is columnist voor de Volkskrant
Een vriendin van mij deelde op haar verjaardag, voor de verkiezingen, zelfgeprinte posters uit met de tekst ‘Zeg nee tegen fascisme’. We kregen met alle aanwezigen, variërend van puber tot boomer-achtige, een discussie over het woord fascisme. Het bleek moeilijk dat samen te vatten in een klinkende definitie.
Daarom kocht ik het boekje Dit is fascisme van politicoloog Rosan Smits, die in diverse fascistische landen heeft gewerkt. Ook zij erkent dat fascisme lastig te definiëren is, omdat het al gauw doet denken aan een bepaalde man met een kleine snor, en dat iedereen dan zal zeggen: ‘Ik ben geen fascist, want ik ben niet zo erg als Hitler.’ Kamervoorzitter Martin Bosma zei in mei 2024 nog dat Laurens Dassen van Volt de PVV niet extreemrechts mocht noemen: ‘Dat is een vergelijking met het nationaalsocialisme en dat gaat me zes stappen te ver.’
Dit is fascisme, hoewel uitgegeven met een verwarrend omslag van bollen in zachte pastelkleuren, is een extreem duidelijk boek. Fascisme is niet een eenduidige ideologie, maar een ‘politieke strategie’, zoals Smits het noemt: ‘Een strategie om een dominante groep te mobiliseren tegen een vermeende vijand.’ In allerlei onaangename varianten: ‘Elk land en elke tijd krijgt zijn eigen fascisme.’
Wat ik vooral eng vond aan het boekje, is hoe niet-fascisten meewerken aan de opkomst van de fascisten. Stadium drie van het fascistische draaiboek dat Smits beschrijft (na het ontstaan van een fascistische beweging en de organisatie ervan) is machtsverwerving. Dat gaat vaak gewoon via verkiezingen, zoals we allen weten. Andere rechtse partijen gaan de ideeën van de fascisten overnemen om bij de kiezers in de smaak te vallen. Of met ze samen regeren ‘omdat ze een nog grotere hekel hebben aan linkse partijen’. Journalisten en talkshowhosts ‘helpen hen te normaliseren’ door ze veel aan het woord te laten.
Dit wisten we al, maar het is toch goed dat iemand het opschrijft als onderdeel van het grote fascistische draaiboek. Het mag duidelijk zijn waar wij nu zelf ongeveer zitten in dat draaiboek, en dat we op een vrij cruciaal punt zijn aangeland, ik kijk hoopvol naar u, Rob Jetten.
Een ander inzicht was dat het niet gek is dat Amerika een fascistisch land aan het worden is, of al is. ‘Het regime-Trump steunt op de historische fundamenten van de slavernij en de racistische Jim Crow-wetten, die eind 19de eeuw zwarte Amerikaanse burgers hun grondrechten ontnamen.’ Een land dat zo lang zo afschuwelijk met zijn bevolking is omgegaan, heeft al een voedzame bodem voor fascisten. Fun fact: Hitler was geïnspireerd door de Amerikaanse methode van rassenscheiding.
Ik moest één keer lachen bij het lezen van dit boek, en dat was bij de passage over een groep extreme conservatieven die bij een conferentie een nieuwe beweging aankondigden: ‘De Global Coalition Against Globalism.’
‘Ja, echt,’ schrijft Smits erachter.
Ja, echt.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant