken stroom druppels is die de steen uitholt.
Natuurlijk stellen politici met hun online verdachtmakingen de media voor een lastig dilemma. Het beste is negeren, zoals de Volkskrant deed. Maar zodra één zender of krant een tweet brengt als nieuws, kan de rest het moeilijk onbesproken laten. Hoe dat vervolgens moet, liet Nu.nl zien. Met een bericht van duiding en analyse. Intro: ‘De ongegronde suggesties van Geert Wilders over gesjoemel in Zaanstad en Maastricht bij de verkiezingen zijn ‘Trumpiaans’ en gevaarlijk, zeggen experts tegen Nu.nl.’
Dat is in lijn met Amerikaanse rapporten over hoe om te gaan met nepnieuws. Countering Disinformation Effectively van de invloedrijke Carnegie Endowment for International Peace adviseert snelle factchecks, onmiddellijke debunking en berichtgeving waarin het gebruik van leugens het nieuws is – en niet het nepnieuws zelf.
Wilders’ kracht is het zaaien van verdeeldheid. Wakkere, onafhankelijke media zijn vangrails in de strijd tegen, ja toch echt, fascistische bewegingen. Gemakkelijke afwegingen zijn er niet: negeren of publiceren? En factchecks vereisen mankracht. Maar de tijd is voorbij dat de dienstdoende letterknecht achteloos tikkend een bruine tweet tot serieus nieuws verheft.
In Buitenhof antwoordde NRC-journalist Tom-Jan Meeus staccato. Wilders moet bewijzen of zwijgen. Anders dan zijn krant wilde hij het er verder niet over hebben.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant