De laatste bladzijde Al decennia was er niets aan het interieur van drogisterij Woortman in Utrecht veranderd. Hans Rijkhof was sinds 1979 de trotse eigenaar.
Hans Rijkhof op zijn 87ste, in de laatste maanden dat hij zijn zaak had.
Hans Rijkhof stond een paar maanden voor zijn dood nog achter de toonbank van zijn monumentale drogisterij op de Utrechtse Neude. Werk was zijn lust en zijn leven. „Ik kan mij niet heugen dat we ooit op vakantie zijn geweest”, vertelt zijn zoon Jurg.
„Ik noem Hans mijn vader, maar eigenlijk is hij mijn stiefvader. Mijn biologische vader overleed toen ik heel jong was.” Vanwege zijn moeders relatie met Hans, verhuisde Jurg op 11-jarige leeftijd van een piepklein Duits dorp in Beieren naar Duivendrecht. De nieuwe liefde van zijn moeder had hij slechts een paar keer gezien. „De dochter uit Hans’ eerste huwelijk werd mijn zus. Net zoals mijn oudste zus ook gewoon háár zus werd. Dat klinkt misschien gek, maar dat hebben wij als kinderen zo besloten. Net zoals we besloten dat Hans onze vader was. We lagen elkaar. Punt.”
Jurg en zijn moeder kwamen naar Duivendrecht omdat Rijkhof daar indertijd ook een drogisterij had. Met z’n drieën woonden zij boven de zaak. De dochter van Rijkhof studeerde in Amerika, de zus van Jurg was in Duitsland gebleven.
Lilian Fischer werkte in 1985 in de drogisterij in Duivendrecht, ze was toen zestien. „Samen met mijn bestie hadden we de grootste lol. Hans was heel precies en kon helemaal over de zeik gaan als wij voor de grap met een stalen gezicht vertelden dat een bestelling niet was binnengekomen. Dan wist hij niet waar hij het zoeken moest, en lagen wij krom van het lachen.” Fischer vertelt dat Rijkhof altijd druk was. Hij bestierde ook nog een drogisterij in Almere en had in 1979 de Utrechtse drogisterij Woortman, vernoemd naar de eigenaar uit 1877, overgenomen.
„Mijn vader pendelde in de beginjaren van de ene naar de andere zaak. Vanaf de jaren negentig stond hij enkel in Utrecht achter de toonbank. Hij werkte zes dagen in de week. Zondags sliep hij tot één uur uit en daarna ging hij aan de slag met de administratie”, vertelt Jurg. „Eigenlijk een doodsaai leven.” Zijn enige uitspattingen waren sport kijken – Ajax en Max Verstappen – en hij had een voorliefde voor mooie auto’s. „In de beginjaren reed hij enkel Mercedes en toen hij iets ouder werd, viel hij voor Jaguar.”
Rijkhof werd geboren in Haarlem als jongste in een gezin. Zijn moeder was zwanger toen zijn ouders, broer en zus vanuit toenmalig Nederlands-Indië op verlof naar Nederland gingen. Zijn moeder, Wilhelmina Rosaliene van Berckel Bik, was daar geboren. Zijn vader, Albert Rijkhof, kwam oorspronkelijk uit Amsterdam en werkte als Officier Infanterie voor het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) in de voormalige kolonie. Met de kleine Hans ging de hele familie weer terug naar Oost-Java.
Toen Japanse soldaten in 1942 Nederlands-Indië binnenvielen, kwam vader Albert in krijgsgevangenkampen op Sumatra terecht, zo blijkt uit een brief die in het bezit is van het NIOD. Zijn vrouw en de drie kinderen werden jarenlang vastgehouden in andere kampen. „Geen idee waar dat precies was, en of dat nou drie of vier jaar heeft geduurd”, vertelt Jurg. „Mijn vader vertelde daar nauwelijks iets over. Heel soms zei hij dat ze stokslagen kregen. En dat zijn moeder een gouden ring had verkocht om eten te kunnen kopen. Maar hoe het allemaal precies zat? Ik wilde meer weten. Daarom heb ik zo’n invuldagboek gekocht, Pap vertel eens. Maar toen werd Hans ziek en had hij daar geen zin meer in.”
„Hans was niet open over zijn leven”, vertelt Frederike de Boer, die ruim 36 jaar zijn rechterhand was in Utrecht. „Als er een Indonesische klant kwam, haalde hij weleens herinneringen op. Maar eigenlijk wilde hij het niet over die tijd hebben. Alsof hij had besloten: dit heb ik overleefd. Nu ga ik leven, en we hebben het er niet meer over.”
Uit archieven van Onsland.nl, een initiatief het Indisch Herinneringscentrum, blijkt dat Hans op 7-jarige leeftijd met zijn ouders, broer en zus op 20 januari 1946 in Belawan aan boord ging van de Noordam en een maand later in Amsterdam arriveerde. Waar het gezin Rijkhof ging wonen en hoe hun leven eruitzag, is niet te achterhalen. „Ik weet alleen dat de oudste broer van mijn vader vrij snel daarna naar Amerika is geëmigreerd. Ik geloof dat Hans hem daarna nog twee keer heeft gezien.” Jurg heeft zijn opa, oma en tante nooit gekend. „En omdat Hans weinig losliet, heb ik geen idee hoe zijn leven toen was.”
Hans Rijkhof.
Rijkhof was vertegenwoordiger voor hij drogist werd. In Duivendrecht en Almere runde hij een DA, maar in Utrecht werkte hij in een waar museum. Sinds 1949 was er niets aan het interieur van de drogisterij veranderd. Frederike de Boer: „Toen ik de eerste keer binnenkwam, was het liefde op het eerste gezicht. Zo’n authentieke zaak. Ik ben nooit meer weggegaan.” Hans Rijkhof, tot hij ziek werd zijn haar altijd strak achterover in een staartje, stond immer in een witte jas achter de oude houten toonbank. „Hans was er voor de klanten; ik voor de vakkennis. Hij was zo warm en belangstellend naar iedereen, daar heb ik veel van geleerd.”
Het kleine kantoortje rechtsboven in de winkel was een toevluchtsoord voor klanten met precaire klachten. Maar ook een rookhol – Rijkhof rookte altijd sigaretten met een pijpje en later dunne sigaartjes – voor kennissen en buren. „In mijn studententijd heb ik daar weleens mijn hand door hem laten lezen”, vertelt fotograaf Fleur Wiersma. Zij volgde Rijkhof een paar weken toen begin dit jaar duidelijk werd dat de iconische zaak ging sluiten.
„Op zijn 87ste verjaardag kregen we een Gouden Domtoren”, memoreert Frederike de Boer. Een blijk van waardering van de gemeente Utrecht. „Eigenlijk is die uitreiking zijn afscheidsfeest geweest. Nog geen zes maanden later was hij dood. Hans zei altijd: ‘Als ik dood ben, is het klaar. Ik hoef geen afscheid. Ik wil helemaal niks’. En zo is het ook gegaan. Ik heb hem niet meer gezien. Precies zoals hij wilde.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC