CDA-campagne Het CDA begon de campagne vol zelfvertrouwen, Henri Bontenbal leek iedereen moeiteloos met zich mee te kunnen krijgen. Tot de aandacht verschoof naar het christelijke karakter van de partij.
Henri Bontebal en vicevoorzitter Mark Buck bij aanvang van de speech van Bontebal op de verkiezingsavond.
Henri Bontenbal lijkt het een hele tijd lang allemaal te kunnen maken.
Is het CDA, altijd vurig tegenstander van een landelijk vuurwerkverbod om het behoud van tradities, begin dit jaar ineens toch vóór? Bontenbal hoeft maar te beginnen over het belang van een „fatsoenlijke jaarwisseling” en zijn achterban vindt het goed, hij stijgt in de peilingen.
Spreekt het CDA, van oudsher zeer terughoudend met kritiek op Israël, ineens over de erkenning van de Palestijnse staat onder voorwaarden? Bontenbal hoeft maar te beginnen over medemenselijkheid en internationaal recht en zijn achterban accepteert het, hij stijgt in de peilingen.
Wil het CDA de hypotheekrenteaftrek afbouwen? Bontenbal hoeft maar te beginnen over dat het „eerlijker” is voor starters op de woningmarkt als het belastingvoordeel zou verdwijnen, en zijn achterban gaat erin mee, hij blijft hoog in de peilingen staan.
Wil het CDA belastingen verhogen om meer geld aan defensie uit te kunnen geven? Bontenbal hoeft maar te beginnen over „moedige keuzes” en „politiek via de voordeur” en zijn verkiezingscongres gaat ermee akkoord, hij blijft hoog in de peilingen staan.
En zo gaat het óók als het CDA begin deze zomer besluit tegen de asielwetten van PVV-minister Marjolein Faber te stemmen. Dat heeft te maken met een toevoeging aan die wetten door de PVV, die niet alleen illegaliteit strafbaar wil stellen, waar het CDA voor is, maar ook de húlp aan mensen zonder geldige verblijfspapieren.
Dat de christendemocraten als enige (centrum)rechtse partij tegenstemmen, wordt in de partij spannend gevonden. Het CDA had steeds gezegd strengere maatregelen te willen nemen om het aantal asielzoekers terug te dringen. Zullen kiezers nu wel begrijpen dat het CDA principes en waarden belangrijker vindt? Bontenbal probeert het concreet te maken, hij begint voor de camera’s steeds over „het kopje soep” aan illegalen, over de straatarts en de vrijwilligers van het Leger des Heils die „in de gevangenis zouden kunnen verdwijnen”. Het CDA blijft stijgen in de peilingen.
Henri Bontenbal voert campagne in Rotterdam
In de zomer van 2023 wordt Henri Bontenbal verkozen tot CDA-leider, veertien weken voor de Tweede Kamerverkiezingen. De natuurkundige, die had gewerkt als energieadviseur en nog niet lang in de Tweede Kamer zit, moet de noodlijdende partij gaan leiden én redden. Dat het CDA bij zijn eerste verkiezing zal verliezen ligt er zo dik bovenop, dat teleurstelling na de uitslag samengaat met gelatenheid.
De CDA-fractie, die daarna nog maar vijf zetels telt, werkt samen met het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA aan het eigen verhaal. Bontenbal houdt lezingen. Het is een manier voor hem om ideeën uit te proberen, gedachten aan te scherpen. Hij citeert denkers, filosofen, sociologen, schrijvers. Zijn verhalen gaan over ‘de verantwoordelijke samenleving’, en komen steeds neer op het belang van waarden, het verlangen naar gemeenschapszin.
Bontenbal krijgt er alle ruimte voor. Het pessimisme heeft het CDA verlaten, de ontevreden leden waren al afgehaakt, het politieke kader dat het hardst mopperde is vertrokken naar NSC en BBB. De loyalisten blijven over, Bontenbal is bevrijd van het juk waar zijn voorgangers nog mee te maken hadden.
In zaaltjes, die steeds voller worden, loopt het publiek met hem weg. Er zitten geregeld niet-CDA’ers bij. De complimenten die hij krijgt, gaan veel vaker over hem dan over het verhaal dat hij vertelt.
Toehoorders met vragen krijgen meer dan eens antwoorden die ze misschien niet willen horen. Bontenbal zegt het als hij het oneens is met iemand, hij spreekt mensen tegen en zegt soms ook dat hij een probleem niet kan oplossen. Daar wordt dan hard voor geapplaudisseerd. De vragenstellers die een ‘nee’ te horen krijgen, sluiten daarna aan in de rij voor een foto.
Eindelijk, is dan achteraf in de zaaltjes te horen, een politicus die eerlijk durft te zijn.
In de campagne cultiveert Bontenbal dat. Tegen wie het maar horen wil, zegt hij dat het CDA ook „moedige” keuzes durft te maken. En net als in de zaaltjes, lijken kiezers daar niet voor terug te schrikken, maar het te omarmen.
De uitzending van Nieuwsuur waarin Bontenbal een pleidooi hield voor artikel 23
Dirk Morks is maar zeventien seconden te zien in Nieuwsuur, in een filmpje waarin hij drie zinnen uitspreekt over hoe het was als homoseksuele jongen op een reformatorische school. Daar was hem verteld dat hij zichzelf mocht zijn, uit de kast mocht komen. Maar hij wist ook dat het in de praktijk „niet aantrekkelijk zou zijn” om dat te doen. „En je wilde niet… slachtoffer is niet het goede woord, maar je wilde niet het personage zijn wat dat kruis moest dragen om alleen te blijven.”
Morks krijgt daarna veel berichtjes. Van mensen die hij kent en ook mensen die zich in hem herkennen. Hij vindt dat mooi, zegt hij op verkiezingsdag aan de telefoon tegen NRC.
Wie hem niet belt: Henri Bontenbal.
Negen dagen voor de verkiezingen zit Bontenbal in de televisiestudio naar het filmpje met Morks te kijken. Presentatrice Mariëlle Tweebeeke vraagt hem daarna om een reactie.
De CDA’er houdt een pleidooi voor artikel 23, het grondwetsartikel over de vrijheid van onderwijs. Dat mag volgens hem botsen met artikel 1, over gelijke behandeling. Ruim een half miljoen kijkers horen hem zeggen: „Een leerling kan ook naar een andere school.”
Hij neemt dit keer géén nieuw standpunt in, het CDA heeft artikel 23 altijd verdedigd, Bontenbal licht alleen de christendemocratische filosofie toe. In zijn partij heeft die avond niet iedereen door hoe groot de impact van zijn woorden zou kunnen worden.
Bontenbal kan, zo lijkt het daarna, dus toch ook het verkeerde zeggen. Een dag en vele verontwaardigde reacties later, ook van lijsttrekkers van progressieve en liberale partijen, weet het CDA dat het iets moet repareren.
In Vandaag Inside zegt Bontenbal dat hij „baalt”, zijn „beta-brein” was in Nieuwsuur in actie gekomen, waardoor hij meteen in de „techniek” was gedoken. Wat hij had „moeten zeggen”, zegt hij, is dat jongeren „die knel zitten” op religieuze scholen daar toch „onbeschadigd” uit moeten komen. „Je moet een veilig klimaat hebben op scholen.” Die boodschap herhaalt hij daarna overal, want hij wordt er overal naar gevraagd.
Veel lijkt het niet meer te helpen. Het CDA zakt meteen weg in de peilingen, naar twintig zetels. Onderzoekers van Ipsos I&O schrijven de daling vooral toe aan Bontenbals uitspraken over artikel 23. Een deel van de mensen die aanvankelijk op het CDA wilden stemmen omdat ze zich konden vinden in het verhaal over fatsoen, lijkt zich nu pas te realiseren waar de C in CDA óók voor staat.
Als Henri Bontenbal na Nieuwsuur Dirk Morks wél had gebeld, dan had hij te horen gekregen dat Morks het bijna helemaal met hem eens is. Het fragmentje dat op tv te zien was, „doet geen recht” aan zijn héle verhaal, zegt hij tegen NRC. Morks is geen tegenstander van artikel 23. „Ik zou dat juist willen onderstrepen.” En Morks vindt óók dat grondrechten mogen botsen. „Ik blijf vinden: scholen mogen hun identiteit uitdragen, ook als dat niet altijd even prettig is.”
Hij vindt dat scholen wel een „veilige basis” moeten zijn, juist voor „kwetsbare jongeren” die met vragen zitten over hun identiteit. Dat Bontenbal had gezegd dat leerlingen ook van school konden wisselen, vindt Morks niet goed. „Het hele punt is dat je, als je met vragen zit op die leeftijd, je er niet over durft uit te spreken. Dan ga je dus niet zeggen dat je naar een andere school wil.”
„Maar dat het mag botsen,” zegt hij, „dat ben ik ook met Bontenbal eens.”
Henri Bontenbal snijdt de taart aan in de fractiekamer, de dag na de verkiezingen.
„Ik ben dus Henri”, zegt Henri Bontenbal. Hij staat voor een halflege zaal met studenten, midden mei in Groningen. Er zijn veel CDA’ers. Bontenbal beantwoordt vragen over ‘democratisch ethos’, over Gaza. Hij begint ook over de Europese Investeringsbank (hier worden de blikken wat glaziger in de zaal), en over zijn eigen studententijd („We hadden een studiekring, waarin we filosofen lazen.”)
„Misschien een vraag over iets heel anders”, zegt een van de studenten. „Stel: we komen terecht in een hele nare wereld, waarin het CDA ineens van het stembiljet is gevaagd. Waar zou u dan op stemmen?”
Bontenbal zegt eerst dat het afhangt van partijprogramma’s, en ook dat hij het „een ingewikkelde” vraag vindt. „Je hebt het CDA, en dan heb je een héle tijd niets.”
De CDA’er zegt dat hij „voor bepaalde onderdelen” bij de ChristenUnie zou uitkomen, hij begint over een gedeeld mens- en maatschappijbeeld. „Maar ik zou voor bepaalde andere onderdelen weer wat meer bij de VVD terechtkomen”. Wat hij „goed vindt” aan die partij, zegt hij, „is dat ze bezig zijn om de overheidsfinanciën op orde te houden, al vind ik dat ze dat soms te rigide doen.”
Hij zegt ook dat hij „niet zo snel op de SP” zou stemmen, en „nooit op de PVV of FVD”. Hij noemt GroenLinks-PvdA „ook wel erg ingewikkeld”.
Twee weken later valt het kabinet-Schoof.
„Ik ben blij als het weer voorbij is”, zegt Henri Bontenbal begin september tegen NRC, „en dat alles is goed gegaan”. Het is de ochtend van het verkiezingscongres, waarin de leden het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst zullen vaststellen, een paar minuten voordat traditioneel het Wilhemus wordt ingezet. Bontenbal wordt in het korte loopje richting zijn stoel op de voorste rij door leden gecomplimenteerd, aangemoedigd, kort aangeraakt. Het CDA staat op 25 zetels in de peilingen.
De christendemocraten zijn opgetogen, alles lijkt goed te gaan. Verkocht politieke jongerenorganisatie CDJA in de vorige verkiezingscampagne nog truien met ‘Hen… wie? Henri!’ erop, nu zijn er sjaals met ‘Team Henri’ en truien met ‘CDA’er’.
Het zelfvertrouwen van het CDA klinkt door in de toespraak waarmee Bontenbal de campagne opent. „Wij zijn er klaar voor om te verbinden, om te bouwen en om te dienen”, zegt hij. „Klaar om verantwoordelijkheid te nemen.”
In de weken daarna blijft Bontenbal duidelijk maken dat het CDA wil regeren. In de uitzending van Nieuwsuur, helemaal aan het eind, mag hij net als alle andere fractievoorzitters zeggen welke coalitie na de verkiezingen zijn voorkeur heeft. Het CDA staat dan al weken boven de 20 zetels in de peilingen en Henri Bontenbal durft in interviews steeds nadrukkelijker te praten over het premierschap.
Waar de anderen weigeren om een mogelijke coalitie te noemen, of treuzelen, noemt Bontenbal ze in één keer op. „VVD, GroenLinks-PvdA, D66 en JA21. En daar moet u het mee doen.”
Op verkiezingsavond is er van die vastberadenheid nog maar weinig over. Het CDA heeft achttien zetels, een winst van dertien ten opzichte van het huidige zetelaantal. Maar Bontenbal wil niet meer zeggen met welke partijen hij een coalitie voor zich ziet. Van alle partijen die hij in de campagne noemde als mogelijke coalitiepartner, werd alleen JA21 kleiner dan het CDA.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC