Consumentenvertrouwen Macrocijfers tonen dat het met de Amerikaanse economie best goed gaat. Maar een bezoek aan Las Vegas, symbool van overvloed en onbezorgde consumptie, leert dat er wel degelijk zorgen zijn. „Hoe het met Las Vegas gaat, laat zien hoe het met de Amerikaanse consument gaat.”
Mensen lopen onder het Viva Vision-scherm van de Fremont Street Experience-attractie. Het is een opvallend slechte zomer voor Las Vegas. In augustus en september kwamen er circa 8 procent minder bezoekers dan een jaar eerder.
Sybil Hill (63) kan in casino The LINQ haar ogen niet afhouden van de gokkers achter de slot machines. Ze vindt het een fascinerend tafereel, maar gaat zelf absoluut geen gokje wagen; ze heeft haar geld hard nodig. „Ik probeer mezelf er maar van te overtuigen dat je voedsel soms best kan missen, zo veel kosten mijn boodschappen tegenwoordig.”
Hill is met twee zussen in Las Vegas voor een ‘4D-voorstelling’ van The Wizard of Oz. Ze werkt op het tandheelkundig instituut van de universiteit in Denver en maakt zich grote zorgen over de economie. „Laatst vertelde de directie ons dat ze geen idee hebben waar het heen zal gaan met de financiering.” De regering-Trump heeft bezuinigd op het budget van de universiteit. „Het personeel hier op het vliegveld krijgt intussen geen geld vanwege de shutdown. Er is zoveel onzekerheid. En we hebben nog maar nauwelijks van Trump geproefd, we hebben nog jaren te gaan.”
Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten staat op een vergelijkbaar laag niveau als tijdens de financiële crisis van 2008. Dat is een van de factoren die groeiend ongemak veroorzaakt bij economen over de Amerikaanse economie. Daarbij valt soms ook de term recessie.
Op het eerste gezicht is er niks aan de hand. Volgens veel klassieke indicatoren staat de economie in de VS er prima voor. De werkloosheid is laag (4,3 procent in augustus – door de shutdown is er geen cijfer over september) en de economie groeit met zo’n 2 procent op jaarbasis, volgens het IMF. De impact van Trumps invoerheffingen lijkt beperkt, hoewel de inflatie is opgelopen van ruim 2 procent op jaarbasis in het voorjaar tot 3 procent in september.
Toch groeit de vrees dat hierachter een veel slechter beeld schuilgaat – een beetje zoals het vuil zich opstapelt achter de sprookjesachtige façades van The Strip, van Venetiaanse paleizen tot middeleeuwse kastelen en de goudglimmende Trump-tower. Waarom nemen bedrijven niemand aan, of gaan ze over tot ontslagrondes? Waarom stijgt het aantal wanbetalingen op autoleningen? En waarom daalt het aantal Amerikaanse toeristen in Las Vegas?
De consumptieve groei komt in toenemende mate van een kleine groep rijken, die onder meer op de beurs veel geld hebben verdiend. Aan de onderkant van de economie tekenen zich juist problemen af.
Om te zien of er iets misloopt in de grootste economie van de wereld, bracht NRC twee dagen door in Las Vegas, dat geldt als conjuncturele barometer. De gok- en entertainmentstad is van oudsher geliefd bij arm en rijk, jong en oud, Democratisch en Republikeins. „Hoe het met Las Vegas gaat, laat zien hoe het met de Amerikaanse consument gaat”, zegt Andrew Woods, econoom aan de University of Nevada, aan de telefoon.
Las Vegas staat niet alleen bekend als stad van consumptie en overvloed, het is ook de belangrijkste plek voor vakbeurzen in de VS. Dagelijks komen hele bedrijfstakken samen in het enorme congrescentrum, van techsector tot tal van traditionele industrieën. De stemming in het bedrijfsleven kun je nergens beter proeven dan hier.
De aanwezigen leggen hun rechterhand op hun hart. Metalcon 2025, de 34ste vakbeurs op het gebied van metaalproducten voor de bouw, opent met een zangeres die onder een Amerikaanse vlag gepassioneerd het volkslied zingt. Achter de microfoon weet ze het geluid van de metaalbewerkingsmachines te overstemmen.
In zijn openingspresentatie toont Michael Fitzgerald, werkzaam voor marktanalist Argus, een dramatische grafiek: de invoer van staal in de Verenigde Staten is de afgelopen maanden compleet ingestort. „Maar de prijzen zijn gelijk gebleven of gedaald.”
Weinig sectoren zijn zo hard geraakt door Trumps importheffingen als de metaalindustrie. Op aluminium en staal uit het buitenland drukken torenhoge heffingen: voor veel landen geldt een tarief van 50 procent. Uit Canada komt vrijwel niks meer de VS binnen.
Wie op Metalcon paniek verwacht over gestegen prijzen – logisch bij verminderd aanbod – krijgt daar niets van te zien. Vraag je eens rond tussen de staalfabrikanten, dakproducenten en framebouwers op de beurs, dan hoor je vooral dat de economie stilstaat. „De vraag is niet echt geweldig”, mompelt Jim Esserman, van de gelijknamige staalhandel.
Het Amerikaanse bbp mag dan groeien, veel sectoren dragen daar nauwelijks aan bij. In de Amerikaanse bouw is sprake van stagnatie, merk je op Metalcon. En ook de (auto-)industrie staat grotendeels stil. Dat uit zich in een staalprijs die door heffingen wel iets is gestegen, maar die nog altijd veel lager is dan vorig jaar, bleek uit een analyse van The Wall Street Journal.
In feite is de Amerikaanse economie „bevroren”, schreef econoom en Nobelprijswinnaar Paul Krugman eind oktober. Banengroei is er niet, en de langdurige werkloosheid (langer dan zes maanden) steeg deze zomer hard. De grote supermarktketen Walmart en gerenommeerde banken als JPMorgan Chase en Goldman Sachs zeggen voorlopig geen personeel aan te nemen.
De laatste dagen brengen ook verontrustende ontslagrondes. Zo moeten bij webwinkel Amazon duizenden mensen vertrekken. Economen proberen te achterhalen welke rol de opmars van kunstmatige intelligentie (AI) hierbij speelt, maar importheffingen en zorgen over de economie lijken ook verantwoordelijk. „Ik denk dat Trumps wispelturige beleid grote onzekerheid creëert […] wat bedrijven ervan weerhoudt te investeren”, schreef Krugman. Zorgen over de arbeidsmarkt dreven de centrale bank, de Fed, er woensdag toe de rente met een kwart procentpunt te verlagen.
Bezoekers van Metalcon zijn niet happig hierover te praten. De stand van de economie ligt nu politiek gevoelig. Een groot Amerikaans staalbedrijf, dat in theorie zou moeten profiteren van de invoerheffingen, merkt daar vooralsnog weinig van, vertelt een vertegenwoordiger die niet met naam in de krant wil. Ze kunnen direct meer gaan produceren nu het buitenlands staal wegvalt, zegt hij – maar de vraag ernaar blijft uit.
Mitch Kowalski van staalhandelaar United Steel hoopt dat zijn bedrijf nog zal profiteren van de heffingen. Het maakt deel uit van SDI, eveneens een Amerikaanse staalfabrikant. „We hadden gedacht dat de prijzen eerder zouden gaan stijgen. We hopen dat het nog komt.” Daarna wendt hij zich af.
Naar wie steek je je middelvinger op als je bijna wordt aangereden door een zelfrijdende auto? De Zoox-taxi met broers John (47), Nick (47) en Dustin Landers (44) is met een schok tot stilstand gekomen in de buurt van het Vrijheidsbeeld – althans, een kleine kopie ervan. Oorzaak blijkt een plotseling overstekende voetganger. Boos kijkt de man naar het wagentje met de drie broers uit Sacramento.
Dustin begint te lachen. „Wij rijden niet, dude”, roept hij naar de man.
Amazon kocht start-up Zoox in 2020 voor meer dan een miljard dollar. De ontwikkelaar van een zelfrijdende taxi voert sinds kort gratis testritten uit in Las Vegas, met wagentjes die lijken op een broodrooster met wieltjes. Anders dan grote concurrent Waymo, in handen van Google en volop actief in meerdere Amerikaanse steden, heeft Zoox een eigen voertuig ontwikkeld, zonder stuur, met plaats voor vier passagiers die tegenover elkaar zitten.
In de huidige AI-hausse gaat de meeste aandacht uit naar chatbots en investeringen in datacenters, chips en personeel. Maar miljardenbedragen voor de ontwikkeling van autonome voertuigen zijn hier net zo goed een reflectie van. Alle grote AI-namen werken eraan: OpenAI bouwt software voor die voertuigen, evenals Nvidia. Amazon, Tesla en Google proberen eigen taxibedrijven op te zetten.
Een aangepaste Toyota van Zoox, dat ook zelfrijdende taxi’s laat rijden op The Strip.
De enorme bedragen die techbedrijven op dit moment in AI stoppen – dit jaar 375 miljard dollar, volgens bank UBS – vertekenen het beeld van de Amerikaanse economie, zeggen sommigen. Moody’s-econoom Mark Zandi claimt dat de Amerikaanse economie zonder AI-investeringen mogelijk al in een recessie zou verkeren. Volgens hem geldt dat in feite al voor 22 staten die leunen op landbouw en industrie. Het grote risico, aldus Zandi, is dat dit overslaat op de economische reuzen New York en Californië.
De dominantie van AI-investeringen is extra riskant gezien de zorgen over een financiële bubbel. Als die knapt, kunnen de gevolgen voor Amerika desastreus zijn. Het zou ook de beurs omlaag trekken, voor veel Amerikanen nu een bron van welvaart.
Amazon mag miljarden in de technologie steken, de Zoox-autootjes hebben nog veel te leren. Het bedrijf belooft dat ze over The Strip rijden, maar in de praktijk kiezen ze voortdurend rustige straten langs de achterkant van hotels. De app functioneert ook niet altijd goed. De broers Landers hebben lang moeten wachten op een wagentje, en ze kunnen alleen afgezet worden bij casinohotel New York New York – waar ze niet moeten zijn.
Toch zijn ze enthousiast. Ze roemen de coupé-opstelling, Dustin kiest op een schermpje muziek van Billy Joel. „Dit is de toekomst”, zegt hij. „In de jaren negentig hadden we ons dit toch nooit kunnen voorstellen?”
Op de Pool Spa Patio Expo hangt een chloorlucht. De bezoeker baant zich een weg tussen jacuzzi’s, sauna’s en zwembaden – sommige met water, uit een enkele steekt zelfs de luchtpijp van een snorkelset.
In een zaal vol zwembadbouwers heeft marktanalist Scott Hackworth goed nieuws voor de aanwezigen. „Een gemiddeld zwembad kost 100.000 dollar. De groep waar jullie aan verkopen, heeft geld en blijft uitgeven.” De 10 procent hoogste inkomens in de VS is inmiddels goed voor pakweg de helft van de consumentenuitgaven, aldus Hackworth. „En het gat [met het armere deel] wordt groter.”
Het optimisme spat de zaal uit. Het publiek stemt per telefoon in een digitale poll. De uitslag verschijnt op het scherm: 38 procent verwacht volgend jaar groei van zijn bedrijf.
Rijkere rijken zijn voor zwembadbouwers fijn, maar in de VS heerst veel ongemak over de trend van een ‘K-vormige’ economie. De letter staat voor een welvaartsgrafiek waarbij twee lijnen steeds verder uit elkaar lopen.
De consumptieve groei komt in toenemende mate van een kleine groep rijken, die onder meer op de beurs veel geld hebben verdiend. Aan de onderkant van de economie tekenen zich juist problemen af. Een toenemend aantal Amerikanen heeft moeite zijn autolening af te betalen, meldde ratingbureau Fitch eind oktober. Er zijn ook signalen dat consumenten goedkopere producten zoeken, meldde retailketen Walmart. Chipotle, een fastfoodketen voor Mexicaans eten, zei woensdag te merken dat mensen minder uit eten gaan.
Hardnekkige inflatie en beperkte inkomensgroei lijken hiervoor de reden. Sommigen zien hier ook de verklaring voor de – qua bedrijvigheid – opvallend slechte zomer in Las Vegas. In augustus en september kwamen er circa 8 procent minder bezoekers dan een jaar eerder. Velen wijten dat aan buitenlanders die wegblijven, maar dat klopt niet, zegt econoom Andrew Woods van de University of Nevada. „Het beeld is gemengd. Minder Canadezen, meer mensen uit andere landen.”
Een barman wacht op klanten in een bar in Las Vegas.
Volgens Woods laat juist de bezoeker uit eigen land het afweten – en dan doelt hij niet op de rijken. „Op het vliegveld zie je nog steeds de private jets. Maar veel consumenten lijken onzeker over hun economische toekomst. Ze willen reizen, maar niet meer naar de dure plekken waar ze eerst heen gingen.”
Las Vegas was ooit een plek voor alle Amerikanen: je kon er redelijk betaalbaar slapen en eten. Inmiddels klinkt veel kritiek op hoe duur de stad is geworden. Een hamburgermenu bij een fastfoodtent in casino-resort Excalibur kost meer dan 22 dollar. Daarnaast reken je in de minimarkt ruim 7 dollar af voor een blikje Starbucks-ijskoffie.
„Na de pandemie was Las vegas zo populair dat de prijzen enorm zijn gestegen”, zegt Woods. „Nu zijn we een beetje het slachtoffer van ons eigen succes. Consumenten gaan voorzichtiger met hun geld om en blijven hier weg.”
Het toeristenbureau – bekend van de slogan What happens in Vegas, stays in Vegas – probeert inmiddels het tij te keren. Spotjes over „fabulous Las Vegas” zijn niet weg te slaan uit Amerikaanse reclameblokken.
Straatverkoper Monty (47) merkt op The Strip nog weinig effect. Hij knutselt boeketten van palmbladeren, klanten bepalen zelf wat ze betalen. „Vijf jaar geleden verdiende ik zo 300 dollar op een dag. Nu lukt 150 met moeite.” Mensen zijn onzeker over de toekomst, denkt hij. „Ze blijven aan de veilige kant.”
Las Vegas te duur? Candy Powell (66) vindt de prijzen ronduit „belachelijk”. „Hierboven [bij casino The LINQ] is een bloody mary 25 dollar! Heb ik niet gedaan.”
Powell is, net als haar zus Sybil Hill, erg bezorgd over de economie. „Ik werk in de techsector, ik zie dat bedrijven niet weten waar ze aan toe zijn. Ze twijfelen: moeten ze wachten met investeren of niet?”
De toonaangevende index van het consumentenvertrouwen die de University of Michigan maandelijks publiceert, kwam voor oktober uit op 53,6. Dat is vergelijkbaar met het dieptepunt van de financiële crisis van 2008. Voor de zomer lag het cijfer zelfs nog even iets lager, toen Trump net al zijn heffingen had ingevoerd. De stijging die volgde, is de afgelopen maanden volledig tenietgedaan.
Het onbehagen van consumenten over de economie kan een verslechtering in de hand werken: consumenten die zich zorgen maken, geven doorgaans minder uit.
Hoge prijzen bewerkstelligen dat pessimisme, zeggen onderzoekers. Econoom Krugman vermoedt bovendien dat de huidige economische chaos onder Trump niet alleen bedrijven onzeker maakt, maar ook consumenten. Dat kan verklaren waarom Democraten het indexcijfer zo sterk drukken: hun consumentenvertrouwen kwam uit op een ultralage 35,9. Republikeinen zijn sinds 2020 juist niet zo optimistisch geweest over de economie.
In The Venetian, een casino-resort waar gondelierszang klinkt, bekijken Mark (72) en Brenda (72) Langbehn het menu van restaurant Sugarcane – hoofdgerechten zonder bijgerechten vanaf 29 dollar. Over de economie twijfelt Mark geen seconde: „Het gaat goed. Benzine kost 2,96 per gallon, dat was niet zo lang geleden meer dan vier dollar. Ja, er is nu een shutdown, maar dat is een tijdelijk politiek spel.”
Brenda: „Boodschappen zijn wel duur.”
Mark: „Niemand verlaagt de prijzen ooit nadat ze omhoog zijn gegaan. Maar wat de overheid nu doet, is veel beter dan twee jaar geleden.”
Wat was het probleem toen? Het stel uit Indiana lacht besmuikt, kijkt elkaar aan en zegt dan in koor: „Biden.” Hij kwam met veel te veel milieuregels, zegt Mark. „Niemand mocht meer zoeken naar olie.”
Misschien gaan ze hier vanavond wel eten. Duur? Dit zijn gewoon heel goede restaurants, werpen ze tegen. Mark: „We zijn op vakantie, oké?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC