Waarom laten zo veel millennials zich vastbinden door ‘hippe’ shibarimeesteressen? Doortje Smithuijsen onderwerpt zich aan een dominatrix en mijmert over overgave in tijden van doorgeslagen prestatiedwang en keuzestress.
schrijft voor de Volkskrant essays en reportages.
Er is een moment, een paar seconden nadat mijn shibari-dominatrix me naar de vloer heeft geduwd en mijn handen achter mijn rug aan mijn voeten begint te binden, dat ik het denk te voelen.
Ik kijk voor me uit, naar de vloer van mijn woonkamer, terwijl mijn linkerbeen dubbelgevouwen achter mijn lichaam omhoog wordt gesjord, mijn rug een c-vorm aanneemt.
Buiten fietsen hoorbaar mensen langs, iemand belt – het glijdt langs me heen, terwijl ik me probeer te concentreren op de transcendente ervaring die uit deze zelfverkozen onderdanigheid zou moeten voortkomen.
Alsof ze voelt dat ik begin te ontspannen, takelt mijn dominatrix me omhoog. Ze haalt de touwen van mijn handen, even denk ik dat ze me los zal maken.
Maar ze vraagt: ‘Wil je meer?’
Hoe kan ik iets anders dan ja zeggen?
Je kunt je afvragen hoe ik hier ben beland, op de vloer van mijn eigen huis, vastgeknoopt door iemand die ik tot een uur geleden nog nooit had ontmoet, die ik hierna vermoedelijk nooit meer ga zien en die ik voor dit alles betaal.
Tegelijkertijd kun je je afvragen hoe je hier als moderne dertiger vroeg of laat niet belandt, nu bdsm en shibari (Japanse bondage, red.) zo aanwezig zijn in de populaire cultuur dat je het bijna actief moet ontwijken, wil je er niet mee geconfronteerd worden.
Zou de kinky wereldhit Vijftig tinten grijs uit 2015 nu uitkomen, dan zou de gemiddelde kosmopolitische yup er weinig nieuws in lezen. In korte tijd is bdsm – bondage, discipline & dominantie, sadisme & submissie en masochisme – van de kinky marge doorgedrongen tot de grootstedelijke mainstream. Denk uiteraard aan Halina Reijns filmhit Babygirl, waarin hoofdpersoon Romy geen orgasme krijgt tijdens de vanilleseks met haar man, maar wel als stagiair Samuel haar beveelt op handen en knieën over de vloer te kruipen.
Of denk aan de internationale bestseller van de vorige zomer, Het compromis van Long Island van Taffy Brodesser-Akner, waarin hoofdpersonage Beamer wordt geïntroduceerd terwijl hij naakt in een ‘hogtie’ – handen en voeten aan elkaar, zoals ik op mijn woonkamervloer – in een vliegtuighotel ligt, tijdens zijn wekelijkse afspraak met twee dominatrices.
Aan de Amsterdamse sportschool Saints & Stars, waar in de nieuwste vestiging een levensgrote foto hangt van twee benen in bondagetouw.
Of aan het Amsterdamse Bostheater, waar de cast van Willem II afgelopen zomer binnen een minuut of tien overging tot een choreografische spankscène waarin Willem met de zweep kreeg van zijn persoonlijk assistent. ‘Maar majesteit, dit kán toch niet?’
Later in het stuk werd Willem tot zijn eigen plezier met bondageknopen vastgemaakt aan een auto.
Grote modemerken maken al een aantal jaren expliciet verwijzingen naar bdsm. De latexpakken van Balenciaga waarin de Kardashians graag rondlopen, de handboeien en zweepjes van Rihanna’s lingeriemerk Fenty. Inmiddels verkopen zelfs onlinemodegiganten Temu en Shein leren tuigjes.
Voor sommigen zal het blijven bij kijken naar Babygirl of een incidenteel Shein-tuigje tijdens een gekke Lowlandsavond, maar voor steeds meer mensen leiden al deze culturele referenties tot een eerste stap richting daadwerkelijke bdsm. Deze mensen vinden zichzelf vroeg of laat, zoals ik dus, terug in hun eerste ervaring met het onderdanig ondergaan van snel en behendig gelegde knopen aan de voor- en achterkant van hun middel.
Vragen die zich aandienen: kijk je je shibarimeesteres aan terwijl ze het touw nog eens om je ledematen wikkelt, en nog eens, en nog eens? Moet ik geluid maken, iets zeggen, aangeven wat ik hiervan vind?
Maar wat vind ik er dan eigenlijk van?
Tussenstand: stilte en naar de grond kijken. Alles gelaten laten gebeuren.
Een uur eerder. Eileen Tan vertelt hoe ‘shibari onderdeel is geworden van een hippe levensstijl’. Tan geeft zelf al vijftien jaar shibariworkshops, vooral in Amsterdam. Tegenwoordig worden in zo’n beetje elk willekeurig weekend ook in steden als Rotterdam en Utrecht workshops gegeven die draaien om bondage. In Bilthoven ging in oktober een vier avonden durende cursus shibari voor koppels van start.
Tan zit aan tafel in mijn woonkamer, op de grond naast ons ligt de yogamat waarop ze me straks zal vastbinden. Voordat ze binnenkwam, heb ik nagedacht welke muziek ik het beste kon opzetten – wat wil je horen, terwijl je wordt vastgebonden?
Tijdens ons gesprek sluimert de vraag hoe ik me straks vanuit mijn rol van interviewer richting die van onderdanige shibari-sub ga manoeuvreren. Gewoon maar opstaan? Richting de yogamat lopen: ‘Nou, zullen we dan maar?’
Ik vraag Tan wat zij eigenlijk leuk vindt aan shibari. Haar antwoord: ‘Ik hou ervan als mensen voor mij lijden.’
Ze zag voor het eerst beelden van shibari toen ze in de jaren 90 in Korea woonde – ‘we hadden daar al heel vroeg internet’. Pas een paar jaar later, weer in Nederland, begon ze met actief zoeken naar bondagepartners. ‘Eerst zat ik vooral in chatboxen. Op een gegeven moment kon ik af en toe naar een evenement. En daar was het ook nog zoeken naar die paar mensen die ook wilden knopen.’
Voor gerichte shibariworkshops moest ze naar Berlijn. ‘Dan dacht ik altijd: waarom heb je dit niet in Amsterdam?’
Tan begon daarom in 2013 met het organiseren van peer rope-sessies onder de naam Rope Lounge: bijeenkomsten voor shibaribeoefenaars, vooral gericht op het creëren van onderlinge dom-sub-relaties; tussen knopers en geknoopten, dus. In 2017 begon ze haar shibarikennis te delen in cursussen. De toegenomen populariteit van shibari ziet ze vooral terug in het groeiende aantal én in het type deelnemers dat zich bij die cursussen aanmeldt.
In het begin waren dat vooral mensen ‘die al kinky waren’, zegt ze, en hun bdms-repertoire wilden uitbreiden. ‘Maar sinds een paar jaar heeft de vanilla-wereld shibari ontdekt.’
Ze ontvangt daarom steeds meer mensen in haar cursus die niet zozeer kinky zijn, maar geïnteresseerd in shibari zoals ze ook geïnteresseerd kunnen zijn in ijsbaden of het bakken van zuurdesembrood. Mensen die ‘de ene avond gaan boulderen en de andere avond shibari doen’.
Op Instagram doet shibari het goed: bondage kan een zeer esthetisch plaatje opleveren, zeker met behulp van suspensie – de techniek waarbij iemand vastgebonden en al aan het plafond hangt. Tan merkt dat sommige mensen dankzij dat soort foto’s met acrobatische verwachting naar haar beginnerscursussen komen, en van Tan verlangen dat zij hen binnen een avond zo’n ingewikkelde knooptechniek leert.
Niet alleen kán dat technisch niet, shibari heeft op die manier ‘geen sensuele of erotische lading meer’, zegt ze. ‘Dan wordt het gewoon: kijk mij nou, hoe goed ik kan knopen, of hoe mooi ik in suspensie hang.’ Daarin is ze niet geïnteresseerd. ‘Ik word dan een service-top.’
Een wat? ‘Een top op aanvraag. Waardoor je niet echt top bent, want je doet wat die ander wil.’
Wie op Instagram zoekt naar bondageplaatjes, kan eigenlijk niet anders dan kennismaken met Marie Sauvage: met 290 duizend volgers de ongekroonde prinses van moderne shibari.
Haar profiel staat vol foto’s van door haarzelf vastgebonden jonge vrouwen in settings die variëren van Franse paleizen tot Japanse ryokans. Sauvage poseert naast haar vastgeknoopte, opgehangen subs in Marie Antoinette-achtige outfits: korsetten en jarretels, ‘choker’ halskettingen, loshangend zwart haar met een pony. Ze is half influencer, half dominatrix. Ze is een shibarisuperster.
Als ik Sauvage in een Parijse koffiezaak vraag hoe dat voelt, antwoordt ze: ‘Overweldigend.’
Steeds meer mensen willen haar boeken voor een privésessie. Per dag krijgt ze drie of vier berichten van potentiële nieuwe klanten van over de hele wereld. Onlangs heeft ze haar uurtarief weer verhoogd. ‘Anders ben ik elke dag de hele dag volgeboekt.’
Sauvage woont afwisselend in haar geboorteplaats New York en in Parijs, maar eigenlijk is ze altijd op wereldtournee. Op Instagram deelt ze wanneer ze waar zal verblijven, zodat cliënten uit die omgeving haar op dat moment kunnen boeken. Naast haar privésessies organiseert ze salons en shows, waarbij gasten kunnen toekijken terwijl ze andere vrouwen vastbindt. Haar optredens vinden plaats in Engelse landhuizen, Parijse kastelen en recentelijk bij de vestiging van internationaal veilinghuis Sotheby’s in Hongkong.
De laatste twee jaar heeft Sauvage haar klantenkring drastisch zien veranderen. Knoopte ze voorheen nog hoofdzakelijk mannen, inmiddels werkt ze voor 90 procent met vrouwen.
Daar is ze blij mee, zegt ze, omdat werken met vrouwen voor haar veel meer de essentie van shibari benadert. ‘Bij mannen gaat het vooral om de klassieke machtsdynamiek: ze vinden het opwindend om door een vrouw te worden gedomineerd.’
Bij de vrouwen die ze vastbindt, speelt iets anders. ‘Zij willen onderzoeken hoe ze zich tegelijkertijd kwetsbaar en veilig kunnen voelen.’
Volgens Sauvage ervaren veel vrouwen momenteel verwarring over hun rol in de samenleving: ze moeten ‘vrouwelijk’ zijn als vriendin, echtgenote of moeder, maar zich in hun professionele leven vaak ‘mannelijk’ gedragen. Shibari betekent voor haar vrouwelijke klanten een ontsnapping uit die existentiële crisis, denkt de dominatrix. ‘Als je bent vastgebonden, verbind je jezelf helemaal met je lichaam.’
Voor veel van haar cliënten betekent kortstondig niks kunnen doen een welkome ontsnapping uit een leven waarin ze constant van alles ‘moeten’.
De cursisten van Tan ervaren doorgaans precies hetzelfde. ‘Zij zien shibari als een manier om los te laten’, zegt ze. ‘Als even helemaal in het hier en nu zijn.’
Interessant aan de toegenomen belangstelling voor shibari is de maatschappelijke context waarbinnen die ontstaat, namelijk een samenleving waarin wereldwijd steeds meer focus ligt op controle en persoonlijke optimalisatie.
De moderne mens wordt doodgegooid met ringen die je bloeddruk meten, apps die je slaap tracken, stappentellers die in de gaten houden of je actief genoeg bent, sociale media die laten zien of je populariteit op peil blijft.
Daarnaast bevindt de gemiddelde jonge westerling zich midden in de zogeheten keuzeparadox, het fenomeen waarbij zo veel te kiezen valt, dat het daadwerkelijke maken van een keus onmogelijk lijkt – of het nu gaat om een studie, een date, of het soort proteïnepoeder in je smoothie.
Vrijwel al mijn vrienden worstelen permanent met een kleine of grote levensvraag: wel of niet een jaar in het buitenland gaan wonen, wel of niet van baan wisselen, wel of niet je relatie openen.
Publiek geheim is dat zich na elke doorgehakte knoop zich een nieuw arsenaal aan keuzes aandient: naar welk buitenland, wat voor nieuwe baan, hoever mag je precies gaan binnen de wederzijds geaccepteerde ethische non-monogamie?
Shibari vormt een ontsnapping uit deze situatie: het is een manier om kortstondig geen keuzes te maken, even niet aan optimalisatie te hoeven doen. Een zelfopgelegde pauze van alle pro- en contralijstjes in je hoofd.
Dit soort dominantie op afroep blijkt binnen meerdere arena’s aantrekkelijk. Wie net als ik in sportschool Saints & Stars weleens op weg naar de trainingsruimte langs die bondagefoto is gelopen, weet dat er een sportles wacht die ook wel iets wegheeft van een bdsm-sessie. Tijdens de Holy Shred rennen een stuk of veertig deelnemers in een donkere ruimte keihard op loopbanden, toegeschreeuwd door een trainer die in tone of voice meer weg heeft van een legerofficier of een preses tijdens een ontgroening.
De trainer vertelt op welke stand iedereen de loopband moet zetten – daarbij de minimale snelheid steeds ophogend. ‘Ik wil geen getallen onder de 10 zien’, zegt hij, om vervolgens langs alle loopbanden te lopen en de ingestelde snelheden hardop te scanderen. Wie valsspeelt, wordt vernederd.
Terwijl ik mijn eigen loopband snel omhoogzet als de trainer eraan komt, denk ik aan de krankzinnigheid van dit tafereel: deze mensen betalen allemaal een flink bedrag voor een sportles waarin ze vijftig minuten worden toegeschreeuwd alsof ze Groningse feuten zijn.
Toch denk ik al snel alleen nog aan het ophogen van snelheden, het instellen van hellingen en aan het uitvoeren van burpees – zonder meer de meest vernederende sportoefening ooit bedacht.
Sportlessen zoals bij Saints & Stars lijken op bdsm, in die zin dat ze dankzij fysieke overmacht een effect opwekken van zelfopgelegde, mentale verdoving. Misschien lijken veel mensen zonder dat ze het doorhebben meer op Romy uit Babygirl dan ze denken. In die zin dat ze pas ontspannen als ze even geen kant op kunnen.
Halverwege onze shibarisessie kan ik in elk geval geen kant op – de vraag is of het ook ontspannend is. Tan heeft mijn linkerbeen inmiddels zo strak ingesnoerd dat het er meer uitziet als een menselijke rollade dan als ledemaat. Waar het begin van onze shibarisessie nog enigszins meditatief aanvoelde – met het touw als een soort zelfverkozen dwangbuis – worden haar knopen nu strak en pijnlijk.
Waar denk ik aan, terwijl er hard op de touwen wordt geduwd en daaronder een branderig gevoel ontstaat? In alle eerlijkheid: vooral aan de vraag hoe rood de striemen zullen zijn, mocht ik ooit nog vrijkomen.
Ik denk ook aan Saints & Stars, waar naast sportieve en zelfverkozen onderdanigheid ook sprake is van daadwerkelijke onderdrukking: Filipijnse en Indonesische schoonmakers werden er gedwongen meer dan zeventien uur per dag te werken, voor een extreem mager salaris, of helemaal geen.
Terwijl sportschoolleden 135 euro betaalden voor onderdrukking op verzoek, moesten de mensen die hun toestellen schoonmaakten met z’n vieren in één bed slapen; hun paspoorten waren afgepakt.
Shibari kun je zien als onderdanigheid voor mensen die in hun dagelijks leven niet onderdanig hoeven te zijn: overgave als luxeproduct. Maar het is niet zo, zegt Sauvage, dat al haar klanten rijk en succesvol zijn. En nee, zeker niet al haar vrouwelijke klanten bekleden topposities. Want dat is momenteel het clichébeeld: dat vrouwen in leidinggevende functies in de slaapkamer vernederd willen worden, als om hun emancipatie te ‘compenseren’.
‘Het zijn vrouwen uit alle lagen van de bevolking, van alle etniciteiten.’ Sauvage heeft inmiddels elk type mens vastgeknoopt, zegt ze, met elk soort beroep, van elke leeftijd.
Na een minuut of dertig vastgeknoopt op mijn woonkamervloer te liggen, begint het te knagen: wat als Eileen nu besluit haar spullen te pakken en weg te gaan? Wie bevrijdt mij dan? Ik stel mij zelf voor, op mijn middel voortbewegend door de ruimte, op zoek naar een schaar die ik toch nooit uit de la zou kunnen pakken, laat staan gebruiken. Mijn handen zitten nog altijd vast aan mijn voeten.
Wat ik eerder niet begreep over bondage, is dat het losmaken er evenzeer een onderdeel van is als het vastmaken. Als Eileen besluit dat het genoeg is, wikkelt ze de touwen een voor een van mijn ledematen. Meters jute worden van mijn enkels, polsen en dijbenen gerold. Als ik omhoog ben gekrabbeld, kijken we elkaar voor het eerst weer aan – ongemakkelijk ineens, een beetje beschaamd.
Net waren we nog van elkaar gescheiden door een onderling aangenomen hiërarchie; nu die wegvalt voelt samen op deze yogamat zitten plotseling heel intiem.
De weken erna zou ik nog vaak aan dat moment denken. Aan de plotseling ontstane intimiteit tussen twee mensen die elkaar welbeschouwd nauwelijks kenden. Ik zou me gaan afvragen of bondage niet ten onrechte bekendstaat als een kinky bezigheid; of het niet veel meer draait om het ensceneren van een kortstondige onderlinge afhankelijkheid (je knoopt iemand vast, je maakt diegene los) waardoor een soort hyperintimiteit ontstaat.
Marie Sauvage doet zelf niet meer aan ‘normale’ bdsm, zegt ze, alleen nog aan shibari. ‘Bij bdsm draait het om macht, shibari draait vooral om intimiteit en kwetsbaarheid.’
Volgens haar zoeken mensen in het knopen uiteindelijk allemaal min of meer hetzelfde. Wat dan? ‘Een beetje zoetsappig, maar: verbinding. Mensen willen in contact komen met hun lichaam en met anderen. Ze willen liefde kunnen voelen. Ze willen mentale rust.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant