Traditiegetrouw komen de campagneleiders op de ochtend na de verkiezingen samen om terug te blikken. D66 zwoor het ‘belerende vingertje’ af, het CDA en de VVD beleefden ‘een comeback’ en JA21 bedankt Pauw & De Wit.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Robert van Asten, campagneleider van D66 en woensdag verkozen als Kamerlid, staat nog ‘een beetje te duizelen’ van de eindsprint die zijn partij in de dagen voor de verkiezingen trok. D66 wordt net wel of net niet de grootste. ‘Ik ga het niet jinxen’, zegt Van Asten tijdens het traditionele ‘campagneleidersdebat’ op de ochtend na de verkiezingen in het Haagse Nieuwspoort.
Ook de spindoctors van VVD, GroenLinks-PvdA, CDA en JA21 zijn aanwezig. De PVV, die andere partij die net wel of net niet de grootste wordt, ging niet op de uitnodiging in en alle BBB’ers zijn – ook traditie – in Bathmen eieren met spek aan het eten.
D66, dat bij de verkiezingen van 2023 fors verloor, ging op zoek naar het waarom, vertelt Van Asten. ‘Als het verhaal dat je wil vertellen niet aanslaat, moet je het verhaal veranderen, of de manier waarop je het vertelt, of allebei.’
D66 deed allebei: het verhaal werd positiever, ‘gewoon optimistisch, blik naar de toekomst’, Rob Jetten bewoog naar rechts op het onderwerp migratie en de Nederlandse vlag kreeg een prominente rol. ‘Als D66 kregen we te horen dat het belerende vingertje niet echt aansprak.’ Dat werd dus afgezworen.
De opgestroopte witte hemdsmouwen, het vooruitgangsoptimisme, het lachen, het deed ook een beetje aan iemand denken. Van Asten gaat inhoudelijk niet op de vergelijking met Mark Rutte in: ‘We hebben elke appel bij Rob weggehouden.’
De D66-slogan ‘het kan wél’ riep een andere (oud-)politicus in herinnering. ‘Dat is toch gewoon het ‘yes we can’ van Obama’, zegt gespreksleider Fons Lambie. Van Asten: ‘Het is Nederlands. En ik moet zeggen, ik heb het de afgelopen tijd aardig vaak gescandeerd. Hij ligt lekker in de mond, ik zou mensen willen uitnodigen het ook te proberen. Die slogan staat voor een politiek die vooruitkijkt.’
CDA-spindoctor Bart van den Brink laat zich geen teleurstelling aanpraten over het resultaat. Henri Bontenbal wordt geen premier, maar dit is wel ‘gewoon de comeback’ van het CDA. Als hem naar een ‘gamechanger’ wordt gevraagd, noemt Van den Brink niet het Nieuwsuur-interview waarin Bontenbal de vrijheid van reformatorische scholen verdedigde om homoseksualiteit af te keuren, en dat volgens peilers tot een kleine uittocht van seculiere kiezers leidde.
‘Onze gamechanger lag in het voorjaar van 2024, toen wij kozen voor een andere stijl van politiek bedrijven’, zegt Van den Brink, waar later ‘moedige keuzes’ uit voortkwamen zoals een ‘vrijheidsbijdrage’ en het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek.
Over dat Nieuwsuur-interview, als er expliciet naar wordt gevraagd: ‘Er wás al veel concurrentie op links en rechts. Dat maakt het lastig te pinpointen wat het exacte effect was.’ Bontenbal had zich twee dagen later bij Vandaag Inside goed hersteld, vindt Van den Brink. ‘Ik kan goed leven met de keuzes die zijn gemaakt.’
De VVD schroomde niet om gebruik te maken van die Nieuwsuur-uitzending, zegt Kamerlid en campagneleider Silvio Erkens. ‘Inderdaad, als er kansen langskomen op dit soort thema’s, zal iedereen die pakken.’ Ah, dus dit zag de VVD echt als ‘kans’ om Bontenbal ‘een duwtje’ te geven, constateert Lambie. Nee, herstelt Erkens, ‘het was een kans te laten zien waar wij voor staan.’
Voor GroenLinks-PvdA was de uitslag teleurstellend. Hielden ze er intern rekening mee dat partijleider Frans Timmermans zijn opstappen meteen na de exitpoll bekend zou maken? Laura Vissenberg, campagneleider: ‘We waren op ieder scenario voorbereid, dat hoort bij een professionele organisatie. Zijn vertrek is Frans’ persoonlijke afweging geweest, en ik denk dat we daar ontzettend veel respect voor moeten hebben.’
Of de campagnestrategie bij de linkse fusiepartij tekortschoot, is daarna de vraag. Vissenberg antwoordt ontkennend. ‘We hebben een stabiele campagne gedraaid rond onze boodschap: hoe kunnen we, vanuit ons geloof in solidariteit, het land vooruithelpen?’ Dat de partij slechter scoorde dan verwacht, wijt ze aan de ‘strategische stem’ die in de slotfase bij D66 zou zijn beland.
Voor die partij was de ‘gamechanger’ duidelijk: de afzegging van Wilders voor het RTL-debat, waardoor Rob Jetten daar als vierde lijsttrekker kon aanschuiven. Bij het SBS-debat mocht Jetten niet komen, omdat de uitnodigingen werden verstuurd voordat D66 aan de grote opmars in de peilingen begon. Van Asten ontkende het gerucht dat de partij met een rechtszaak had gedreigd om een uitnodiging van SBS alsnog af te dwingen. ‘Dat zou dan compleet buiten mij om zijn gegaan.’
In dat SBS-debat maakte PVV-leider Geert Wilders voor het eerst zijn opwachting. Volgens VVD’er Erkens was duidelijk dat hij zijn ‘wedstrijdritme’ nog niet had gevonden. Dilan Yesilgöz hervond haar wedstrijdritme wél op tijd, en de ‘comeback’ van de VVD – want zo kan een verlies van twee zetels voelen als de peilingen er een paar weken geleden nog veel dramatischer uitzagen – ‘voelt lekker’, zegt Erkens.
Op Yesilgöz werd een zomer lang ‘ingebeukt’ na haar Douwe Bob-tweet, ‘de herdenkingsdienst voor de VVD was al ingepland’, maar zij behield haar motivatie. ‘Mijn ontzag voor haar is gegroeid.’
JA21-campagneleider en aanstaand Kamerlid Michiel Hoogeveen noemde het aansluiten van voormalig PVV-minister Ingrid Coenradie het bepalende moment voor zijn partij. ‘En als ik naar de campagne kijk, was de eerste aflevering van Pauw & De Wit voor ons de gamechanger. Ingrid en Joost Eerdmans zaten daar samen en Ingrid mocht een mooi slotstuk op de piano spelen. Dat was echt het moment dat wij als partij aan de kiezers konden laten zien: wij zijn serieus.’
En dan nu de formatie. Niemand wil iets zeggen, behalve Hoogeveen. ‘Wij zijn een onmisbare schakel.’ Van Asten van D66 lijkt enigszins ongemakkelijk te lachen. Aan hem wordt gevraagd of het voor de kerst gaat lukken. ‘Laten we kijken hoe ver we komen.’
CDA’er Van den Brink: ‘Het kan wél!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant