Donderdag begint het Imagine Film Festival in Amsterdam, een viering van de betere scifi-, fantasy- en horror-cultfilms. Deze editie staat in het teken van de ‘kosmische horror’ van horrorgrootmeester H.P. Lovecraft. Met films van inheemse makers verzet het festival zich tegelijkertijd tegen Lovecrafts xenofobe schaduwkant.
schrijft voor de Volkskrant over film, non-fictie, thrillers, muziek en graphic novels.
‘Kosmische horror’ noemde hij het zelf. Fantasievolle vertellingen, want aan de saaie alledaagse realiteit had Howard Phillips Lovecraft (1890-1937) een broertje dood. ‘Het leven is pijnlijk en teleurstellend. Het is daarom zinloos nog meer realistische romans te schrijven’, noteerde hij meermalen in zijn briefwisselingen.
Liever nam hij zijn toevlucht tot een fantasiewereld waarin hij de zogeheten ‘Cthulhu Mythos’ centraal stelde. Een groot, afschrikkend gedrocht dat al voor de mensheid op aarde leefde, en onverslaanbaar lijkt bovendien. Vaak wordt-ie afgebeeld als een gigantische octopus, die met zijn tentakels alles met alles verbindt.
De Cthulhu Mythos is de spil in het Lovecraft-universum dat voorts wordt bevolkt door gek geworden wetenschappers, valse profeten, occulte sektes en obscure religies, monsters en mutanten – het kan alle bovennatuurlijke kanten op.
Zijn eerste korte verhalen publiceerde Lovecraft vanaf 1917 in populaire pulpbladen als Weird Tales en Astounding Stories. Hij schreef uiteindelijk een halve bibliotheek bij elkaar met zijn kosmische horror. Een wat tragische figuur was deze lijzige bleke man, met soms ook een academisch brilletje op. Tegenwoordig wordt Lovecraft gezien als de Stephen King van zijn tijd, maar hij stierf onbemind in nette armoede. Pas zo’n twee decennia later werd zijn werk herontdekt en gold hij plots als ‘visionair’.
Juist Stephen King weet wel waarom. ‘Hoe Lovecraft slaagde, dat is een raadsel dat geen enkel boek, essay of college ooit zal kunnen ontrafelen. Dat is iets wat zich afspeelt tussen elke lezer en de Lovecraft die hij of zij ontdekt, de Lovecraft die de verbeelding van de lezer weet open te breken met die lange, wringende passages die bijna lijken te schreeuwen… tot ze ’s avonds laat, als je de slaap niet kunt vatten en de maan met haar koude blik door het raam loert, opeens een fluisterstem worden. De stem die je toefluistert vanuit het kussen.’
Dat noteerde King in het voorwoord van een aardig essay dat de Franse auteur Michel Houellebecq schreef: HP Lovecraft – tegen de wereld, tegen het leven (de vertaling verscheen in 2015 bij De Arbeiderspers). Houellebecq: ‘Na op mijn zestiende de verhalen van Lovecraft te hebben ontdekt, had ik direct alles verslonden wat in het Frans van hem beschikbaar was […]. Weinig mensen zullen zo tot op het bot doordrongen zijn geweest van de volstrekte nietigheid van het bestaan.’
W.F. Hermans was trouwens ook fan, al vond hij hem dan ‘geen groot stilist’. Hij zag de horror van Lovecraft ‘als uiting van fundamentele menselijke angsten en onzekerheden, met name de angst dat onze perceptie van de werkelijkheid onbetrouwbaar is’.
Wel een interessante stelling, en op een bepaalde manier helemaal van deze tijd, met de opkomst van AI en nepnieuws. Geen wonder dat Lovecraft centraal staat op de 41ste editie van het Imagine Film Festival voor de betere cultfilm, dat donderdag begint in Amsterdam.
Want ook aan filmmakers trokken de hersenspinsels van H.P. Lovecraft niet onopgemerkt voorbij. Denk alleen al aan de vijandige buitenaardse wezens uit de succesvolle sciencefictionreeks Alien, met die enge ‘facehuggers’. Begin jaren zestig gingen B-film-regisseurs als Roger Corman en Sergio Martino voorop met Lovecraft-verfilmingen als The Haunted Palace en L’Isola degli uomini pesce (Het eiland van de nieuwe monsters).
Imagine maakte een selectie uit het Lovecraft-aanbod. Te zien zijn onder meer: de bodyhorror van From Beyond (1986), losjes gebaseerd op het gelijknamige korte verhaal van Lovecraft; de zwijgende film The Call of the Cthulhu (2005) waarin de oorsprong van de Mythe uit de doeken wordt gedaan (muzikaal begeleid door componist en Volkskrant-filmrecensent Kevin Toma); Japanse animatie naar Lovecraft en twee keer werk van de bekende Amerikaanse regisseur John Carpenter: de sciencefiction-paranoiathriller The Thing (1982) plus de enigszins vergeten, op Lovecraft geïnspireerde, In the Mouth of Madness (1994).
Dat verhaal even in het kort: verzekeringsagent John Trent (fijne rol van Sam ‘Jurassic Park’ Neill) wordt door een uitgever gevraagd om ene Sutter Cane op te sporen, een succesauteur die plotseling van de aardbodem lijkt verdwenen .
Met het werk van die Cane is iets geks aan de hand. Door zijn grote schare lezers wordt hij zo ongeveer gezien als profeet. En laat hij nou net in zijn aankomende horror-roman het einde van de wereld voorspellen. Zijn volgelingen lopen zich al warm… revolutie!
Het scenario is van de Amerikaanse studiobaas en filmschrijver Michael De Luca en ademt in alles een hommage aan Lovecraft – die mysterieuze auteur Sutter Cane is uiteraard diens evenbeeld (met een vleugje Stephen King).
Maar kenners als Hermans, Houellebecq en King weten dat er ook wel een schaduwkant aan Lovecraft zat. King, in het genoemde voorwoord, wijst op diens xenofobie. Hij observeert: ‘Als gentleman uit de provincie, overtuigd van de superioriteit van zijn Angelsaksische wortels, voelt hij voor andere rassen hooguit een vage minachting.’
En hij legt uit hoe Lovecraft begin jaren twintig vanuit Providence naar New York was gekomen om journalist te worden, maar het leven in de metropool beviel hem niks. King: ‘Zijn verblijf in de achterbuurten van New York zal alles veranderen. Die vreemde wezens worden zijn concurrenten, bekenden, vijanden, die waarschijnlijk superieur zijn als het op brute kracht aankomt.’
Geschokt en gedesillusioneerd keerde hij in 1926 schielijk terug naar het veilige Providence. Wel is het zo dat hij door de economische rampspoed van de Grote Depressie van de jaren dertig wat milder scheen te zijn geworden. Geteisterd door armoede was hij uiteindelijk gedwongen zijn huisraad te verkopen. Niet veel later overleed hij op 15 maart 1937 aan ondervoeding en darmkanker.
Het is de xenofobe keerzijde van de auteur die bij Imagine aan bod komt in een parallel programma. Noem het een tegenzet.
Vertoond worden een aantal horrorfilms van inheemse makelij, onder meer uit kringen van de Canadese Inuit (Wrong Husband), de Maori uit Nieuw-Zeeland (Mãrama), de Peruaanse Andes (Horror in the Andes), Canadese Cree (Night Raiders), de Amerikaanse Mohawks (Seeds), alsook vier korte Surinaamse films (Sranan Tales).
Op basis van de vooruitgesnelde trailers op de website mag je alvast concluderen dat ook zij zich van de door Lovecraft bedachte schokeffecten bedienen. Maar als het om de slechteriken gaat, kunnen dat hier weleens de kolonisators zijn.
De openingsfilm van het Imagine festival is op donderdag 30 oktober Retreat van de Britse regisseur Ted Evans. Hoofdpersoon Eva sluit zich aan bij een geïsoleerde gemeenschap van dove mensen waar gebarentaal de norm is. Met minimale geluidseffecten schept de regisseur – die zelf ook doof is – een vernieuwende thriller waar je anders van gaat kijken én luisteren.
Iedere editie inviteert het festival een Gast van het Jaar. De laatste keer was dat de Amerikaanse special effects wizard Phil Tippett, ditmaal is het de Britse cultregisseur Ben Wheatley. Hij zal zijn duistere maar komische films komen toelichten, en neemt ook zijn nieuwste productie Bulk mee.
Speciale aandacht met een talkshow en expositie is er ook voor de hernieuwde lancering van Bloeddorst – een Nederlandse stripuitgave waarvoor filmmakers als Ate de Jong, Jan Doense en Martin Koolhoven een samenwerking aangingen met tekenaars als Ludwin Schouten, Maarten Gerritsen en Ralf van der Hoeven. Achttien jaar na de eerste editie verschijnt nu Bloeddorst #2, Nederhorror op zijn best.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant