Schaatsen De NK Afstanden draaiden voor topschaatser Patrick Roest uit op een grote teleurstelling. Roest is al meer dan een jaar hopeloos uit vorm – en lijkt de Olympische Spelen te gaan mislopen. „Ik kan niet vrijuit bewegen.”
Patrick Roest zwaait naar het publiek na zijn 1500 meter.
„Hij kán het nog, hij doet het voor jullie!” Terwijl Patrick Roest zich zaterdag door zijn 1.500 meter heen knokt, zweept de speaker van ijsstadion Thialf in Heerenveen het publiek op om achter hem te gaan staan. En dat gebeurt: er wordt luid gejuicht en geklapt voor de kampioen van weleer. En zie, Roest weet er nog twee relatief snelle slotrondes uit te persen.
Hij vond het „vooral mooi”, die massale steun van het publiek, zegt Roest na afloop in de tunnel van Thialf. „Daardoor haalde ik nog alles uit de rit, ook al wist ik dat het niet genoeg was.”
Genoeg was het zeker niet. Roest eindigt op de 1.500 meter als elfde. Het NK Afstanden is voor hem voorbij – hij had al een dermate slechte tijd gereden op de 5.000 meter dat hij zondag niet meer in aanmerking komt voor een startplek op de 10.000 meter. Dat betekent ook dat Roest zich niet kwalificeert voor de wereldbekerwedstrijden van dit jaar, waar hij juist vertrouwen had moeten winnen in een belangrijk seizoen: in februari zijn de Olympische Winterspelen in Milaan.
Het probleem is niet zijn conditie, vertelt hij na de 1.500 meter – het ligt aan zijn techniek. Na meer dan tien jaar op het hoogste niveau lukt het Roest (29) plotseling niet meer om soepel en op intuïtie te schaatsen. Hij is „zichzelf niet op het ijs”, zoals hij het zelf verwoordt. „Normaal dacht ik niet na over het schaatsen. Ik stond aan de start en ik ging. Nu ben ik zó veel aan het nadenken. Dat merk ik al tijdens de trainingen en dat neem ik mee de wedstrijden in. Ik kan niet vrijuit bewegen.”
Jarenlang was Patrick Roest een van de beste schaatsers ter wereld, ’s lands vaandeldrager op de lange afstanden. Hij werd zeven keer wereldkampioen en won vier olympische medailles. Maar vorig seizoen volgde, vanuit het niets, een implosie. De precieze oorzaak weet hij nog altijd niet. Eerst was er een ontstoken verstandskies, later kreeg hij last van zijn rug – zelf hield hij het maar op oververmoeidheid. In januari beëindigde hij voortijdig het seizoen, zonder één internationale wedstrijd te hebben gereden.
Daarna deed Roest anderhalve maand helemaal niets. Hij verbleef op de boerderij van zijn ouders in het Zuid-Hollandse Lekkerkerk. Hij zat op de tractor, ging met vrienden naar de kroeg. De schaatsen bleven in het vet, de racefiets in de garage. In de zomer hervatte hij de trainingen en ging zijn conditie weer vooruit – maar eenmaal op het ijs speelde hij nog steeds weinig klaar. In oktober reed hij tijdens een trainingswedstrijd zijn slechtste tijd op de 5.000 meter in acht jaar.
Ze merkten, zo vertelt zijn coach Robin Derks zaterdag in Thialf, dat Roest gewoon niet te veel stappen tegelijk vooruit kon maken. „Het is breekbaar. Als hij een te grote stap maakt, is het weer twee stappen terug.”
Bij de NK Afstanden dit weekend had Roest gehoopt dat het wél goed zou gaan. Dat hij zijn intuïtie zou terugvinden, of in ieder geval de weg omhoog. Maar zijn eerste optreden, vrijdagavond op de 5.000 meter, was meteen teleurstellend. Halverwege de wedstrijd begon Roest al naar beneden te kijken, naar het ijs – bij hem een teken dat het niet lekker loopt. Hoewel hij geen ineenstorting beleefde in de laatste rondes, moest hij het wel afleggen tegen zijn rechtstreekse tegenstander Wisse Slenderbroek, een 21-jarige student die vooral marathons schaatst. Met een eindtijd van 06:19.39 was Roest bijna zeven seconden langzamer dan winnaar Marcel Bosker en meer dan zeventien seconden langzamer dan zijn eigen beste tijd.
Voor de camera van de NOS maakte Roest na afloop een vertwijfelde indruk. „Het was twaalf rondjes knokken”, zei hij. In deze vorm, zo sprak hij berustend, „is het misschien ook wel beter als ik me niet kwalificeer voor de wereldbeker.” Die ‘wens’ kwam uit: met een elfde plek bleef Roest, net als op de 1.500 meter, ver verwijderd van een startplek.
Hij hoopt zich nog altijd te kwalificeren voor Milaan, zegt Roest zaterdag. Dat hij niet naar de wereldbekers kan, zei hij, is eigenlijk een soort blessing in disguise. „Ik had toch niet meegedaan voor de winst. Nu kan ik hier in Nederland trainen en wedstrijden rijden.” Dat zullen, noodgedwongen, wedstrijden zijn van tweede garnituur – zoals de Holland Cup op de half overdekte ijsbaan De Scheg in Deventer, die hij in oktober moest rijden om deelname aan de NK af te dwingen.
In theorie kan Roest de Spelen nog halen. Hij moet dan wel eind december, tijdens het Olympisch Kwalificatietoernooi, in één klap terug zijn op zijn oude niveau – zonder internationale topwedstrijden te hebben gereden. De hoop is er nog altijd, zegt coach Robin Derks, maar de tijd begint te dringen. „We hebben nog acht weken. Zo simpel is het.”
En mocht Roest de Spelen niet halen, betekent dat het einde van zijn carrière? „Daar kan ik kort over zijn”, zegt zijn coach Derks. „Dat is nog nooit bij hem opgekomen.”
De NK afstanden vormen de aftrap van het schaatsseizoen: een goed moment om te zien waar de rijders staan na een lange trainingszomer. Behalve nationale titels vallen er ook startbewijzen te verdienen voor de wereldbekerwedstrijden. En die races zijn dit seizoen, vanwege de Olympische Winterspelen in februari, héél belangrijk: bij de eerste vier wereldbekers moeten de Nederlandse schaatsers het maximale aantal deelnemers van negen mannen en negen vrouwen voor Milaan zien veilig te stellen.
Ook zijn de wereldbekers – achtereenvolgens in Salt Lake City, Calgary, Heerenveen en Hamar – cruciaal voor de zogeheten matrix, de selectievolgorde waarmee de KNSB straks de verdeling van de olympische startbewijzen per afstand vaststelt. De startbewijzen zélf moeten de schaatsers vervolgens zien binnen te halen tijdens het Olympisch Kwalificatietoernooi (OKT), dat gehouden zal worden tussen kerst en oud en nieuw – traditioneel het meest zenuwslopende moment van een olympisch jaar.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.