Bach Muziek kent tal van genres en subculturen: NRC’s muziekprofessor biedt essentiële muziekkennis. Deze week: Bach is een genre op zich. Wat moet je luisteren?
Op Utrecht Centraal liep ik laatst Bach tegen het lijf. Johann Sebastian! Nou ja, zijn augmented reality-versie dan. Je kon een koptelefoon opzetten, en daar zat je dan: midden tussen de sjezende forenzen die nog even een frikandelbroodje naar binnen schoven, terwijl Bach, compleet met grijzige pruik en barokkostuum, keuvelend rond zijn klavecimbel trippelde. Nu hoorde je eens van hemzelf over hoe hij op zijn twintigste een wandeltripje van 400 kilometer (!) ondernam naar het Noord-Duitse Lübeck om zijn idool Dieterich Buxtehude – the man, the myth, the legend – orgel te horen spelen. Terwijl uit de stationsvleugel verderop neoklassieke tonen klonken, schudde Bach een klavecimbelconcertje uit zijn mouw.
Deze Bach is niet meer in Utrecht. Om hem nu te ontmoeten zul je naar zijn museum in zijn thuisbasis Leipzig moeten. Maar dichter bij huis kun je Bach binnenkort ook ‘meemaken’. Wie zaterdag 8 november over de drempel stapt van De Waalse Kerk in Amsterdam, belandt in een parallelle barokwereld voor ‘Een dag met Bach’. Iedereen mag verkleed komen als barokfiguur; over immersive reality gesproken. Natuurlijk klinkt er ook de hele dag muziek van de meest bewonderde componist ter wereld.
De huidige fanbase van Bach (1685-1750) is nu gigantisch, maar die was niet altijd zo enorm. Toen hij in 1723 in Leipzig solliciteerde naar de functie van cantor (muziekbaas in vier kerken) mocht hij pas komen opdraven toen sollicitanten nummer één en twee afvielen. En had je het rond 1740 over Bach, dan begreep men: zoon Carl Philipp Emanuel, die componeerde in een sierlijke hippe nieuwe stijl. Afgezien van componisten, voor wie Bach altijd wel een kompas bleef, dook Bach onder in de muziekgeschiedenis.
Hij kwam weer boven in de negentiende eeuw, toen de Duitsers, op zoek naar een nationale muziekheld, hun oor op Bach lieten vallen. Zo begon zijn opmars. Componist Mendelssohn duikelde in 1829 de Matthäus Passion op – een periode voor Pasen zonder is nu niet meer voor te stellen. Mendelssohn had het stuk overigens flink gekortwiekt. Zo moest het publiek het destijds zónder de tranentrekkende aria ‘Erbarme dich’ stellen. Bij pianistenpaar Robert en Clara Schumann werd Bach het dagelijkse muzikale ontbijt. Een eeuw later kwamen de Goldbergvariaties onder het stof vandaan, die tegenwoordig populair zijn bij alle musici die iets met toetsen van doen hebben, van klavecimbel tot accordeon. Intussen is Bach zo ingeburgerd dat zelfs mensen die verder niets met klassieke muziek hebben, vaak wel van Bach houden. Dan heb je het ver geschopt.
Italiaanse flair, Franse zwier en Duitse degelijkheid: Bach roerde het door elkaar op Michelin-niveau. Bovendien was hij de koning van het contrapunt: het vervlechten van individuele ‘stemmen’ (muzikale lijnen) die allemaal hun eigen ding doen. Als wandelaars op een kruispunt in Tokyo slingeren ze door elkaar heen. Die stemmen laat Bach omdraaien, spiegelen, indikken en uitrekken, verstoppen, en meer. Hoe dat als een briljante puzzel allemaal ingenieus in elkaar grijpt, daar kun je aardig wat boompjes over opzetten, maar uiteindelijk gaat het om het effect voor je oren en dat is bij Bach zonder meer spannend en satisfying.
Probeer het met een clubje Bachliefhebbers maar eens te worden over drie Bach-essentials: ondoenlijk. Maar met deze drie stukken kun je sowieso meepraten:
We hebben ons op Amsterdam Dance Event net weer kunnen laven aan strakke beats en verslavende climaxen. Bachs Eerste klavierconcert doet hetzelfde. Luister naar de uitvoering door Amsterdam Sinfonietta: barst van de energie en pianiste Beatrice Rana strooit met haar noten alsof het confettibommetjes zijn.
Bij leven was Bach vooral beroemd als organist. Terwijl hij een machtige melodie onverstoorbaar laat doorpompen, legt Bach er twintig (!) nieuwe, verbluffend inventieve variaties overheen.
Bij Bach móet er gezongen worden. In zijn Magnificat, de lofzang van Maria uit de Bijbel, kun je zowel baden in spetterende stemmenfonteinen als wegzinken in gruwelijk mooie sereniteit.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC