Amerikanen gaan dinsdag door heel het land voor lokale verkiezingen naar de stembus. De uitslagen zullen voor zowel de Republikeinen als de Democraten voelen als een referendum over president Donald Trump.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Nee, er wordt geen president gekozen. Ook het Congres blijft ongewijzigd. Toch voelen de verkiezingen van dinsdag voor Amerikanen door heel het land belangrijk. Deze ronde draait om méér dan alleen de wisselende posten van gouverneurs, burgemeesters, rechters, sheriffs en procureur-generaals. De uitslag voelt voor beide partijen als een referendum.
Terwijl de Republikeinse president Donald Trump met de week meer macht verwerft, en de Democraten zich in hun oppositie tegen hem steeds machtelozer voelen, zal nu de kiezer van zich laten horen. Daarom zullen beide partijen de uitslagen met een vergrootglas doorvlooien. Dit zijn de vier belangrijkste verkiezingen van dinsdag.
Onbetwist het meest besproken zijn de burgemeestersverkiezingen in de stad New York. Daar voert de Democraat Zohran Mamdani (34) – jong, moslim, zelfverklaard socialist – een bliksemcampagne waar zijn partijgenoten likkebaardend naar kijken. Mamdani domineert sociale media met vrolijke filmpjes én verkoopt een glasheldere politieke ideologie.
Het verlies van presidentskandidaat Kamala Harris, vorig jaar, heeft de Democraten in een klassieke richtingenstrijd gestort: moet de partij verder naar het midden of zich juist sterker, progressief contrasteren met Trump? De partijleiding huivert voor dat laatste en moedigt vooral gematigde kandidaten en campagnes aan. Mamdani werd het gezicht van de progressieve route.
Tegenover Mamdani staat de New Yorkse oud-gouverneur Andrew Cuomo (67), die na verlies van de voorverkiezingen meedoet als onafhankelijke kandidaat. Cuomo noemt Mamdani ‘radicaal’, wordt medegefinancierd door conservatieve donateurs en, zo onthulde The New York Times, sprak zelfs met Trump over zijn campagne.
Mamdani geniet in de peilingen een flinke voorsprong. En na maanden dralen verwierf hij vorige week eindelijk de steun van Hakeem Jeffries, leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden. Bij winst zou Mamdani weleens de wegbereider kunnen blijken van een nieuwe generatie progressieven. Tegelijk kijkt Trump ernaar uit hem te verheffen tot zijn nieuwe antagonist. ‘Hij moet zich gaan gedragen’, dreigde de president al, ‘anders heeft hij straks een groot probleem.’
De invloedrijkste verkiezingen van 2025 draaien niet om een persoon maar om een systeem. Nadat staten als Texas, North Carolina en Ohio dit jaar hun kieskaart hertekenden, een expliciete poging om landelijk meer Republikeinse zetels te bemachtigen, besloot de Californische gouverneur Gavin Newsom – tegen zijn principes in – hetzelfde te proberen. ‘Vuur met vuur bestrijden’, aldus Newsom.
Anders dan in Texas krijgen burgers in Californië het laatste woord. Zij stemmen dinsdag over het ‘Proposition 50’: vóór of tegen de nieuwe kieskaart. Er staat veel op het spel. Een ‘nee’ zou voor Democraten landelijk een mokerslag zijn. Hun kans op een meerderheid bij de tussentijdse verkiezingen, eind volgend jaar, zou er drastisch door verkleinen.
Een ‘ja’ kan de Republikeinse manoeuvres enigszins neutraliseren. Maar daarmee is wel het hek van de dam. Welke staat laat zich straks nog tegenhouden tot slinkse hertekeningen, als zelfs het progressieve Californië zijn handen vuil maakt?
Newsom blaakt van het zelfvertrouwen. Vorige week vroeg hij donateurs al te stoppen met schenken. Geld genoeg, aldus de gouverneur. Trump stuurt dinsdag op zijn beurt fraudecontroleurs naar Californië, evenals naar stembureaus in de staat New Jersey.
Terwijl de meeste ogen aan de Amerikaanse oostkust staan gericht op New York, bewaren de Democraten het zwaarste geschut uit hun arsenaal voor de buren. Oud-president Barack Obama maakte afgelopen weekend zijn opwachting in het aangrenzende New Jersey om daar – zo is zijn hoop – het beslissende zetje te geven in een loeispannende gouverneursverkiezing.
Democraat Mikie Sherrill (53) neemt het in New Jersey op tegen de Republikein Jack Ciattarelli (63). Een nagelbijter, geen race peilt nauwer. Maar de twee partijen kijken hier voorbij hun kandidaten.
New Jersey dient als een eerste echte proef voor Trump en voor de oppositie tegen hem. Hoewel Trump afgelopen verkiezingen in New Jersey verloor, schoof bijna geen staat harder op naar rechts. De steun voor hem groeide hier het meeste onder niet-witte inwoners, vooral latino’s. De vraag is of de eerste, zacht gezegd, onstuimige maanden van Trumps termijn daar iets aan hebben veranderd.
Daar gokt Democraat Sherrill wel op. Zij schakelt haar tegenstander Ciattarelli in campagnefilmpjes gelijk aan de president. Maar is dat genoeg? Verliest zij dinsdag, dan zullen Democraten door heel het land slikken.
Eén ding is zeker: Virginia schrijft dinsdag geschiedenis. Voor het eerst zal de zuidelijke staat, gelegen onder hoofdstad Washington, kiezen voor een vrouwelijke gouverneur. Maar van welke partij? Democraat Abigail Spanberger (46), een voormalige CIA-agent, bouwde afgelopen weken een bescheiden voorsprong op boven de Republikeinse Winsome Earle-Sears (61), oud-marinier en de huidige plaatsvervangend gouverneur. Maar zeker is de zaak niet.
Met een vergrootglas zullen de Democraten straks hangen boven Virginia’s ‘suburbia’, de uitgestrekte buitenwijken vol rijtjeshuizen gevuld met gezinnen uit de hoogopgeleide middenklasse. Daar verloor links afgelopen verkiezingen door heel het land, zeer onverwacht, terrein aan Trump. Dit electoraat herwinnen is voor de Democraten bittere noodzaak.
Een unieke factor in Virginia is de nabijheid van Washington. Nergens wonen meer federale ambtenaren dan in deze staat. Afgelopen maanden werden tienduizenden van hen ontslagen, eerst onder leiding van miljardair Elon Musk, vervolgens onder bureaucraat Russell Vought – door Trump liefkozend ‘Magere Hein’ genoemd. Zij kunnen hier nog een stem van betekenis blijken.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant