Verkiezingen De voorlopige uitslag van de verkiezingen – met de grote zetelwinst voor D66 – valt niet goed bij veel boeren. Ze zijn bang dat krimp van de veestapel hiermee weer een stap dichterbij komt. Al snakken ze nog meer naar duidelijkheid.
Boer Adrion van Beek uit Breda.
Ze staan bekend als de melkveehouders van Nora, een koe die in haar leven als een van de weinige koeien in de geschiedenis van Nederland meer dan 200.000 liter melk wist te geven. Die is inmiddels op natuurlijke wijze overleden. „Zoals oudere mensen in hun slaap. Het was een droomdood”, zegt Adrion van Beek uit Breda.
Wat vinden Van Beek (61) en zijn vrouw Lisette (55) van de uitslag van de verkiezingen? De stem van de boeren klinkt, met het verlies van BBB, minder luid. „Blij zijn wij natuurlijk niet direct”, zegt Van Beek aan de keukentafel. Zelf hebben ze BBB gestemd. „Maar we zijn helemaal niet bang voor de toekomst, want het kan alleen maar beter worden.” Waar boeren als zij behoefte aan hebben is „duidelijkheid”.
Mark van den Oever, voorzitter van actiegroep Farmers Defence Force, is woensdagavond bij het vernemen van de eerste prognoses evenmin blij van de bank opgesprongen. „Ik ben blijven zitten”, zegt hij. „Het was geen feestavond.” De formatie is nog niet begonnen, laat staan dat er een nieuw kabinet in zicht is. „Maar het ziet er niet erg positief uit.”
Logisch vindt hij het verlies van BBB wel. „Ze zijn te veel van hun standpunten afgeweken, en hebben daardoor kiezers van zich vervreemd.” Neem het schrappen van de voorgenomen invoering van goedkope rode diesel voor de landbouw. „Als je eerst belooft om die in te voeren en dat toch niet doet, dan heb je dat verlies toch echt aan jezelf te wijten.”
BBB heeft in het kabinet weinig voor elkaar gekregen, volgens Van den Oever. „Veel mensen hebben vorige keer Caroline gekozen omdat ze op de barricaden stond en in de stikstofcrisis haar nuchtere verstand zou gebruiken. Maar in de praktijk was haar minister de voorleesmoeder van linkse ambtenaren.”
De stal van boer Adrion van Beek uit Breda, met oud brood voor de koeien.
Van den Oever heeft dit keer gestemd op Lidewij de Vos van Forum voor Democratie. „Zoals veel boeren”, zegt hij te weten. „Zij is duidelijk en rustig bij haar standpunten over de boeren gebleven.” Namelijk? „Dat je niet eenzijdig moet focussen op stikstofreductie bij boeren maar dat je kijkt naar de staat van een natuurgebied zelf.” Want als de natuur slecht is, ligt dat heus niet altijd aan te veel stikstof. „Als de grondwaterstand in een natuurgebied te laag is, heeft het geen zin om boerderijen eromheen op te kopen, dan moet je het waterpeil verhogen.”
Ook melkveehouder Alien van Zijtveld, voorzitter van actiegroep Agractie Nederland, stond woensdagavond niet te juichen bij de grote verkiezingswinst van D66. Van die partij „hebben we tot nu toe geen perspectief gezien voor boeren en het platteland”. Oude uitspraken van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot over het halveren van de veestapel hebben „veel kwaad bloed gezet”, vertelt ze. „En D66 heeft zich tijdens de campagne redelijk mild opgesteld, maar het beleid is toch vooral gericht op krimp.”
Net als Farmers Defence Force hoopt Agractie dat politiek Den Haag niet langer focust op alleen stikstof. Van Zijtveld: „Er is meer. Het is absurd dat wij in Nederland de toestand van de natuur ophangen aan de factor stikstof, die wordt berekend volgens een model dat dat daar geen betrouwbare berekening over kan geven. En waarom zou een bedrijf op twintig kilometer afstand van een natuurgebied 40 procent stikstof reduceren? Dat is duur en ineffectief.”
Ze zou willen dat de politiek ophoudt te redeneren dat boeren éérst stikstof moeten reduceren om daarna pas te mogen hopen op vergunningen om uit te breiden of te innoveren. Van Zijtveld: „Zonder vergunningen voor innovaties kun je heel moeilijk stikstof reduceren, dan kun je eigenlijk alleen maar staarten tellen, dat wil zeggen een forse krimp.” Doe het liever andersom, aldus Van Zijtveld. „Pas de wet aan, geef dan vergunningen uit, zodat boeren vervolgens verder kunnen innoveren en ontwikkelen. Want nu kan er helemaal niks.”
Ook Adrion en Lisette van Beek uit Breda, goed voor tweehonderd koeien op hun bedrijf, zouden willen dat politiek Den Haag ophoudt te denken dat de natuur er alleen slecht aan toe is door stikstof van de boeren. Lisette: „Zou de natuur helemaal geholpen zijn als we de veestapel zouden halveren? Er zijn al veel minder koeien dan in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Wel zijn we veel meer gaan vliegen en in auto’s gaan rijden. Het is toch bizar dat zelfs studenten voor hun plezier een weekendje weet ik het waar naartoe vliegen? En dan zouden wij alleen de veroorzaker zijn?”
Adrion van Beek op zijn bedrijf in Breda.
Adrion: „Mensen willen dat het klimaat wordt gespaard. Maar daar moeten dan vooral anderen voor zorgen, namelijk de boeren.” Als de natuur er werkelijk zo slecht voor staat, zegt Adrion, dan heeft dat ook met iets anders te maken. „Dat de natuur achteruit holt, geloof ik niet. Maar als het zo is, dan komt dat door achterstallig onderhoud. Natuurorganisaties hebben daar geen geld voor. Ze laten alle meuk liggen. De natuur wordt aan z’n lot overgelaten.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC