Zedenzaak Het proces tegen de van seksueel misbruik verdachte Marco Borsato werd deze week breed uitgemeten in de media. De rechtszaak volgt het klassieke patroon van hij zegt, zij zegt. „Bij zo’n kwetsbaar meisje moet je wegrennen, niet toehappen.”
Borsato staat de pers te woord na afloop van de tweede zittingsdag.
„Het is een fantastische zanger, hier is hij”, zegt Henny Huisman, presentator van de Soundmixshow in 1990 richting de camera. In beeld verschijnt een jonge Marco Borsato. Hoed op zijn hoofd, zonnebril op zijn neus, dun snorretje op de bovenlip, microfoon in de hand. „What did you think, I would do at this moment”, zingt hij de eerste zinnen van het nummer At This Moment. Een nummer over een man met een gebroken hart. De als kok werkende Borsato wint de talentenjacht en groeit uit tot ‘de zanger van Nederland’. Vijfendertig jaar later zit hij in de rechtbank in Utrecht, als verdachte in wat sommige media „het showbizzproces van de eeuw” noemen.
De zaak rondom Marco Borsato, over ontuchtige handelingen, tien jaar geleden, met de destijds vijftienjarige dochter van de voormalig voorzitter van zijn fanclub, heeft een lange voorgeschiedenis. Vier jaar geleden deed de jonge vrouw aangifte, al die tijd heeft Borsato gezwegen. Op de eerste zittingsdag, de dag voor de Tweede Kamerverkiezingen, domineerden niet uitspraken van politici maar de verklaringen van Marco Borsato veel nieuwssites.
Liveblogs, achtergrondartikelen en televisierecensies. Een column van Angela de Jong die de keuze van zijn kleur jas hekelt („Wit. Hoe verzin je het? De kleur van onschuld.”), een nieuwe aflevering in de podcastserie van het AD (Aflevering 04: Borsato doorbreekt zijn zwijgen) en een lezersoproep (‘Praat mee: ik luister niet meer naar nummers van Marco Borsato’). Diezelfde avond is er in talkshows ruimte voor experts en BN’ers die zich over hem en de zaak mogen uitspreken en hun oordeel klaar hebben over „de vrije seksuele moraal” in het gezin van het meisje. Het is de opening van het Achtuurjournaal.
„Ik ben me kapot geschrokken”, zegt Marco Borsato als hij de tweede zittingsdag een uur voor aanvang (nu in donkerblauwe jas) aankomt bij de rechtbank. Hij heeft het over de vijf maanden onvoorwaardelijke cel die dinsdag tegen hem is geëist. De aangeefster liet weten dat de zanger wat haar betreft de gevangenis niet in zou hoeven. Geld hoeft ze ook niet; ze wil alleen erkenning. Maar een rechtszaak leidt tot een strafeis. Geflankeerd door de media schuifelt Borsato de trap op. Wederom zijn er naast journalisten enkele tientallen steun betuigende fans aanwezig. Het is bijna ironisch dat juist de verhoudingen met wat destijds „zijn grootste fans” waren, zoals hij moeder en dochter omschrijft, hem hier hebben gebracht.
Deze zaak staat los van de aantijgingen die zijn gedaan tegen juryleden van The Voice, waar Tim Hofman in januari 2022 in een aflevering van BOOS aandacht aan besteedde. Marco Borsato maakte deel uit van de jury. Hij zou zich onzedelijk hebben gedragen bij minderjarige deelnemers, tijdens een door hem georganiseerde barbecue. Die zaak is bij gebrek aan bewijs geseponeerd. Wel speelde de aanloop naar die zaak een rol bij het besluit om aangifte te doen. „Ik lees nu van andere Voice Kids-kinderen. Ik weet niet of het waar is van hun, maar ik weet wel dat het waar is van mij”, staat in de aangifte.
Dinsdag sprak de officier van justitie de verdenkingen richting Borsato uit. Het tussen september 2014 en januari 2015 plegen van „een of meerdere ontuchtige handelingen” met een slachtoffer van op dat moment nog geen zestien jaar oud. „Het meermaals onder en boven de kleding betasten van en wrijven over haar dijbenen, borsten, tepels, billen, vagina en schaamlippen.” Nee, zei Borsato. „Ik wil met klem benadrukken dat dit niet heeft plaatsgevonden.”
Wel werd hij na de suïcide van de vader van het meisje voor haar een vaderfiguur, „haar peet-allesje”. Wel knuffelden ze veel, zat ze het liefst bij hem op schoot, heerste er een vrije seksuele moraal in het huis. Kocht hij op verzoek van de voorzitter van zijn fanclub nieuwe lingerie met en voor haar dochter – waarna bij thuiskomst de aankopen door de dochter getoond moesten worden. Toonde moeder hem naaktfoto’s van haar dochter en ontving hij audiofragmenten waarop te horen was hoe ze seks heeft. „Moeder etaleerde de wulpsheid van dochter”, zei Borsato. De officier van justitie vroeg hem dinsdag: „Waarom heeft u niet gezegd: ik zie hier grenzen waar ik niet overheen wil?”
De tweede zittingsdag is het aan de verdediging. Advocaten Geert-Jan en Carry Knoops bestrijden de verdenkingen die het Openbaar Ministerie dinsdag uiteen heeft gezet. Het echtpaar neemt afwisselend het woord, naast een stilzwijgende Marco Borsato. Ze hebben het veelvuldig over de moeder van het meisje, de voorzitter van zijn fanclub. „Haar vriendschap werd een fuik, waar Borsato niet makkelijk uit kon komen”, aldus de verdediging
De advocaten proberen het dagboek van de dochter, het belangrijkste steunbewijs, minder relevant te maken. In een passage beschrijft de dan zestienjarige daarin dat ze „al vijf maanden ofzo” (dus toen ze nog 15 jaar was) door „smeerlap” Marco Borsato wordt betast. Maar, protesteert de verdediging, er had doorgevraagd moeten worden. Want wat wordt er eigenlijk bedoeld met wrijven en strelen?
De verdediging hekelt hoe het Openbaar Ministerie de verdenkingen heeft gestoeld op foutieve transcripties van een door de moeder zonder medeweten van Borsato opgenomen gesprek. Borsato voert met haar een „functioneringsgesprek”, als zij hem confronteert met het dagboek. Hij herhaalt in dat gesprek, waarin hij zijn excuses maakt voor zijn verkeerd geïnterpreteerde aanrakingen die volgens hem nooit seksueel zijn geweest, wat de moeder zegt. „Tussen haar benen aangeraakt”, zegt hij volgens het Openbaar Ministerie. Daar had een vraagteken achter moeten staan, zegt de verdediging. „Tussen haar benen aangeraakt?!”, zegt Knoops met grote nadruk op dat vraagteken.
De moeder zou volgens de verdediging de aangifte georkestreerd en beïnvloed hebben, bijgestaan door Telegraaf-journalist John van den Heuvel. Vier dagen voor de aangifte heeft de moeder in een bericht aan haar dochter geschreven: „Marco heeft jou geleerd dat je door middel van seks liefde kunt krijgen. Dat heeft jou gevormd. Dat is schadelijk. Omdat hij dat niet ziet, is hij een gevaar voor iedereen.” Wie niet ziet dat hier sprake is van sturing, lijdt aan tunnelvisie, zegt Geert-Jan Knoops. Hij schetst het beeld van een vrouw die wraak wil nemen op de man van wie ze zo lang idolaat was, nadat hij haar werkzaamheden als voorzitter van de fanclub begon te bekritiseren.
Marco Borsato in de rechtbank, op de eerste zittingsdag.
Carry Knoops stelde aan het begin van het pleidooi dat „als het gaat om ontucht” dat nooit de schuld is van het kind. „Nooit. Daar is iedereen het over eens. Maar het moet wel vaststaan dat er ontucht heeft plaatsgevonden.” De verdediging acht het bewezen dat die ontucht níét heeft plaatsgevonden en ziet maar één juiste uitkomst voor deze zaak: „Vrijspraak.”
Waar kijken we nu eigenlijk naar? Deze zaak gaat over of er vóór het zestiende levensjaar van het meisje ontuchtige handelingen zijn uitgevoerd. Die leeftijd, dat is het kader. Tot zestien is het áltijd fout, vanaf zestien is het een zaak over consent. Daarvan zal het Openbaar Ministerie hebben gedacht dat, gegeven de informatie over „de seksuele mores” van dit gezin, dat moeilijk rond te krijgen is. Opvallend is dat nog los van de aard en de intentie van de aanrakingen, er ondanks dat strakke kader door zowel Openbaar Ministerie als verdediging gestrooid wordt met incidenten en gebeurtenissen waarvan onduidelijk is wáár die zich op de tijdlijn bevinden.
Dat deze zaak zoveel aandacht trekt is niet verwonderlijk. Ruim drie decennia zat Marco Borsato diep in Nederlandse harten verankerd. In 1994 scoorde hij zijn eerste nummer-1-hit: Dromen zijn bedrog. Vanaf dat moment betovert de aantrekkelijke zanger ontelbare vrouwen, mannen en kinderen. Zijn reputatie was die van allemansvriend.
En dan zijn muziek. Hij kon een nummer zo brengen, dat het voelde alsof de tekst – met dank aan tekstschrijver John Ewbank – op het individu geschreven was. Verliefdheid, een gebroken hart, afscheid van een geliefde (Afscheid nemen bestaat niet stond bijna twee decennia standaard in de uitvaart-top-10), de geboorte van een kind, een bruiloft. Het is niet voor niets dat ongeveer elke Nederlander op zijn minst een handjevol nummers van begin tot eind kan meezingen.
Het succes bracht fans, heel veel fans. Dat hij daarbij niet heeft ingezien dat hij beter meer afstand had kunnen bewaren, op zijn minst in professionele zin, blijkt uit deze zaak. Wat er kan gebeuren als die lijnen tussen fan en idool vervagen, is te zien in de rechtbank.
Op de eerste zittingsdag werd duidelijk hoe zijn grootste fan, als voorzitter van zijn officiële fanclub, verantwoordelijk kon worden voor fandagen met duizenden andere liefhebbers. De vrouw werd zijn persoonlijk assistent, spin in het web van zijn leven en merk. Maar zij werd ook zijn vertrouwenspersoon, zijn minnares, een vrouw die (aldus Borsato) „parasiteerde op zijn huwelijksproblemen”. Hij werd naar eigen zeggen een vaderfiguur voor haar dochter.
Gelijktijdig werd hij ondergedompeld in wat hij terugblikkend „de seksuele mores van het gezin” noemt. De officier van justitie citeert Borsato: „Seks was de gangbare taal in de familie.” Maar, stelt ze: „Hij had zich moeten onttrekken en een andere taal moeten spreken.” Bij zo’n beschadigd meisje „moet je niet toehappen, maar wegrennen”. De verdediging vraagt de rechtbank: „Staat hij terecht omdat hem kwalijk zou kunnen worden genomen dat hij niet is weggelopen? Nee. Net als dat de moeder niet terechtstaat voor de seksuele mores.”
Hij zegt. Zij zegt. Openbaar Ministerie zegt. Verdediging zegt. Het is het klassieke patroon in zedenzaken. Elke snipper informatie wordt opgepakt, rondgedraaid, opgepoetst, door een andere expert onderzocht en anders uitgelicht – en voor je het weet is de waarheid onzichtbaar.
Marco Borsato krijgt het laatste woord in de rechtszaal. „Er wordt een karikatuur van mij gemaakt. Dit is niet de 58 jaar die ik achter me heb liggen”, zegt hij. Hij wordt boos, snikt, schreeuwt. Hij had nog zoveel meer verzameld aan bewijs, waarom is dat niet aan de rechtbank getoond? Hoe kon Telegraaf-journalist John van den Heuvel zoveel invloed uitoefenen op zijn zaak – zowel in de publieke opinie als het proces zelf? „Ik heb recht op een eerlijk proces”, zegt hij met een krakende stem. Afsluitend wil hij benadrukken dat hij tijdens het proces geen moment gebruik heeft gemaakt van zijn zwijgrecht. „Ik wil elk blad omgekeerd hebben om de waarheid boven water te krijgen.”
De inhoudelijke behandeling komt daarmee ten einde, de uitspraak volgt 4 december. „Het is vervelend voor u, meneer Borsato, dat u zo lang moet wachten, maar het einde is in zicht”, zegt de voorzitter vriendelijk. Of dat het einde is moet nog blijken. Er kan ook nog geoordeeld worden dat het onderzoek heropend moet worden, om de 500 uur aan telefoongesprekken van moeder, dochter en verdachte die na de aangifte zijn getapt, verder te onderzoeken. Pas als deze zaak is afgerond neemt het Openbaar Ministerie Borsato’s tegenaangifte van smaad en laster in behandeling.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC