Het uiterst rechtse Forum voor Democratie is in zetels meer dan verdubbeld dankzij het ‘Lidewij-effect’, TikTok en een grassroots-campagne. ‘Aan het brede publiek tonen ze een milder gezicht dan aan de eigen achterban.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘We merkten dat we moeilijk buiten onze bubbel konden breken’, zei FvD-lijsttrekker Lidewij de Vos woensdagavond na de exitpoll tegen de NOS. ‘Dat is nu duidelijk gelukt.’ FvD is meer dan verdubbeld, van 3 naar 7 zetels. Een derde van de huidige FvD-kiezers stemde vorige keer op de PVV, een tiende stemde niet. De groei in de peilingen werd ingezet nadat partijleider Thierry Baudet had aangekondigd het lijsttrekkerschap over te laten aan de 28-jarige Lidewij de Vos.
Naar eigen zeggen stond Baudet groei in de weg. Hij was ‘te veel een vrijdenker’ en een ‘flapuit’ en daarom ‘niet effectief’ meer, schreef hij op X. Voorafgaand aan zijn beslissing opzij te stappen won Baudet advies in bij Vrij Nederland-journalist Thijs Broer en Peter Kee, politiek redacteur bij BNNVara. Baudet wilde weten wat hij moest doen om weer uitgenodigd te worden voor talkshows.
Broer en Kee legden hem uit ‘dat het in ieder geval zou helpen als hij zou ophouden met het ontkennen van de maanlanding en zijn verhalen over het zionistische wereldcomplot van reptielen vanuit het World Economic Forum’, schreef Broer in VN. Inderdaad hoorden we De Vos daar nooit over, maar verder veranderde er inhoudelijk niets. De Vos pleit voor een asielstop, een einde aan het klimaatbeleid en wil jaarlijks duizenden Nederlandse staatsburgers ‘helpen’ met ‘remigratie’, een term die door rechtsextremisten als eufemisme voor massadeportaties wordt gebruikt. De NCTV waarschuwt voor het normaliseren van die term.
De ‘mainstream media’ omarmden de nieuwe lijsttrekker overigens niet. De Vos werd in kranten geïnterviewd en was bijvoorbeeld bij het NOS Slotdebat, maar die uitnodigingen golden voor alle lijsttrekkers. Ze was te zien bij Ongehoord Nieuws, waar vaker FVD’ers zitten. Alleen de twee keer dat ze te gast was in SBS-talkshow Nieuws van de Dag worden door FvD gezien als ‘Lidewij-bonus’, zegt woordvoerder Milan Schenk. Baudet zat nooit in Nieuws van de Dag.
‘We hadden gehoopt met Lidewij op televisie een nieuwe kans te krijgen, maar dat viel tegen’, zegt Schenk. Het succes schrijft hij vooral toe aan de ‘bottom-up structuur’ van de FvD-campagne. De partij is met 60 duizend leden de grootste ledenpartij, heeft een grote jongerenbeweging en ‘actieve lokale afdelingen’, die tientallen ‘politiek cafés’ organiseerden. Er werden volgens Schenk 350 duizend posters gedrukt en meer dan een half miljoen flyers. ‘Alles ging op.’
De posters hingen overal, ook op plekken waar dat niet mag, erkent Schenk, die ook vrijwilligerscoördinator is. ‘We instrueren onze vrijwilligers om zich aan lokale wet- en regelgeving te houden, dat is niet overal goed gegaan. Snelwegviaducten zijn vaak in bezit van de provincie, die controleren minder streng. Dat kunnen vrijwilligers ook bedenken.’ De partij deed op sociale media oproepen aan iedereen met ‘een stuk land langs de snelweg’ met plek voor een FvD-spandoek. Er kwamen 250 reacties.
Ook op sociale media was De Vos alom aanwezig. Tussen eind augustus en eind september besteedde FvD meer geld aan politieke advertenties dan alle andere partijen, volgens onderzoekers van Justice for Prosperity. Bij Meta en Google gaf FvD bijna 100 duizend euro uit, twee keer zoveel als D66, de nummer twee op deze ranglijst. FvD zette zoekwoorden in als ‘transgenderpropaganda’ en ‘linkse indoctrinatie’. Het geld in de campagnekas kwam van subsidies, betalende leden en giften. Net als in eerdere campagnes droeg zakenman Peter Poot, bekend van Chipshol, 100 duizend euro bij.
Online politieke advertenties werden door nieuwe EU-wetgeving na 10 oktober verboden, maar FvD is op TikTok en Instagram ook met populaire eigen accounts zichtbaar aanwezig. Baudet heeft op TikTok 249 duizend volgers, De Vos 65 duizend en FvD bijna 100 duizend, waar D66 30 duizend volgers heeft. De filmpjes met De Vos sloegen aan, zegt woordvoerder Schenk: ‘Onze boodschap is hetzelfde, maar het komt anders over als je het een jonge vrouw hoort vertellen.’
Ook hoogleraar politicologie Léonie de Jonge, die aan de Universiteit van Tübingen werkt en al jaren onderzoek doet naar rechts-extremisme, zag een Lidewij-effect: ‘Ze hebben hun imago opgeschoond met de nieuwe lijsttrekker. Een strategische zet. Aan het brede publiek tonen ze een milder gezicht dan aan de eigen achterban.’ FvD zit ‘tussen een sociale beweging en een politieke partij in’, zegt De Jonge. ‘Ze hebben een maaltijdbox, organiseren zomerkampen en fitnessevents. Ze doen op een moderne manier wat massapartijen vroeger deden.’
De Jonge wijst erop dat FvD door steeds meer politicologen als extreem-rechts wordt gezien, vanwege het anti-democratische gedachtegoed, zoals het bepleiten van ‘tribunalen’, het promoten van complottheorieën, de antisemitische en racistische berichten in FvD-appgroepen en de banden met internationale extremistische organisaties. Zo was Freek Jansen, de nummer 4, deze zomer als spreker te gast op de ‘Remigration Summit’ van de veroordeelde Oostenrijkse rechtsextremist Martin Sellner.
Uiterst rechts in Nederland is uniek vanwege de versplintering binnen het blok. ‘Drie, misschien vier partijen, als je de BBB meerekent, concurreren op uiterst rechts, wat ertoe leidt dat ze elkaar rechts proberen in te halen’, zegt De Jonge. ‘Het komt ook door die versplintering dat JA21 zich als gematigd kan presenteren.’ Het uiterst rechtse blok groeide van 41 naar 42 zetels en is door de winst van FvD per saldo extremer geworden.
Source: Volkskrant