Een woord dat ik in de verkiezingsnacht te weinig hoorde: charisma. Toch was Rob Jetten er de afgelopen weken de belichaming van. D66 heeft er de grootste overwinning uit haar geschiedenis aan te danken. Het was niet de economie die de doorslag gaf, zoals de bekende politieke frase wil, maar de persoonlijke uitstraling van een lijsttrekker.
Wat we nu ook weten: charisma kun je leren. Jetten had nooit eerder in zijn politieke carrière zoveel charisma als nu. Sterker nog, D66 koos in 2020 liever Sigrid Kaag als partijleider omdat electoraal meer van haar werd verwacht. Jetten slikte zijn verlies en wachtte een nieuwe kans af.
Jetten was altijd een goede, welbespraakte politicus, maar geen opvallende – vandaar die keus destijds van D66. Als lijsttrekker van D66 leed hij in 2023 nog een groot verlies, maar deze week kon hij spectaculair revanche nemen. Er zat hem veel mee, vooral het mijdingsgedrag van Wilders, maar we zagen ook een herboren Jetten: zelfverzekerd, agressief als het nodig was, zoals tegen Wilders, maar vooral ook positief en op samenwerking gericht.
En zie: hij was opeens charismatisch geworden. Veel meer dan Frans Timmermans, de grote verliezer van deze verkiezingen. Jetten werd een soort Nederlandse John Kennedy, zoals die in de presidentsrace van 1960 de ervaren Richard Nixon versloeg. Fris, knap, energiek, optimistisch. Evenals Nixon redde Wilders het niet in de debatten met Jetten, hij verbleekte tot een zure, chagrijnige man.
Timmermans heeft zich dan ook niet zoveel te verwijten. Hij voerde een vrijwel foutloze campagne, verloor geen debat. Maar de vooroordelen tegen hem, sinds jaar en dag gretig gevoed door rechts, waren te sterk. Hij moest optornen tegen een muur van grimmige afwijzing. Zijn kwaliteiten – intellectuele diepgang en verbale vaardigheid – leken juist tégen hem te werken.
Ik heb me daar altijd over verbaasd. Timmermans was niet de linkse, dogmatische ijzervreter waarvoor men hem aanzag, hij was een genuanceerde denker in de traditie van voorgangers als de door hem bewonderde Max van der Stoel, befaamd om zijn inzet voor de mensenrechten.
Misschien hadden de partij en hij die afwijzing moeten voorzien en beter kunnen kiezen voor een jongere opvolger, maar hij had zoveel politieke ervaring en kennis dat de keus voor hem vanzelfsprekend leek. Woensdagavond was hij zo verstandig onmiddellijk zijn afscheid bekend te maken. Het was meteen de beste toespraak van de avond.
Zijn nederlaag werd bevorderd door een onmiskenbare ontwikkeling in de Nederlandse maatschappij (en niet alleen daar): een breed gedragen afwijzing van links en een opmars van rechts en extreem-rechts. Zie de gunstige resultaten voor JA21 en nota bene FVD en de zetelaantallen waarmee PVV en VVD zich toch nog redelijk konden handhaven. We krijgen straks misschien een regering met Joost Eerdmans in plaats van Frans Timmermans. Hun namen eindigen hetzelfde, verder zie ik geen overeenkomsten waar ik blij van word.
GroenLinks-PvdA en de kleinere linkse partijen hebben het tij tegen, voorlopig zal dat zo blijven, ook al voorspelde Timmermans in zijn toespraak „betere tijden”. Mijn grote vraag is of hij en ik die nog zullen meemaken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC