Netbeheerders investeren steeds grotere bedragen in de uitbreiding van het Nederlandse elektriciteits- en gasnet, maar ze zien tegelijkertijd de vertragingen bij projecten toenemen.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
De komende jaren lopen de investeringen in het energienet op tot gemiddeld 15 miljard euro per jaar, blijkt uit de tweejaarlijkse planning die netbeheerders vrijdag hebben bekendgemaakt. De bedragen zijn de afgelopen jaren pijlsnel opgelopen: eerst was het jaarlijks gemiddeld 4 miljard euro, twee jaar geleden 8 miljard en nu 15 miljard.
Hoewel er steeds meer geld wordt uitgetrokken om het Nederlandse stroom- en gasnet om te bouwen voor de energietransitie, lopen de projecten steeds meer vertraging op. Gebrek aan ruimte, het tekort aan technici en stroperige procedures hebben ertoe geleid dat bij vierhonderd van de ruim negenhonderd grote projecten sprake is van een vertraagde oplevering.
‘We schalen enorm op’, zegt operationeel directeur Maarten Abbenhuis van de landelijke hoogspanningsbeheerder Tennet. ‘Maar we zien dat de maatschappelijke vraag minstens zo hard meegroeit.’
Het wordt hierdoor voor netbeheerders steeds lastiger de groei volgens planning te realiseren, constateren ze. Abbenhuis: ‘De plaatsen waar het relatief eenvoudig is om elektriciteitsinfrastructuur te bouwen, zijn wel zo’n beetje benut. Het wordt steeds complexer om in het dichtbevolkte Nederland ruimte te vinden en tijdig de vergunningen te krijgen.’
Een project van Tennet duurt gemiddeld tien jaar, waarvan twee jaar nodig is voor de bouw. De rest gaat naar voorbereidingen, zoals het verkrijgen van vergunningen.
De regionale netbeheerders worstelen met vergelijkbare problemen. Voorzitter Maarten Otto van Netbeheer Nederland ziet dat de komende jaren de vraag naar elektriciteit flink aantrekt. Maar netbeheerders kunnen de groeiende vraag niet bijbenen met de aanleg van nieuwe elektriciteitskabels en transformatorstations.
Volgens Tennet dreigt het aantal mega-accu’s, nodig om het elektriciteitsnet in balans te houden, achter te blijven bij wat nodig is. In 2030 moet er minstens 5 gigawatt aan accucapaciteit staan (ongeveer zo veel als vijf kolencentrales), maar is het onzeker of dat gebeurt. Hoewel er veel meer aanvragen zijn gedaan voor de plaatsing van mega-accu’s, blijft het aantal investeringsbeslissingen achter, constateert hij. ‘We zien batterijprojecten naar België en Duitsland gaan.’
Dit komt doordat in deze buurlanden de netwerkkosten voor grote accu’s veel lager zijn. ‘We moeten dit Europees regelen’, zegt hij. ‘We moeten de energietransitie Europees aanpakken, met overal gelijke regels. Die 5 gigawatt moet er wel komen voor het energiesysteem van de toekomst.’
Ook ziet Abbenhuis dat de vraag naar meer elektriciteit vanuit de industrie achterblijft, onder meer doordat de regels voor elektrolysers (installaties die uit water en groene stroom waterstof maken) hier ongunstiger zijn dan in het buitenland. ‘Het is essentieel dat de stroomvraag meegroeit met het aanbod.’
De gezamenlijke netbeheerders roepen het komende kabinet daarom op werk te maken om procedures voor vergunningen te versnellen. Ook vragen ze gemeenten en provincies nu alvast te kijken naar locaties voor grote transformatorstations. De bouw daarvan loopt eveneens achter.
Otto van Netbeheer Nederland hamert op consistent beleid vanuit de politiek. ‘Hoe we zijn omgegaan met de cv-ketel, met de salderingsregeling, met de doelstellingen voor het klimaat: dat bepaalt allemaal waar wij als netbeheerders vanuit moeten gaan.’
Burgers en ondernemers vragen zich door het zwalkende beleid ook af of ze nu wel of niet moeten investeren in zonnepanelen. Of ze een volledig elektrische warmtepomp moeten aanschaffen of een hybride moeten kiezen. Otto: ‘De uitkomst van die keuze maakt een enorm verschil voor ons.’ Bij een transitie horen volgens hem inconsistenties, ‘maar ze helpen niet bij het opschalen’.
Heeft het nog zin steeds meer miljarden uit te trekken in dit soort investeringsplannen als ze toch niet uitgevoerd kunnen worden? Abbenhuis: ‘Ik denk dat we ze kunnen uitvoeren. Maar het lukt alleen om in 2050 klaar te zijn als we de ruimte krijgen om te bouwen.’
Otto: ‘Het slagen van de energietransitie is essentieel voor wonen, werken en de weerbaarheid van ons land.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant