Concertgebouw De Belastingdienst heeft de muziekzaal op de vingers getikt. Voor januari moet er een herstructurering plaatsvinden. De organisatie maakt zich geen zorgen, maar als aandeelhouders compensatie eisen kan dat flink in de papieren lopen.
Het Concertgebouw is berispt door de Belastingdienst, die door de rechtsvorm van de muziekzaal mogelijk tientallen miljoenen aan schenkbelasting misliep.
Jarenlang heeft Het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam de wet- en regelgeving omtrent belastingvoordelen voor goede doelen overtreden. Hiervoor is de culturele instelling recent op de vingers getikt door de Belastingdienst, meldt het FD vrijdag. Mogelijk zijn hierdoor volgens de krant tientallen miljoenen aan erfenissen en schenkingen onterecht belastingvrij bij Het Concertgebouw terechtgekomen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? En wat gaat er nu veranderen?
Schenken aan goede doelen of culturele instellingen is voor de donateur financieel aantrekkelijk. Dit komt doordat zo’n gift vaak (deels) aftrekbaar is bij je belastingaangifte. Daardoor betaal je minder inkomstenbelasting.
Voorwaarde hiervoor is dat de ontvanger door de Belastingdienst aangemerkt is als ANBI: een Algemeen Nut Beogende Instelling. Dit houdt onder andere in dat de doelen van de instelling een algemeen belang moeten dienen, dat de instelling geen winstoogmerk mag hebben en dat bestuurders geen beloning mogen ontvangen voor hun werk.
Maar de giften die door middel van een steunstichting (die wel een ANBI-status heeft) werden ingezameld voor Het Concertgebouw kwamen uiteindelijk terecht bij een naamloze vennootschap, oftewel NV. Dat is een ander soort rechtsvorm (zonder ANBI-status), waarbij geld verdeeld is in aandelen – een zeer uitzonderlijke structuur voor een culturele instelling. Volgens presentaties die het FD heeft ingezien, is de kritiek van de Belastingdienst dat de donaties nooit fiscaal vrij naar de NV gestuurd hadden mogen worden. Het grootste deel van het gedoneerde geld ging naar onderhoud van het gebouw.
Over giften aan Het Concertgebouw is dus waarschijnlijk onterecht nooit schenkbelasting betaald. Dat leverde schenkers belastingvoordelen op die ze eigenlijk niet hadden mogen hebben. Doordat de muzikale institutie een van de meest succesvolle fondsenwervende organisaties van Nederland is, gaat het om grote bedragen: circa 100 miljoen euro aan donaties in de afgelopen 25 jaar. Omdat schenkbelasting kan oplopen tot 40 procent kan het dus gaan om tientallen miljoenen aan misgelopen inkomsten voor de Belastingdienst.
Het is nog niet duidelijk of deze belasting alsnog betaald moet worden. Concertgebouw-directeur Simon Reinink zegt te rekenen op coulance, omdat Het Concertgebouw heeft toegezegd voor 1 januari 2026 zijn structuur op orde te krijgen.
Maar wat als dat niet lukt? Desgevraagd laat de Belastingdienst aan NRC weten niet te kunnen ingaan op concrete situaties vanwege zijn wettelijke geheimhoudingsplicht. In algemeenheden reageren is lastig, omdat de gevolgen van een niet-gehaalde deadline afhankelijk zijn van „relevante feiten en omstandigheden in een concrete situatie”. En dat is „ter beoordeling aan de inspecteur”.
Sinds de oprichting in 1883 is Het Concertgebouw al een NV. Reden daarvoor is dat het destijds gebouwd is met particulier geld van de eerste aandeelhouders. De specifieke constructie met de steunstichting bestaat al sinds 2001. Waarom de Belastingdienst daar na al die jaren opeens achteraan is gegaan, is volgens woordvoerder van Het Concertgebouw Jacob van der Vlugt de „million dollar question”.
Maar Het Concertgebouw kan de kritiek niet naast zich neerleggen. Naar aanleiding van de berisping van de Belastingdienst is daarom tijdens een bijzondere aandeelhoudersvergadering op 3 oktober door een meerderheid van bijna 97 procent gestemd voor het omvormen van de NV naar een stichting.
Is zo’n herstructurering voor 1 januari haalbaar? Van der Vlugt maakt zich geen zorgen. „Het is in principe rond”, vertelt hij aan de telefoon. Hij noemt het vooral een formele verandering. „Voor ons is het allemaal niet zo spannend, omdat we eigenlijk in alles al als een ANBI functioneerden. En nu zorgen we dat het helemaal klopt.”
Bezorgde bezoekers wil Van der Vlugt geruststellen: zij zullen van de herstructurering niets merken. „En voor de musici, medewerkers en sponsors verandert er ook niks.” Wie misschien wel even moeten slikken, zijn de aandeelhouders.
Niet dat ze aan hun aandelen iets verdienden. „Het Concertgebouw had altijd al het meest stabiele dividend: 0 euro”, zegt Van der Vlugt. Maar voor veel aandeelhouders, muziekliefhebbers die soms nog afstamden van de oprichters van de muziekzaal, hadden de aandelen een grote emotionele waarde. Aandeelhouders die meegaan in de nieuwe stichting krijgen daar de eretitel van „founder”. Ze kunnen – als ze dat hadden – hun historische stoelenrecht, het voorkeursrecht op een specifieke stoel bij aankoop van een concertkaartje, behouden. Wie dat niet wil, kan financiële compensatie krijgen van 250 euro per aandeel.
In het jaarverslag van 2024 is te lezen dat het aandelenkapitaal van Het Concertgebouw bestaat uit 440.750 euro, opgeknipt in 1.763 aandelen à 250 euro per stuk. Als alle certificaathouders schadeloosstelling aanvragen, kan het dus zo zijn dat dat volledige bedrag gecompenseerd moet worden, bevestigt Van der Vlugt. Dat zou een significante hap zijn uit het eigen vermogen van Het Concertgebouw, dat eind 2024 nog geen 1,4 miljoen euro bedroeg.
Tot 7 november kunnen aandeelhouders compensatie aanvragen. Van der Vlugt laat weten dat tot nu toe „gelukkig” maar een van hen dit heeft gedaan. Maar hij kan niet uitsluiten dat er meer zullen volgen. „We hebben begrip voor mogelijke teleurstelling. Dan word je founder van een stichting, en dat is toch iets anders dan wanneer je kunt zeggen: ‘ik ben aandeelhouder van Het Concertgebouw’.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC