De verschillen in inkomen, kansen en politieke voorkeur zijn groot in Zaandam. Bewoners van Peldersveld proberen mensen met diverse achtergronden en denkbeelden bij elkaar te brengen, maar dat blijkt lastig. ‘Hier is men vooral bezig met overleven.’
is verslaggever binnenland van de Volkskrant.
Krommenie, Assendelft en zelfs Amsterdam. De mannen die een balletje stoten bij Boko Biljart- en Denksportcentrum in Zaandam komen van heinde en verre, maar zelden uit Peldersveld, de wijk waar het eenlaags gebouw sinds de jaren tachtig is gevestigd. Zonde, vindt bestuurslid Piet Heijnis (79), die daar ondanks wat gemor van zijn leden verandering in probeert te brengen. ‘Hier wonen veel Turken en die kunnen ontzettend goed biljarten.’
Het was even wennen, toen de club onlangs aankondigde ook actief ‘mensen met een andere culturele achtergrond’ uit te nodigen. Niet iedereen is blij met de stap van het nieuwe bestuur, dat het biljartcentrum een jaar geleden van de ondergang wist te redden. ‘Ze spraken me er meermaals persoonlijk op aan, maar ik houd voet bij stuk’, zegt Heijnis in een ruimte achter de bar waar hij sinds een jaar ‘kantoor’ houdt.
De oud-timmerman is sociaal-democraat in hart en nieren en discussieert regelmatig met leden die een andere politieke voorkeur hebben. Veel van hen stemmen PVV, en zijn niet bepaald te spreken over de koers. ‘Dan vraag ik of ze ook nog steeds een kolenkachel hebben’, lacht Heijnis, die nog maar eens uitlegt waarom de club een betere afspiegeling van de buurt moet worden. ‘Die mensen wonen hier en die kun je nooit meer wegdenken, dus het wordt tijd om samen te leven.’
En, eerlijk is eerlijk, het is ook gewoon een kwestie van overleven. ‘Want zoals je hier kunt zien, is biljarten een beetje een oudemannensport.’
Omdat er vooral bestaande leden afkwamen op de open dag die Boko begin deze maand organiseerde, gaat Heijnis binnenkort langs bij de Turkse moskee. Van een van de Amsterdamse leden die een kop koffie komt afrekenen hoeft het allemaal niet zo, al weet hij heus wel dat Nederlanders ‘ook niet altijd lieverdjes zijn’.
Zaandam is een stad van tegenstellingen. De Noord-Hollandse gemeente, groot geworden door de voedingsmiddelenindustrie met bedrijven als Verkade en Albert Heijn, bestaat uit meer dan 189 nationaliteiten en uiteenlopende inkomensklassen. De plaats heeft door de decennia heen aantrekkingskracht uitgeoefend op verschillende bevolkingsgroepen: van Turkse en Italiaanse ‘gastarbeiders’ in de jaren zeventig tot Bulgaarse en Poolse arbeidsmigranten vanaf het begin van deze eeuw. En sinds een jaar of tien is het een gewilde plek voor jonge Amsterdamse gezinnen die in de hoofdstad zelf onmogelijk een woning kunnen vinden.
De verschillen zijn groot. ‘Treitervlogger’ Ismail Ilgun zette de problemen in 2016 op de kaart met video’s waarin jongeren uit Zaandam-Oost zich misdroegen. Sindsdien probeert de gemeente de ‘kansenkloof’ tussen die buurten en de rest van Zaandam te verkleinen.
In de wijk Peldersveld zijn die tegenstellingen niet alleen zichtbaar in de architectuur, maar ook in de sociale dynamiek. Aan de westkant staan bungalows van soms wel meer dan een miljoen. Daartussenin eenvoudige rijtjeshuizen, een mix van koop en huur. Bewoners van deze woningen – zowel oude Zaankanters als mensen met een migratieachtergrond – hebben een appgroep, een jaarlijkse barbecue en elkaars sleutel. Terwijl de saamhorigheid in de torenhoge flats die eind jaren zestig door stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren uit de grond zijn gestampt ver te zoeken is. De vijf imposante gebouwen worden ook wel de Berlijnse muur van de Zaanstreek genoemd. Hier leeft een mix van nationaliteiten – Turken, Bulgaren, Kaapverdiërs – langs elkaar heen. Initiatieven om buurtgenoten samen te brengen lopen stuk op taalbarrières en wantrouwen.
Hoe krijg je mensen met diverse achtergronden en denkbeelden bij elkaar, als overleven voor een deel van hen de dagelijkse realiteit is?
In Zaanstad, waar Zaandam onder valt, werd de PVV deze week weer de grootste. De uitslag van Peldersveld is nog niet bekend, maar de vorige keer kwamen Denk (aan de oostkant) en de PVV (aan de westkant) er als winnaars uit de bus.
‘Vroeger was dit een nette flat, maar daar is niets meer van over’, zegt Peter Buckert (67) als hij de zware grijze deur van de ‘huiskamer’ opent. De ruimte op de begane grond – naast kapper Omer (alleen op afspraak) en de huismeester – heeft felgekleurde muren, twee dartborden hangen aan de achterwand.
‘Een poging om een beetje saamhorigheid te kweken tussen de oude en nieuwe bewoners’, legt Jos Boezaart (72) uit. Hard nodig op een plek waar illegale bewoning, vechtpartijen en veel vuilnis aan de orde van de dag zijn. Onlangs werd een woning in het veertien verdiepingen tellende gebouw gesloten, omdat er wapens en drugs waren aangetroffen.
De overlast nam toe sinds de Bulgaren kwamen, menen de mannen die CDA en D66 stemmen. Vaak glazenwassers en stukadoors, waarvan er duizenden naar de Zaanstreek trokken. Dat leidde tot schrijnende situaties: overlast, overbewoning, uitbuiting en fraude op de arbeids- en huizenmarkt. Boezaart haast zich te zeggen dat er op zijn galerij ‘ook heus veel goede zijn’.
Achter de gepensioneerde (die nog een dag per week als conciërge werkt) hangen schappen met honderden kinderboeken. Dolfje Weerwolfje, Carry Slee, de klassieker Oorlogswinter. Voorleesboekjes voor de allerkleinsten. Buckert haalde ze overal vandaan.
De voormalig supermarktmanager hoopt dat de bieb iets kan betekenen voor de kinderen van de basisschool om de hoek. Zodat de jeugd vaker naar iets anders dan een scherm kijkt. Maar niemand komt de jeugdboeken lenen. ‘Alleen de buurman haalt een Donald Duckie, die is 75.’
Van het oud ijzer of de blikjes die ze vinden tijdens hun prikochtenden kopen ze bitterballen voor in de airfryer die in de huiskamer staat. ‘En in de zomer ijs voor de kinderen.’
Koffieochtenden, dartavonden, een zaterdagse schoonmaak: alles werd geprobeerd om bewoners samen te brengen. ‘Soms kwamen er wel wat mensen opdagen’, zegt Boezaart. ‘Maar er hoeft maar iets te gebeuren en ze trekken zich weer terug.’
Ze gaven de moed bijna op. Een ingang vinden bij mensen die de taal niet spreken, blijkt lastig. ‘Misschien zijn Bulgaren wel heel inhuizig’, oppert hij. ‘Al komen de oudere Nederlanders ook niet naar beneden.’
De stilte in de ‘huiskamer’ staat in schril contrast met de drukte in het Kruidvat, die gevestigd is in Gibraltar – het winkelcentrum waar heel Peldersveld samen lijkt te komen en de taal soms ook een barrière is. ‘Zinc?’, vraagt een Franssprekende jongen die zojuist een Lebara-simkaart afrekende bij de cassière, die hem niet-begrijpend aankijkt. ‘Het kan crème zijn..’, zegt ze weifelend. Als op zijn telefoon een afbeelding van een pot pillen verschijnt, begrijpen ze elkaar.
‘Dit is het enige probleem hier’, zucht de oudere winkelmedewerkster, die sinds vorige maand standaard een vertaalapp erbij pakt als ze er niet uitkomt. ‘Toen ontdekten we per toeval dat veel klanten vloeibare nurofen als hoestdrank gebruikten, terwijl het gewoon een pijnstiller is.’
In het winkelcentrum tref je jongeren, gezinnen en ouderen. Voor betaalbare boodschappen van Lidl of Deka, of een lahmacun van Tulp – de bakkerij zoekt barista’s, is (ook in het Turks) te lezen op een van de ramen van het gloednieuwe pand. ‘Het is net Goede tijden slechte tijden’, zegt Olindo Soares Ferreira (66). De gepensioneerde hovenier komt dagelijks naar Gibraltar om ‘even te luchten’. Gewoon even zitten op zijn rollator met een blikje bier. Hier kent hij veel mensen: ‘Hé amigo, later hè’, groet een fietser. ‘Ook een Kaapverdiër’, verklaart Ferreira, die zijn muts van Zaanstart, een participatieplaats voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, over zijn oren trekt tegen de koude wind. In zijn lawaaiige flat is dat anders. ‘Daar leidt iedereen z’n eigen leven.’
Op de stoep van supermarkt Selin overhandigt Tweede Kamerlid Songül Mutluer een flyer aan een jong meisje. De politicus groeide op in de wijk en is deze week terug om campagne te voeren voor de verkiezingen. Tegenwoordig woont de nummer 17 op de lijst van GroenLinks-PvdA in het westen van de stad, aan de overkant van de Zaan. ‘Maar ik kom er nog steeds graag, de buurt gaat me aan het hart. En ze hebben hier de beste baklava van Zaandam.’
Mensen hier in de buurt – in de flats en in de rijtjes met huurwoningen – zijn volgens Mutluer vooral bezig met overleven. Schulden, armoede, criminaliteit: als gemeenteraadslid zag ze ‘de problematiek achter de voordeur’ van dichtbij. Zaandam telde toen al 189 verschillende nationaliteiten: ‘En elke groep wil het liefst een eigen stekje, met soortgenoten. Afghanen, alawieten, moskeegangers. Ze zijn graag samen’, zegt ze. ‘Er wordt veel gedaan om burgers te bereiken. Maar de drempel om naar activiteiten te gaan is vaak hoog.’
Stemmen is hier geen vanzelfsprekendheid. Bij de verkiezingen van 2023 kwam minder dan de helft van de kiesgerechtigden opdagen. Mutluer spreekt vandaag ook veel mensen die nog niet weten of, en op wie, ze gaan stemmen. Een signaal dat bewoners het contact met de overheid aan het verliezen zijn’, concludeerde de gemeente na de vorige lage opkomst, verwijzend naar de Atlas van afgehaakt Nederland van sociaal-geografisch onderzoeker Josse de Voogd en politiek historicus René Cuperus. Die verklaart hoe een gebrek aan vertrouwen in de overheid leidt tot niet stemmen, of stemmen op ‘buitenstaanderspartijen’ aan de flanken.
Toen Mutluer jaren terug van een Nederlands-Turkse vrouw hoorde dat er te veel buitenlandse mensen in haar wijk woonden moest ze een beetje lachen. Maar het doet haar ook pijn, dat mensen met een migratieachtergrond PVV stemmen omdat ze last hebben van arbeidsmigranten. ‘Dat betekent dat we er te weinig aandacht voor hebben gehad.’
Er is een plek waar het bewoners wél lukt om nauw contact te onderhouden met elkaar. Aan de westkant van Peldersveld zijn rijtjeshuizen (veelal koop) behangen met gekleurde vlinders, op ramen prijken ‘peace now’-posters en in verschillende voortuinen staan elektrische fietsen.
‘Dirk, zitten jullie ook al in de buurtapp?’, roept Lenie Meijer (73) naar haar overbuurman, die naast zijn blauwe Mercedes staat te roken op de oprijlaan. Ze heeft de sleutel van alle buren. Haar agenda is vol. Knutselen met dementerenden, zingen met het koor, een dansclub.
Samen met haar man woont ze al 43 jaar in deze straat. ‘Door de jaren heen hebben we steeds meer mensen zien vertrekken’, zegt Lenie aan de eettafel in haar eenvoudige rijtjeshuis. Aan de overkant staat een bungalow met binnenzwembad te koop. En vandaag komen er kijkers voor de woning op de hoek die inmiddels 420 duizend euro moet opbrengen. De eigenaars vertrokken naar een verpleeghuis. Net als zovelen.
‘Met de nieuwkomers kunnen we het gelukkig ook prima vinden’, zegt Lenie. Of ze nou Marokkaans, Turks of Vietnamees zijn, iedereen komt naar de jaarlijkse barbecue. En de Italiaanse buurman bracht Henk (74) laatst nog naar het ziekenhuis, voor een nieuwe knie.
Toch zagen ook zij de buurt flink veranderen. Het achterraam kijkt uit op de hoge flats die ze daarvoor verantwoordelijk houden. Als het donker wordt gaat het stel de straat niet meer op. ‘Dan komen de dealers, scooters en auto’s met knallende uitlaat’, zegt Lenie. ‘We weten precies wie het zijn.’ Henk werd al eens belaagd door een groep jongens. En toen er overlast was op de gedeelde binnenplaats, werd door de buurt collectief besloten dat er een slagboom moest komen. Oud-scheepsbouwer Henk stemde vroeger op de PvdA, maar omdat ‘het genoeg is geweest’ ging hun stem weer naar Wilders. ‘Misschien kan hij iets veranderen.’
Ze zijn niet de enigen die voor de PVV kiezen. Toen Biljartcentrum Boko (300 meter verderop) bij de vorige verkiezingen dienstdeed als stemlokaal, werd die partij daar de grootste (gevolgd door GroenLinks-PvdA en NSC).
Dit jaar is er maar één stemlocatie in Peldersveld. Op twee andere plekken kwam in 2023 amper iemand opdagen. Osman Eren (30) heeft net gestemd met zijn ouders en zusje. ‘Ik twijfelde tussen CDA en Denk, maar heb mijn gevoel laten spreken.’
Het werd Denk, de partij die hier de laatste keer won. Niet verwonderlijk, gezien de grote hoeveelheid Turkse-Nederlanders in de wijk. Eren, geboren en getogen in Peldersveld, wijst naar de rood met wit geschilderde flat achter het stembureau, waarnaar hij na veel omzwervingen terugkeerde. ‘De kleuren van de Turkse vlag.’
Nieuwe buurtgenoten spreekt hij zelden. Zonde, want zo zegt hij: je bent de vijand van iemand die je niet kent. Het contact beperkt zich toch tot bekenden. Treitervlogger Ilgun bijvoorbeeld, met wie Eren vroeger vaak rondhing, maar ‘die zijn leven heeft gebeterd’.
De marketeer weet hoe gemakkelijk jongeren hier de verkeerde kant op kunnen gaan. 'Als je karakter niet sterk genoeg is, gaat het mis. Daarom hebben we meer voorbeeldfiguren nodig.’
Hij zou graag meer voor Peldersveld betekenen. Dat de biljartclub nieuwe leden zoekt, was hem onbekend. Ook van de wekelijkse dartavond in de flat is hij niet op de hoogte. ‘Misschien moet ik ze helpen met de marketing’, zegt hij. ‘Want het is waar: Turken kunnen ontzettend goed biljarten.’
In een eerdere versie stond dat een woning in Pharus onlangs gesloten werd na de vondst van 700 kilo cocaïne en wapens. Het ging wel om drugs en wapens, maar niet om 700 kilo cocaïne; die werd aangetroffen in een woning in Poelenburg.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant