Het rappe afkalven van de Hektoria-gletsjer in Antarctica kan betekenen dat de veel grotere gletsjers aan de westkant van het continent in de toekomst in luttele weken kunnen verdwijnen. ‘Dit is een teken aan de wand.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Twee maanden: zo lang deed de Hektoria-gletsjer op het oostelijke schiereiland van Antarctica erover om grofweg de helft van zijn omvang te verliezen. Het was een bedenkelijk wereldrecord: gedurende die twee maanden in 2023 verloor de gletsjer 8,2 kilometer ijs, een proces van afkalving dat bijna tienmaal sneller verliep dan bij vergelijkbare gletsjers.
In het vakblad Nature Geoscience beschrijven wetenschappers donderdag waarom. De crux: het uiteinde van de gletsjer begon plots te drijven, waardoor scheuren konden ontstaan aan de boven- en de onderkant van het ijs. Dat vormde het begin van een catastrofaal proces waarbij dat uiteinde opbrak in stukken. Die waren zo groot dat het afbreken ervan lokaal zelfs aardbevingen veroorzaakte.
‘Toen we begin 2024 over Hektoria vlogen, kon ik de enorme omvang van het gebied dat was ingestort nauwelijks geloven’, zei Naomi Ochwat, hoofdauteur van de studie, in een persverklaring.
Voor hun onderzoek maakten de wetenschappers gebruik van satellietbeelden. Zo konden ze zien dat het instorten van de gletsjer inderdaad in heel korte tijd plaatsvond. Hun analyse is mede van belang, omdat de samenloop van omstandigheden die voor deze rappe krimp zorgde mogelijk niet uniek is voor de Hektoria-gletsjer, zo schrijven de onderzoekers.
Als vergelijkbare gletsjers elders op Antarctica ook sneller dan gedacht instabiel kunnen worden, zal gletsjerafkalven sneller plaatsvinden dan verondersteld in de huidige klimaatmodellen. Uiteindelijk kan dat betekenen dat de zeespiegel eerder en sneller stijgt dan verwacht.
‘Dit is opnieuw een teken aan de wand dat het niet goed gaat met Antarctica, en dat we niet verbaasd moeten zijn als het op een gegeven moment echt heel snel gaat’, zegt Willem Jan van de Berg van de Universiteit Utrecht, expert op het gebied van de ijskappen. ‘Zeker is: hoe warmer we het maken, hoe sneller het zal gaan. Het exacte proces waarmee dat gebeurt is ingewikkeld, zo blijkt ook weer uit dit onderzoek. Maar de gemene deler is eenvoudig: al dit soort processen beginnen ermee dat de gletsjers dunner worden. Anders was zoiets als dit überhaupt niet mogelijk.’
De Hektoria-gletsjer is relatief klein, maar de onderzoekers noemen in hun onderzoek grote gletsjers op West-Antarctica als voorbeelden die mogelijk op soortgelijke wijze kunnen instorten.
De onderzoekers pleiten ervoor de samenstelling van de gesteenten waarop de gletsjers rusten in kaart te brengen. Dan kunnen ze beter inschatten welk deel van die gletsjers net zo plotseling kan instorten. ‘Ook moeten we (dit type, red.) terugtrekking meenemen in de modellen die het lot van de Antarctische ijskap voorspellen’, zo schrijven ze.
‘Als die gletsjers in West-Antarctica gaan, dan hebben we in Nederland wel echt een probleem’, zegt Van de Berg. Kalft heel West-Antarctica af dan stijgt de zeespiegel hier tot 5 meter. ‘Dát zoiets gaat gebeuren, daarvan zijn we steeds meer overtuigd, maar het is nog onduidelijk hoe lang het precies duurt’, zegt hij. ‘Daarom zijn dit soort onderzoeken belangrijk. Hiermee kunnen we een betere schatting maken voor wat ons de komende eeuw te wachten staat.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant