Met zijn benoeming tot leider van GroenLinks-PvdA krijgt Jesse Klaver dan toch de functie die hij zo graag wilde. Maar de nieuwe leider had het stokje liever onder andere omstandigheden overgenomen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant
Jesse Klaver draaide er niet omheen: als het aan hem had gelegen, was hij twee jaar geleden al leider geworden van het toen net in allerijl samengebrachte GroenLinks-PvdA. ‘Als ik heel eerlijk ben, zou ik heel graag lijsttrekker zijn geworden’, zei hij in de zomer van 2023 in een interview met het AD. Maar ‘als je een nieuwe combinatie begint, moet die ook worden geleid door een nieuw iemand’.
Nu, na twee vergeefse pogingen van de linkse fusiebeweging om met Frans Timmermans aan het roer de grootste te worden, valt GroenLinks-PvdA toch terug op een vertrouwd gezicht. Maandag bleek de oud-GroenLinks-leider de enige kandidaat om het fractievoorzitterschap over te nemen van Timmermans, die vorige week na een teleurstellende uitslag op verkiezingsavond per direct opstapte. Klaver (39) geldt ook meteen als leider van de hele linkse fusiebeweging.
‘Leiderschap betekent dat je soms een stap opzij moet doen’, zei Klaver maandagochtend na zijn benoeming. ‘Maar soms moet je ook een stap vooruit zetten als de situatie erom vraagt. Dat is wat ik vandaag heb gedaan.’
Hoewel Klaver liever onder andere omstandigheden naar voren was gestapt, lijkt hij van alle fractieleden het beste opgewassen tegen de grote uitdagingen die er de komende tijd liggen. Het was niet voor niets dat andere mogelijke kandidaten voor het leiderschap in de afgelopen dagen een voor een zeiden de positie nu niet te ambiëren. Met name de steun van de populaire Amsterdamse oud-PvdA-wethouder Marjolein Moorman was belangrijk. Zondag noemde ze Klaver voor nu ‘verreweg de beste optie’.
Klaver heeft de luxe dat hij kan vertrouwen op ruim vijftien jaar ervaring in de Tweede Kamer, waarvan hij ook nog eens acht jaar fractievoorzitter was van GroenLinks.
In die rol kende hij zowel hoogte- als dieptepunten. Toen hij in 2015 op 29-jarige leeftijd het leiderschap overnam van Bram van Ojik, zag de partij hem als grote belofte die zelfs kans zou maken op het premierschap, een ambitie die ook werd uitgesproken.
Klaver bracht nieuwe energie, die in zekere zin doet denken aan de optimistische stijl waarmee D66-leider Rob Jetten deze verkiezingen een groot succes boekte. In de campagne voor de verkiezingen van 2017 kwam Klaver met een reeks opzwepende partijbijeenkomsten, omgedoopt tot meet-ups. Hij wist duizenden mensen naar poppodia te trekken. In de media werd de term ‘Jessias’ gemunt.
Klavers belofte om van GroenLinks de grootste partij te maken kwam niet uit, maar hij wist met veertien zetels wel het beste resultaat voor de partij ooit neer te zetten. Om die winst te verzilveren wilde hij voor het eerst in de geschiedenis ook meeregeren. Maar in de onderhandelingen liep het stuk op asiel: de partij wilde geen migratiedeals sluiten met landen buiten de EU.
Ook in 2021, toen Klaver bij de verkiezingen zes zetels verloor, lukte het niet om de vurige wens tot meeregeren te vervullen. Dat kwam vooral doordat GroenLinks en de PvdA de eerste stap in de richting van de uiteindelijke fusiebeweging zetten, een proces waarvan Klaver in die jaren een van de belangrijkste aanjagers was. De linkse partijen wilden alleen samen in een kabinet, een voorwaarde waar met name de VVD niet mee kon leven.
Klaver weet dus als geen ander waar het mis kan lopen. Dat kan van pas komen nu GroenLinks-PvdA onder zijn leiding mogelijk voor het eerst als één blok de formatieonderhandelingen ingaat en de uitgangspositie voor Klaver opnieuw niet optimaal is.
Net als in 2017 en 2021 is linkse regeringsdeelname immers geen absolute vereiste voor coalitievorming, omdat er uitwijkmogelijkheden zijn naar rechts. Klaver vindt daarin opnieuw met name de VVD tegenover zich. VVD-prominenten lieten in de afgelopen weken geen kans onbenut om te benadrukken dat hun partij niet met GroenLinks-PvdA in een kabinet gaat.
Op zijn eerste dag als leider van de fusiebeweging haalde Klaver maandag hard uit naar wat hij ‘uitsluitspelletjes’ noemt. Hij leek de verwachtingen ook wat te temperen. Over meeregeren was hij bijvoorbeeld minder stellig dan tijdens de campagne. Klaver zei bereid te zijn ‘overal aan bij te dragen’, maar ook dat het voor hem niet uitmaakt of dat vanuit de oppositie of in de coalitie gebeurt.
Los van formatieperikelen zal Klaver zijn aandacht ook op de eigen achterban moeten richten. Hoewel leden van beide partijen dit jaar in overgrote meerderheid instemden met het vormen van één partij volgend jaar, werpt de teleurstellende verkiezingsuitslag wel een schaduw over dat proces.
De inzet van de fusie was immers om van links weer een machtsfactor te maken. Maar nu GroenLinks-PvdA slechts drie zetels meer heeft dan het dieptepunt in 2021, toen de partijen nog afzonderlijk meededen, is duidelijk dat samenwerking op zichzelf geen garantie is voor succes.
Critici van de fusie zullen op z’n minst meer duidelijkheid willen over het verhaal dat de nieuwe partij gaat uitdragen. Daarbij zal de voormalig GroenLinks-leider moeten balanceren tussen de twee bloedgroepen die ondanks de verregaande samenwerking nog altijd diep in beide partijen zijn geworteld. Niet voor niets benadrukte Klaver maandagochtend dat hij naast ‘groen politicus’ inmiddels ook een ‘sociaaldemocraat in hart en nieren’ is.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant