Precies vijf jaar geleden kwam de commissie-Roemer met vijftig aanbevelingen die een einde moesten maken aan de misstanden met arbeidsmigranten. Wat is daarvan terechtgekomen? Op bezoek in ‘arbeidsmigrantengemeente’ Horst aan de Maas.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
‘En dan komen we hier op de zogenoemde Polen-allee.’ Als een geroutineerde gids loodst Horstenaar Paul Geurts (73) zijn gevolg deze donderdag langs alle arbeidsmigranten-hotspots in de Limburgse gemeente. Van voormalig gezinscamping Reulsberg (‘hier wonen 42 arbeidsmigranten’) tot het gigantische bungalowpark Californië (‘nog eens 400 man’). Het is dan ook niet voor het eerst dat Geurts zijn rondleiding verzorgt.
De voorman van de belangenclub voor omwonenden van arbeidsmigranten zag de voorbije jaren half Den Haag in Horst: van minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid Eddy van Hijum tot BBB-leider Caroline van der Plas. Allemaal wilden ze horen hoe het er in de gemeente – waar ruim een op de tien inwoners arbeidsmigrant is – aan toeging. Het is tekenend voor de belangstelling die er sinds het verschijnen van het rapport van de commissie-Roemer voor arbeidsmigratie is.
Want zelden werd een advies zo breed gedragen als dat van de voormalige SP-leider. Kabinet, Tweede Kamer, vakbonden en zelfs werkgevers stelden unaniem dat de vijftig aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten tegen te gaan doorgevoerd moesten worden. En een beetje snel, alstublieft. Ook tijdens de afgelopen verkiezingscampagne werd dit door partijen van links tot rechts nog eens plechtig herhaald.
Maar nu, precies vijf jaar later, moet Emile Roemer – toch geen onbekende met de traagheid van Haagse molens – concluderen dat er te weinig is gebeurd. Ja, er kwam na veel gesteggel over punten en komma’s een wetsvoorstel dat de wildgroei van malafide uitzendbureaus aan banden moet leggen. Maar de implementatie ervan is tot drie keer toe uitgesteld en wordt op z’n vroegst voorzien in 2028.
En zeker, werkgevers zijn nu verplicht om een apart woon- en werkcontract aan te bieden, maar een derde houdt zich hier niet aan. Verliezen arbeidsmigranten hun werk, dan ook hun woning. ‘Ik wil niet zeggen dat er helemaal niets is gebeurd’, zegt Roemer dan ook. ‘Maar men kan mij niet kwalijk nemen dat ik na vijf jaar concludeer dat het allemaal veel te traag gaat. Terwijl het hier gaat over grove misstanden die elke dag plaatsvinden.’
Waar het gebrek aan Haagse draagkracht toe leidt, wordt nog eens duidelijk tijdens de derde stop op Geurts’ route over de ‘Polen-allee’. Bij een huisvestingslocatie voor 126 arbeidsmigranten laat de Pool Arkadiusz (31) op zijn telefoon een foto zien van zijn torso. Zijn linkerzij ligt van borst tot bil open. ‘Dit is gebeurd bij de komkommerteler bij wie ik hiervoor werkte’, vertelt hij. ‘De machine wilde niet starten, dus ik ben erin gekropen. Toen ging-ie toch aan.’
De jonge Pool had nog geluk: hij werd niet ontslagen toen hij thuis moest herstellen. Dat gebeurde wel bij Marcin (45) nadat hij een pees in zijn been had gescheurd. ‘Het was fucked up’, zegt hij terwijl hij een vuurtje bij zijn sigaret houdt. ‘Ik was ziek, ik had geen geld, geen werk en ik stond op het punt dakloos te worden.’ Toch heeft hij er geen moment aan gedacht terug te gaan. ‘Als ik een probleem heb, vlucht ik niet. Ik los het op.’ Nu werkt hij als machinebediende in Venlo. ‘Bovendien: ik verdien hier twee keer zoveel als in Polen.’
Dat arbeidsmigranten als Arkadiusz en Marcin uitgerekend in dit hoekje van Limburg terechtgekomen zijn, heeft alles te maken met de enorme banenmotor die op enkele kilometers van de ‘Polen-allee’ draait: het reusachtige industrieterrein Greenport. Wat ooit boerenland was en waar kleine kassen stonden, verrijzen nu blokkendozen van bedrijven als Tommy Hilfiger, PostNL, Sostrene Grene en Lidl.
Dit is het pakkettenknooppunt tussen Rotterdam en Ruhrgebied.
Tegenover het distributiecentrum van ‘fast furniture’-gigant VidaXL houdt Geurts halt bij een braakliggend terrein. ‘Hier moet een distributiecentrum komen met huisvesting voor nog eens zeshonderd arbeidsmigranten.’ Met een juridische procedure probeert Geurts er een stokje voor te steken. Niet omdat het gepensioneerde, voormalige SP-raadslid met zijn blauwe windjack en ronde zwarte montuur iets tegen arbeidsmigranten heeft.
Hij weet heus: ‘Migratie is van alle tijden en alle plekken. Maar de grootschaligheid waarmee het nu gebeurt, is niet goed voor de arbeidsmigranten en niet voor de buurt.’ Op dit moment wonen volgens officiële cijfers naar schatting vierduizend arbeidsmigranten in Horst aan de Maas. De provincie Limburg denkt dat hun aantal binnen vijf jaar zal verdubbelen en dat dan een op de vijf inwoners arbeidsmigrant zal zijn. ‘Daardoor neemt de samenhang af, want deze mensen spreken de taal niet, worden gehuisvest in het buitengebied en we kennen elkaars sores niet.’
Greenport werd vijftien jaar geleden juist aangelegd om de lokale gemeenschap een impuls te geven. ‘De arbeidsmarkt zag er toen nog heel anders uit’, zegt wethouder Roy Bouten (PvdA). ‘We hadden 13 duizend werklozen, dus het idee was om zo werkgelegenheid te creëren. Maar als je banen gaat creëren, moet je wel kijken of die in de toekomst ook nog nodig zijn en of die passen bij de demografische ontwikkeling. Dat is niet gebeurd.’
Nu heeft Horst aan de Maas een overvloed aan werk dat niemand in Horst aan de Maas wil doen. En daarin is de gemeente niet alleen. Uit onderzoek van diverse ministeries bleek deze zomer dat Nederland de afgelopen vier decennia met loonmatiging en flexibilisering werkgelegenheid bleef stimuleren. Het aantal laagbetaalde banen nam daardoor drie keer zo hard toe dan gemiddeld, terwijl Nederlanders steeds hogeropgeleid zijn.
Waar het toe heeft geleid, is inmiddels bekend: een kleine miljoen arbeidsmigranten komt hier dat laagbetaalde werk opknappen. Volgens de onafhankelijke denktank DenkWerk is acht op de tien werknemers in de glastuinbouw en slachterijen arbeidsmigrant, in distributiecentra is dat zeven op de tien. Veel van de producten die deze buitenlandse arbeidskrachten maken, zijn weer bestemd voor het buitenland: 85 procent van wat in de kassen groeit en 75 procent van het vlees.
Het is een situatie die volgens Bouten op grenzen stuit. ‘We hebben te weinig ruimte en te weinig handjes.’ Daarom stoort het de wethouder dat het migratiedebat in Den Haag vooral gaat over asielzoekers. ‘Terwijl de impact van arbeidsmigranten op bijvoorbeeld de woningmarkt en huisartsenzorg veel groter is omdat ze simpelweg met meer zijn.’ Hij gelooft heus dat minister Van Hijum goede plannen had. ‘Maar toen viel het kabinet. Wéér op asiel.’
De wethouder wacht niet lijdzaam af. Vorige week presenteerde hij in de gemeenteraad het plan ‘arbeidsmigratie in balans’. Hierin pleit hij onder meer voor een ‘nachtregister’ waarin precies wordt geregistreerd welke arbeidsmigrant waar slaapt. Ook wil hij scherpe eisen stellen aan de huisvesting: arbeidsmigranten mogen maximaal met 99 man tegelijk worden gehuisvest, moeten minimaal 15 vierkante meter per persoon krijgen én toegang hebben tot ecreatieve voorzieningen. ‘Want vervelend gedrag komt vaak door verveling.’
De wethouder gaat bovendien nog een stap verder. Hij wil ook meer invloed uitoefenen op het soort bedrijven dat zich in zijn gemeente vestigt. In de gemeenteraad werd bovendien een motie ingediend om op Greenport vooral lokaal ondernemerschap te stimuleren.
‘We willen minder arbeid die niet past bij de regionale arbeidsmarkt’, aldus Bouten. Ook de huisvesting van arbeidsmigranten zou door lokale ondernemers geregeld moeten worden. ‘Want grote namen zijn misschien leuk om mee op de foto te gaan, maar ze hebben vaak een grote afstand tot deze gemeente en hun verantwoordelijkheden. Terwijl die lokale ondernemer hier in de kroeg door buren kan worden aangesproken als-ie het niet goed regelt.’
Het klinkt allemaal mooi, maar Horst aan de Maas is voor zijn aanpak wel afhankelijk van de andere aandeelhouders van Greenport. Daarnaast is het de vraag of Boutens plannen op het gebied van huisvesting juridisch standhouden, aangezien ze geen wettelijke grondslag hebben. ‘Volgens onze analyse kan het, maar als een werkgever het gaat aanvechten, moet blijken of het overeind blijft.’
Bouten is niet de eerste wethouder met een eigen aanpak voor arbeidsmigratie. Ook gemeenten als Den Haag en Rotterdam hebben er een. Roemer juicht het toe, want het leidt tot maatwerk. ‘Maar gemeenten zouden wel enorm geholpen zijn als een aantal dingen wettelijk geregeld zou zijn, bijvoorbeeld op het gebied van registratie, uitzendbureaus en vaste contracten. Daarin zijn zij toch echt afhankelijk van Den Haag.’
De oud-SP-leider, inmiddels commissaris van de Koning in Limburg, hoopt dus dat zijn rapport voor het nog te vormen nieuwe kabinet prioriteit wordt. ‘Als het nieuwe kabinet er zit, laat ik me sowieso uitnodigen om eens even kennis te maken en een vurig pleidooi te houden: schiet eens als de sodemieter op met het uitvoeren van die aanbevelingen.’
In Horst aan de Maas nemen Geurts en zijn medestanders ondertussen het heft in eigen hand. Met procedures proberen ze de komst van nieuwe bedrijvigheid en huisvestingslocaties te traineren – er lopen er op dit moment nog drie. Op zijn laatste stop, de parkeerplaats in het centrum van Horst waar een ratjetoe aan buitenlandse kentekens staat, haalt Geurts zijn telefoon uit zijn borstzak.
Op zijn scherm laat hij foto’s zien van een klein tentenkampje in de bossen. ‘Hier troffen buurtbewoners dus ook arbeidsmigranten aan’, verzucht hij. Al te veel fiducie dat het nieuwe kabinet met de oplossing gaat komen, heeft hij niet. ‘Maar’, zo voegt hij daaraan toe, ‘alles wat vooruitgaat is beter.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant