Op een congres in Seoul kwam vorige maand onverwachts een einde aan het jarenlange sportieve isolement van Rusland. Paralympiërs zijn met vlag en volkslied weer welkom op internationale toernooien. De Volkskrant onderzocht de Russische invloed op de geheime stemming.
Een schokgolf trekt door de congreszaal van een Zuid-Koreaans vijfsterrenhotel als de uitslag op de twee grote videoschermen verschijnt. Het is zaterdagochtend 27 september 2025 en aanwezigen in het Grand Intercontinental in Seoul stoten elkaar aan. Zien ze het nu goed?
Het staat er toch echt, boven de lange rij tafels met bestuursleden van het Internationaal Paralympisch Comité (IPC): 91 stemmen voor, 77 stemmen tegen. En dus mag Rusland na twaalf jaar weer met vlag, volkslied en klappende politici op de tribunes meedoen aan internationale paralympische toernooien. Terwijl de grootschalige oorlog tegen Oekraïne zijn vierde winter ingaat, is de wereldwijde sportieve isolatie van Rusland plotsklaps beëindigd.
In de koffiepauze slaat de paniek toe bij de paralympische comités uit landen die solidair zijn met Oekraïne. Niemand zag deze uitslag aankomen. Europese afgevaardigden, waaronder die uit Nederland, waren ervan overtuigd dat Rusland en Belarus geschorst zouden blijven.
In plaats daarvan dreigt het ultieme doemscenario voor de Oekraïense paralympiërs: dat ze bij de Winterspelen oog in oog komen te staan met Russische sporters die openlijk voorstander zijn van de oorlog tegen Oekraïne, of er zelfs als militair aan hebben meegedaan.
Het Oekraïense paralympisch comité voelt zich ‘verraden’ door de stemming en waarschuwt dat er in maart geen Oekraïners zullen meedoen aan de Spelen als de Russen welkom zijn.
In Moskou wordt daarentegen de champagne ontkurkt. Na een jarenlang isolement is Team Rusland terug in de internationale sport. Goed, voorlopig alleen in de paralympische sport. Maar dat opent deuren. Want waarom zou de driekleur niet straks ook weer wapperen in het voetbal en op de Olympische Spelen?
Een dag na de stemming vertelt Pavel Rozjkov, de voorzitter van het Russische paralympisch comité, openlijk hoe het is gelukt om een bres te slaan in het isolement. ‘Deze overwinning is bovenal mogelijk gemaakt door het enorme politieke en diplomatieke werk van de Russische president Vladimir Poetin’, zegt Rozjkov op de Russische sportzender Match TV. ‘Voornamelijk in Azië, Latijns-Amerika en Afrika.’
Westerse IPC-leden hebben zich laten overvallen door een Russische diplomatieke operatie op het hoogste niveau en door de wegebbende aandacht voor de oorlog tegen Oekraïne. Daarbij vertrouwden ze te veel op hun eigen intuïtie. Dat blijkt uit gesprekken die de Volkskrant met zeven betrokkenen voerde over de vertrouwelijke stemming. Een reconstructie.
Het Russische isolement in de internationale sport is een direct gevolg van de grootschalige oorlog tegen Oekraïne. Als Rusland op 24 februari 2022 binnenvalt, zijn de Winterspelen van Beijing net afgelopen. Het paralympische toernooi begint een week later.
Rusland heeft volgens het Internationaal Olympisch Comité (IOC) de olympische vrede verbroken. Het schorst daarom de olympische comités van Rusland en Belarus, dat meewerkt aan de invasie. Het IPC sluit zich aan: sporters uit beide landen zijn niet welkom op de Paralympische Spelen in Beijing.
De uitsluiting is een pijnlijke verrassing voor Rusland. President Poetin heeft jarenlang ingezet op de organisatie van de grootste sporttoernooien. In februari 2014, vlak voor de annexatie van de Krim, pronkte hij nog met de Winterspelen in Sotsji. En ondanks alles zat hij in 2018 in Moskou op de tribune bij de WK-finale.
Winnen is voor Poetin van groot belang. Dat blijkt wel uit het omvangrijke, ingenieuze dopingsysteem dat de Russische veiligheidsdienst FSB en de Russische antidopingautoriteit inzetten tijdens de Spelen in Sotsji, met zware sportieve sancties tot gevolg.
Na de inval in Oekraïne kan Rusland op geen enkel prominent toernooi nog zijn spierballen tonen. De uitsluiting door het IPC is ‘het toppunt van cynisme’, zegt Poetin in maart 2022 bij een alternatief toernooi voor Russische en Belarussische paralympische sporters in Siberië. Rusland, verzekert de president, ‘zal niet tolereren dat sporters en hun coaches hun belangrijkste evenement wordt ontnomen’.
Het Kremlin weet: schorsingen zijn tijdelijk. Ze worden om de zoveel jaar heroverwogen. Het Internationaal Paralympisch Comité doet dat op een tweejaarlijks congres, waar leden stemmen over nieuwe bestuursleden en andere aangelegenheden in de paralympische sport.
Bij het Internationaal Olympisch Comité beslissen gekozen leden – voorzitters van sportbonden en oud-sporters – bijvoorbeeld waar de Spelen plaatsvinden. Het IPC werkt als de Verenigde Naties: elk land heeft één stem, of het nu gaat om Kiribati of de Verenigde Staten. Wie een verkiezing bij het IPC wil winnen, heeft aan een meerderheid genoeg.
Ruslands eerste kans om de isolatie te doorbreken komt in september 2023, tijdens het IPC-congres in Bahrein. Opmerkelijk is dat de stemming anoniem plaatsvindt. Dat gebeurt op verzoek van Aziatische landen die wijzen op ‘de aard’ van de stemming, zo blijkt uit notulen van de vergadering in handen van de Volkskrant.
De schorsing van Rusland en Belarus wordt teruggebracht tot een ‘gedeeltelijke schorsing’. Hun nationale symbolen blijven verboden, maar de sporters zijn weer welkom op de Paralympische Spelen.
Voor Rusland is de eerste slag deels gewonnen. In 2024 doen 88 Russen onder neutrale vlag mee aan de Paralympische Spelen van Parijs. Ze stellen Poetin niet teleur: met 64 medailles, waaronder twintig keer goud, zouden ze op de achtste plaats zijn geëindigd in het medailleklassement.
De president ontvangt de medaillewinnaars met alle egards in het Kremlin. ‘Jullie hebben het leiderschap van de Russische sport getoond’, zegt Poetin tegen de sporters. Maar hij hekelt de ‘onterechte, gepolitiseerde’ beperkingen waarmee ze te maken hebben, zoals het ontbreken van de nationale kleuren en het niet mogen deelnemen aan de medailleceremonie.
Poetins volgende doel is duidelijk: ook de gedeeltelijke schorsing moet van de baan. De Russische vlag moet overal weer wapperen.
De Russische president besteedt opmerkelijk veel aandacht aan paralympische sporters sinds de grote inval in Oekraïne. Hij spreekt vooral lovend over een specifieke groep: gewond geraakte militairen die meevochten tegen Oekraïne. Zij zijn ‘helden van het vaderland’, ‘echte patriotten’ en Ruslands ‘nieuwe elite’.
Poetin geeft zijn regering opdracht om veteranen klaar te stomen voor de Paralympische Spelen en vaardigt een decreet uit om wedstrijden te organiseren, zodat ze goed voorbereid naar Parijs kunnen. Het Russische paralympisch comité meldt later dat er vijfhonderd militairen zijn geselecteerd voor regionale paralympische teams en dat dertig ‘helden’ uit de ‘speciale militaire operatie’ het al geschopt hebben tot het nationale team.
In oktober 2024 bezoekt Poetin een sporttoernooi in de Russische stad Oefa voor gewonde oud-militairen. Met een hand in de zak richt hij zich tot negentien veteranen, van wie zes in een rolstoel, die zich in een gymzaal hebben opgesteld in truien met de Russische tweekoppige adelaar. Boven hen hangt een banner met de tekst ‘Helden van onze tijd’.
‘Ik ben ervan overtuigd dat er geen obstakels bestaan voor mensen met een karakter als het uwe, voor mensen die niet bang waren om recht op de kogels af te lopen’, zegt de president. ‘Ja, sport is tegenwoordig gepolitiseerd, maar het lijkt me dat dit voor mensen zoals u alleen maar een extra motivatie is.’
Het Russische paralympisch comité onderhoudt banden met de strijdkrachten. Vicevoorzitter Vjatsjeslav Botsjarov heeft een decennialange militaire carrière, onder meer bij de veiligheidsdienst FSB. De kolonel staat sinds juni 2023 op een sanctielijst van de Europese Unie wegens betrokkenheid bij de oorlog tegen Oekraïne. Volgens de EU is Botsjarov lid van een werkgroep die door Poetin is opgericht om de mobilisatie voor de oorlog te coördineren.
Onbezorgd arriveren Europese afgevaardigden eind september bij het Grand Intercontinental in Seoul. Ze gaan er blindelings vanuit dat de gedeeltelijke schorsing van Rusland en Belarus wordt gehandhaafd.
Op een bijeenkomst van zes Noord-Europese landen een week eerder gaat het er welgeteld 5 minuten over, zegt Asger Krebs, bestuurslid van het Deense paralympisch comité. ‘In onze optiek was er immers niets veranderd aan de oorlog in Oekraïne.’ Ook Monika Haukanõmm, voorzitter van het Estse paralympisch comité, voorziet geen problemen. ‘Ik heb me niet eens op het onderwerp geconcentreerd’, zegt ze.
Ze begaan een inschattingsfout. Er is wel degelijk wat veranderd sinds het congres in Bahrein, twee jaar geleden: in de VS is de Ruslandgezinde Donald Trump aan de macht gekomen en in Gaza is een oorlog uitgebroken tussen Hamas en Israël. Veel landen beschuldigen Israël van oorlogsmisdaden, sommige van genocide. Door de geopolitieke verschuivingen is er bij de Verenigde Naties al een aanzienlijke afname van het aantal landen dat de Russische oorlog tegen Oekraïne scherp veroordeelt.
In de wandelgangen van het congres in Seoul worstelen delegatieleden met de kwestie. Hoe eerlijk is het dat Rusland wél gedeeltelijk is geschorst bij sporttoernooien en Israël niet?
Voor landen als Nederland is er wel degelijk een verschil tussen de twee landen. Zo stelt sportkoepel NOCNSF dat de paralympische en olympische comités van Rusland zich actief bemoeien met de sportorganisaties in de geannexeerde gebieden in Oekraïne.
Voorafgaand aan de stemming mogen Rusland en Oekraïne – die zelf niet meestemmen – hun collega’s toespreken. Dan lopen andere landen naar de microfoon. Opvallend is de grote inbreng van Afrikaanse gedelegeerden. De ene na de andere spreekt zich uit ten faveure van Rusland. Ze noemen sport een mensenrecht.
Valeri Soesjkevytsj, voorzitter van het Oekraïense paralympisch comité, luistert bezorgd toe. Dit gaat niet over mensenrechten, vindt hij, dit gaat over de kaping van sport voor een propagandaoorlog. Bovendien is hij er zeker van dat Rusland achter de schermen leden van het IPC bespeelt.
Voor de stemming heeft hij van een Afrikaanse afgevaardigde gehoord dat de Russische ambassade druk heeft uitgeoefend. Een lid van een ander Afrikaanse paralympisch comité bekent dat diens regering hem heeft opgedragen om te stemmen voor opheffing van de schorsing, zo zegt Soesjkevytsj tegen de Volkskrant.
Het wordt rumoeriger in de zaal. Het congres is al met een dag uitgelopen, onder meer doordat de elektronische stemkastjes niet werkten en er dus met papier moet worden gestemd. De onrust neemt toe wanneer Tunesië de rol van Israël erbij betrekt. Tot dan toe was Israël ‘de olifant in de kamer’, zegt een aanwezige.
‘Mensen keken niet meer naar de inhoud van de motie’, vertelt een gedelegeerde. ‘De sfeer sloeg om naar: er gebeurt veel meer in de wereld dan alleen de oorlog in Oekraïne, waarom pakken we die andere IPC-leden dan niet aan?’
Meerdere aanwezigen voelen de bui al hangen. Sommige Europeanen lichten de collega’s in eigen land in, om ze voor te bereiden op een Russische overwinning.
Die verschijnt even later in grote cijfers op de videoschermen. De gedeeltelijke schorsing voor Rusland is weggestemd.
Maar niet iedereen begrijpt wat dat betekent, blijkt tijdens de koffiepauze. Een betrokkene: ‘Er kwamen leden naar me toe die de gevolgen van hun eigen stem niet doorhadden. Ik heb moeten uitleggen dat de Russen er weer met vlag en volkslied bij mochten zijn. ‘Nee toch?’, zeiden ze.’
Nederland spreekt van een nederlaag. Toelating van Russische en Belarussische sporters onder hun eigen vlag kan volgens NOCNSF leiden tot ‘morele dilemma’s bij sporters uit andere landen en hun nationale sportorganisaties, met name uit Oekraïne’, zo laat de sportkoepel weten. ‘De verbindende waarde van sportevenementen wordt hiermee teniet gedaan.’
Oekraïne is woedend. Volgens Soesjkevytsj is de stemuitslag een gevolg van Russische druk op landen in het mondiale zuiden. Wegens vertrouwelijkheid zegt hij niet te kunnen onthullen welke Afrikaanse afgevaardigden hem hierover vertelden.
Andere afgevaardigden zijn niet verbaasd door de Oekraïense aantijgingen. ‘Er was een zeker besef onder de aanwezigen dat sommige nationale comités rechtstreeks waren benaderd over deze kwestie’, zegt de Estse Monika Haukanõmm. ‘We weten dat ze de capaciteiten hebben om zoiets te doen’, reageert het Noorse paralympisch comité, dat de uitslag van de stemming scherp veroordeelt.
Rusland geeft zelf toe dat het zich op het hoogste politieke niveau heeft bemoeid met de stemming. Rozjkov bedankt Poetin immers voor diens ‘enorme diplomatieke en politieke werk’ in Afrika, Azië en Latijns-Amerika dat de stemuitslag ‘mogelijk heeft gemaakt’.
Het Russische paralympisch comité reageert niet op vragen van de Volkskrant. Het IPC-bestuur zegt geen meldingen te hebben ontvangen van leden ‘over de externe druk die ze hebben ervaren om een bepaalde positie in te nemen tijdens de stemming over Rusland en Belarus’. Het zegt op de hoogte te zijn van Rozjkovs uitlatingen over Poetins bemoeienis, maar kondigt geen actie aan.
Daarom grijpt Oekraïne naar een laatste redmiddel. Het benadert de vier sportfederaties die de deelnamecriteria vaststellen voor de paralympische wintersporten. Oekraïne wijst ze op de uitlatingen van Rozjkov, op de klaargestoomde Russische oud-militairen en op de gesanctioneerde Russische vicevoorzitter die betrokken is bij de oorlog.
Op 23 oktober maakt het IPC de conclusies van de vier federaties bekend. De biatlonbond houdt vast aan de eigen schorsing van Rusland. Ook de skifederatie besluit Rusland niet toe te laten tot de aanstaande Spelen. De ijshockey- en de curlingbonden stellen dat het simpelweg te laat voor Rusland is om zich nog te kwalificeren.
Het IPC wil de geruchtmakende stemming snel vergeten, nu sporters uit Rusland en Belarus zich toch niet meer kunnen kwalificeren. ‘Ik hoop dat de focus nu zal liggen op de uitmuntende sporters en nationale paralympische comités die in maart meedoen’, zegt IPC-voorzitter Andrew Parsons.
Maar hij zwijgt over alle paralympische toernooien – de WK’s, EK’s en de Spelen van 2028 in Los Angeles – waar Rusland vanaf nu welkom is. En over alle landen en bonden die nu achter de schermen met hun ministeries overleggen over de dilemma’s die opdoemen. Laten ze Russische sporters en hoogwaardigheidsbekleders toe? Ook als het om militairen gaat die hebben meegevochten tegen Oekraïne?
De Russen hebben hun voet tussen de deur gekregen. En die halen ze niet meer weg.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant